मनाच्या ‘या’ 5 गणपतींना भेट दिलीत का?

"मनाचे 5 गणपती" ही संज्ञा पुण्यातील सर्वात मानाच्या गणपती मंडळांसाठी वापरली जाते. या गणपतींना पुण्यातील सार्वजनिक गणेशोत्सवात सर्वोच्च मान असतो आणि मिरवणुकीत त्यांना प्राधान्य दिलं जातं.

Dagdusheth halwai ganpati

कसबा गणपती : कसबा गणपती हे पुणे शहराचे ग्रामदैवत आणि गणेशोत्सवातील पहिल्या मानाचा गणपती म्हणून प्रसिद्ध आहे. पुण्यातील धार्मिक, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशात कसबा गणपतीचे स्थान युनिक आहे. गणपती उत्सवाचे आगळेवेगळे वैभव अनुभवायचे असेल, तर कसबा गणपतीच्या दर्शनाला जायला हवेच.

१८९३ साली लोकमान्य टिळकांनी सुरू केलेल्या सार्वजनिक गणेशोत्सव चळवळीत कसबा गणपतीला पहिल्या मानाचा गणपती म्हणून गौरवण्यात आले. आजही, पुण्यातील सार्वजनिक गणेशोत्सवात कसबा गणपतीची मूर्ती सर्वप्रथम विराजमान होते, आणि अनंत चतुर्दशीच्या मिरवणुकीत सर्वात आधी विसर्जनासाठी निघते.

तांबडी जोगेश्वरी गणपती: पुणे शहराच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक इतिहासात तांबडी जोगेश्वरी देवी आणि गणपती मंदिर यांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. दुसऱ्या मानाचा गणपती म्हणून प्रसिद्ध असलेला तांबडी जोगेश्वरीचा गणपती हा पुणेकरांच्या श्रद्धेचा आणि ऐतिहासिक परंपरेचा प्रतीक आहे.

तांबडी जोगेश्वरी देवी ही पुण्याची स्थानिक कुलस्वामिनी (ग्रामदेवता) मानली जाते. मंदिराचा इतिहास १२व्या शतकातील असल्याचे मानले जाते.देवीच्या बाजूलाच गणपतीची प्राचीन मूर्ती आहे आणि या गणपतीला सार्वजनिक गणेशोत्सवात दुसरा मान दिला जातो.

गुरुजी तलमंडळ गणपती: पुणे शहरात गणेशोत्सवाला एक विशेष ऐतिहासिक आणि सामाजिक महत्त्व आहे. लोकमान्य टिळकांनी सुरू केलेल्या सार्वजनिक गणेशोत्सवात काही गणपती मंडळांना "मानाचा गणपती" असा विशेष दर्जा दिला. गुरुजी तलमंडळ गणपती हा तिसऱ्या मानाचा गणपती असून, पुण्याच्या गणेशोत्सवात त्याला विशेष स्थान आहे.

गुरुजी तलमंडळचा गणपती हा शांत, तेजस्वी आणि पारंपरिक रूपात असतो. मूर्तीमध्ये पारंपरिक पुणेरी सौंदर्य, गणेशशोभा, आणि भक्तिभाव स्पष्ट दिसतो. प्रत्येक वर्षी सामाजिक संदेश देणारी आरास आणि मूर्तीचे सादरीकरण हे या मंडळाची खासियत आहे.

तुळशीबाग गणपती: पुणे शहरातील सार्वजनिक गणेशोत्सव हा केवळ उत्सव नसून, एक सांस्कृतिक परंपरा आहे. या परंपरेत मानाच्या गणपतींना विशेष स्थान आहे. तुळशीबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळाचा गणपती हा पुण्याचा चौथ्या मानाचा गणपती असून, देखाव्यांसाठी आणि मूर्तीच्या भव्यतेसाठी प्रसिद्ध आहे.

तुळशीबागचा गणपती हा पुण्यातील सर्वात उंच मूर्तींपैकी एक मानला जातो. मूर्तीचे रूप अत्यंत भव्य, आकर्षक आणि रेखीव असते. मूर्ती दरवर्षी पारंपरिक रूपात असते, परंतु आरास मात्र दरवर्षी बदलते आणि वेगवेगळ्या संकल्पनांवर आधारित असते.

केसरी वाडा गणपती: पुण्याच्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाचा इतिहास पाहिला, तर लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक हे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. याच लोकमान्य टिळकांच्या कार्यस्थळ असलेल्या केसरी वाड्यातील गणपतीला पुण्याच्या पाचव्या मानाचा गणपती म्हणून गौरवण्यात आलं आहे. धार्मिकतेसोबतच राष्ट्रभक्तीची प्रेरणा देणारा हा गणपती, परंपरा आणि इतिहास यांचा संगम आहे.

केसरी वाडा गणपतीची मूर्ती अत्यंत शांत, पारंपरिक आणि तेजस्वी आहे. मूर्तीची उंची इतर मानाच्या गणपतींपेक्षा तुलनेने लहान असते, परंतु तिच्या भाविकतेत आणि गौरवात कोणतीही कमी नाही. मूर्तीचे रूप दरवर्षी पारंपरिक ठेवले जाते, नव्या कलात्मकतेपेक्षा परंपरेला जपण्यावर भर असतो.