BLOG | प्लाझ्मा थेरपीची बाराखडी

कोविड -19 या आजारात उपचारासाठी “कॉन्व्हॅलेसेन्ट-प्लाझ्मा थेरपी” चा वापर करण्याचे ठरवले आहे. काय आहे ही प्लाझ्मा थेरपी (plasma therapy) याविषयी एबीपी माझाचे प्रतिनिधी राहुल कुलकर्णी यांनी लिहिलेला हा लेख वाचा...

एनआयव्ही पुणेकडून अँटीबॉडीज टेस्ट करण्यासाठी देशातल्या आठ कंपन्यांच्या किटला मान्यता दिली आहे. हे सगळे देशांतर्गत उत्पादक असल्यामुळे अँटीबॉडी टेस्ट करण्यासाठीच्या घडामोडींना वेग येणार आहे. काल रात्री आयसीएमआरनी आपल्या वेबसाईटवर NIV पुणे यांनी मंजुरी दिलेल्या कंपन्यांची माहिती दिली. विद्यमान परिस्थितीमध्ये दीर्घकालीन उत्पादक म्हणून ह्या सगळ्या कंपन्या भारतामध्ये कार्यरत आहेत. सध्याची किटची किंमत 1 हजारांच्या आत आहे. चित्रा तिरुनल इन्स्टिट्यूट फॉर मेडिकल सायन्सेस ॲण्ड टेक्नॉलॉजी (एससीटीआयएमएसटी) विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागांतर्गत राष्ट्रीय महत्व असलेल्या संस्थेने कोविड -19 या आजारात उपचारासाठी “कॉन्व्हॅलेसेन्ट-प्लाझ्मा थेरपी” चा वापर करण्याचे ठरवले आहे. भारतीय वैद्यकीय संशोधन मंडळाने (आयसीएमआर) या उपचारांसाठी एससीटीआयएमएसटीला मान्यता दिली आहे. एससीटीआयएमएसटीच्या संचालक डॉ. आशा किशोर यांनी सांगितले की, “आम्ही रक्तदानाच्या निकषांवरील उपचारासाठी परवानगी मिळावी यासाठी भारतीय ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया (डीसीजीआय) कडे वयासाठी अर्ज केला आहे. कन्व्हेलेसेंट-प्लाझ्मा थेरपी म्हणजे काय ? जेव्हा कोरोनाव्हायरस सारख्या रोगाचा संसर्ग होतो तेव्हा बाधीत व्यक्तीच्या रोगप्रतिकारक शक्तींमध्ये प्रतिपिंडे तयार होतात. ह्याला अ‍ॅन्टीबॉडीज म्हणतात. ह्या ॲन्टीबाॅडीज कोरोना सारख्या शरीरात आक्रमण करणारे विषाणू ओळखतात. पांढऱ्या रक्त पेशी ओळखल्या गेलेल्या घुसखोर विषाणूला ओळखतात. त्यांना मारतात. आणि शरीर संसर्गापासून मुक्तता होते. रक्तसंक्रमण सारख्या थेरपीमध्ये, बरे झालेल्या रूग्णातून प्रतिपिंडाची बाजूला काढतात. आजारी व्यक्तीस ही प्रतिपिंडे दिली जातात. या अशा तयार ॲंटीबाडीजच्या मदतीने रोगी शरीरात रोगप्रतिकारक यंत्रणा व्हायरसवर हल्ला चढवते. रोगी दुरूस्त होतो. ॲंटीबाॅडीज काय आहेत ? सूक्ष्मजंतूंच्या संसर्गास शरीरात प्रतिकारक प्रतिरोधके तयार होतात. हे एक विशिष्ट प्रकारचे प्रोटीन आहेत. ज्याला बी लिम्फोसाइट्स नावाच्या रोगप्रतिकारक पेशींद्वारे स्रावित केले जाते. जेव्हा जेव्हा त्यांना एखाद्या शरीराबाहेरचे आक्रमक आढळतो, जसा की कोरोनाव्हायरस. रोगप्रतिकारक यंत्रणा प्रतिपिंडे तयार करते जी प्रत्येक आक्रमण करणार्‍या रोगकारकांसाठी आक्रमण करतात. एक विशिष्ट प्रतिपिंडे आणि त्याचा पार्टनर व्हायरस एकमेकांसाठी बनविला जातो. उपचार कसे दिले जातात ? कोविड -19 आजाराने बरे झालेल्या व्यक्तीकडून रक्त काढले जाते. व्हायरस-न्यूट्रलाइझिंग अँटीबॉडीजसाठी सीरम विभक्त आणि स्क्रीनिंग केले आहे. कॉन्व्हेलेसेन्ट सीरम, हा संसर्गजन्य रोगातून बरे झालेल्या आणि त्या रोगजनकांच्या विशेषत: अँन्टीबॉडीज असलेल्याकडून मिळालेला रक्त सीरम नंतर कोविड -19 रूग्णाला दिला जातो. आजार असलेल्या व्यक्तीला रक्त सीरम काढण्यापूर्वी संभाव्य रक्तदात्याची तपासणी केली जाते. प्रथम, स्वॅब टेस्ट नकारात्मक असणे आवश्यक आहे. देणगीदाराची चाचणी नकारात्मक आल्यावरही दोन आठवडे थांबावे लागते. देणगीदार कमीतकमी 28 दिवसांकरिता लक्षणविरहित असावा. नंतरचं बरे झालेल्या रूग्णांचे रक्त काढले जाते. लसीकरणापासून हे कसे वेगळे आहे ? ही थेरपी निष्क्रिय लसीकरणासारखी आहे. जेव्हा लस दिली जाते तेव्हा रोगप्रतिकारक शक्ती प्रतिपिंडे तयार करते. जेव्हा लसीकरण झालेल्या व्यक्तीस त्या रोगजनकातून संसर्ग होतो तेव्हा रोगप्रतिकारक शक्ती प्रतिपिंडे सोडते आणि रोगाचा संसर्ग निष्प्रभावी करते. लसीकरण आजीवन प्रतिकारशक्ती प्रदान करते. निष्क्रीय अँटीबॉडी थेरपीच्या बाबतीत, एंटीबॉडीज इंजेक्शन घेतलेल्या वेळेस, रक्त प्रवाह कायम राहतो तेव्हापर्यंत त्याचा प्रभाव असतो. दिलेले संरक्षण तात्पुरते आहे. हे प्रभावी आहे ? सध्या आपल्याकडे बॅक्टेरियाच्या संसर्गाविरूद्ध प्रभावी प्रतिजैविक आहेत. तथापि, प्रभावी अँटीव्हायरल नाहीत. जेव्हा जेव्हा नवीन विषाणूचा उद्रेक होतो तेव्हा त्यावर उपचार करण्यासाठी कोणतीही औषधे नसतात. म्हणून, कॉन्व्हॅलेसेंट सीरम मागील व्हायरल साथीच्या काळात वापरला जात आहे. पॅसिव्ह अँटीबॉडी उपचारानंतर, सीरम-उपचारित व्यक्तींनी क्लिनिकल सुधारणा होते. विषाणूचे व्हायरल ओझे कमी झाले की मृत्यूचे प्रमाण कमी होते. 2018 मध्ये इबोलाच्या उद्रेक दरम्यान ही प्रक्रिया देखील उपयुक्त ठरली होती. हे सुरक्षित आहे काय ?: आधुनिक रक्तपेढी तंत्रज्ञानामुळे रक्त दाते आणि प्राप्तकर्त्यांचे रक्त प्रकार जुळणे कठीण नाही. ज्याप्रमाणे आपण रक्तदानाच्या बाबतीत करतो त्याप्रमाणे आपल्याला रक्त गट शोधणे आवश्यक आहे. ज्या लोकांच्या रक्तगटाशी जुळते केवळ तेच रक्तदान करू शकतात किंवा प्राप्त करू शकतात. रक्तदात्यास परवानगी देण्यापूर्वी रक्तदात्यास काही अनिवार्य घटकांची काटेकोरपणे तपासणी व तपासणी केली जाते. हेपेटायटीस, एचआयव्ही, मलेरिया आणि इतर गोष्टींसाठी चाचण्या घेव्या लागतात. ज्यांना प्रतिपिंडे दिले त्यांच्यात प्रतिपिंडे किती काळ राहतील ? ॲंन्टीबॉडी सीरम दिल्यानंतर, ते किमान तीन ते चार दिवस प्राप्तकर्त्याच्या शरीरात राहतील. या कालावधीत, आजारी व्यक्ती बरे होईल. यूएसए आणि चीनमधील संशोधन अहवालात असे सूचित केले गेले आहे की रक्तसंक्रमण प्लाझ्माचा फायदेशीर आहे. पहिल्या तीन ते चार दिवसांत रोगी दुरूस्त झाला आहे. Plasma Therapy For Corona | कोरोनावर प्लाझ्मा उपचार पद्धती, डॉ. उमेश कानडे आणि डॉ. संगमेश चवंडांशी बातचीत