Israel Iran War : इराण–इस्रायल संघर्षात भारत आणि पाकिस्तान कुणाच्या बाजूने? भारताला काय फायदे-तोटे? 

Israel Us Vs Iran War :  इराण-इस्त्रायल युद्धात पाकिस्तानने नेहमीच धार्मिक बाजू घेत इराणचे समर्थन केलं आहे. तर भारताने नेहमीच संतुलित भूमिका घेतल्याचं दिसून येतंय. 

Israel Iran War (AI Image)

Source : abp majha

मुंबई : पश्चिम आशियात पुन्हा एकदा इराण आणि इस्त्रायलमध्ये संघर्षाची ठिणगी पडली आहे. इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्ष उफाळून आल्याने जागतिक राजकारणात मोठी खळबळ उडाल्याचं दिसतंय. या पार्श्वभूमीवर दक्षिण आशियातील दोन महत्त्वाचे देश, भारत आणि पाकिस्तान हे कुणाला पाठिंबा देणार याकडे सर्वांचं लक्ष लागलं आहे. नुकतंच पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी इस्त्रायलचा दौरा केला आणि त्यानंतर लगेच युद्धाची ठिणगी पडल्याचं दिसून आलं. 

भारताची परराष्ट्र नीती पारंपरिकरीत्या संतुलित आणि व्यावहारिक राहिली आहे, तर पाकिस्तानने धार्मिक आणि राजकीय समीकरणांच्या आधारे भूमिका घेतल्याचे दिसून येते. या संघर्षाचा भारत–पाकिस्तान संबंधांवर आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होऊ शकतो, हे पाहणं महत्त्वाचं आहे. 

भारताची संतुलित कूटनीती (India’s Strategic Autonomy)

भारताचे इस्रायलसोबत संरक्षण, कृषी आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात घनिष्ठ संबंध आहेत. ड्रोन, क्षेपणास्त्र प्रणाली आणि गुप्तचर सहकार्य यामध्ये इस्रायल हा भारताचा महत्त्वाचा भागीदार आहे. दुसरीकडे, इराण भारतासाठी ऊर्जा सुरक्षितता आणि चाबाहार बंदर प्रकल्पामुळे रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा आहे.

भारताने याआधीच्या इस्रायल–गाझा संघर्षात दहशतवादाचा निषेध करताना पॅलेस्टाईनच्या हक्कांनाही पाठिंबा दिला होता. त्यामुळे सध्याही भारत ‘Strategic Autonomy’ म्हणजेच स्वतंत्र आणि संतुलित भूमिका घेण्याची शक्यता अधिक आहे. तर दुसरीकडे, भारत इस्त्रायलला छुपा पाठिंबा देईल अशी शक्यताही वर्तवली जात आहे. 

भारताने इस्रायलला उघड पाठिंबा दिल्यास परिणाम (Impact on India if Supports Israel)

जर भारताने स्पष्टपणे इस्रायलच्या बाजूने भूमिका घेतली, तर त्याचे काही परिणाम संभवतात:

• इराणसोबतचे ऊर्जा आणि पायाभूत प्रकल्प ताणले जाऊ शकतात.
• मध्यपूर्वेतील भारतीय कामगारांवर अप्रत्यक्ष परिणाम होऊ शकतो.
• तेलाच्या किमती वाढल्यास भारताच्या अर्थव्यवस्थेवर दबाव येऊ शकतो.
• मात्र इस्त्रायलसोबत संरक्षण सहकार्य अधिक बळकट होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

पाकिस्तानची संभाव्य भूमिका (Pakistan’s Position in Iran-Israel Conflict)

पाकिस्तानने इस्रायलला अद्याप मान्यता दिलेली नाही. त्यामुळे तो इस्लामी एकात्मतेच्या आधारावर इराणच्या बाजूने झुकण्याची शक्यता आहे. तथापि, इराण–पाकिस्तान संबंध नेहमीच सुरळीत राहिलेले नाहीत. सीमावाद आणि दहशतवादी गटांमुळे दोन्ही देशांमध्ये तणावाचे प्रसंग आले आहेत. तरीसुद्धा, पाकिस्तान स्वतःला मुस्लिम राष्ट्रांच्या समर्थनार्थ उभे करण्याचा प्रयत्न करू शकतो.

इराण–इस्रायल संघर्षाची पार्श्वभूमी (Background of Iran-Israel Conflict)

1979 च्या इस्लामिक क्रांतीनंतर इराणने इस्रायलला मान्यता नाकारली. त्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये थेट युद्ध कमी झाले असले, तरी सीरिया, लेबनॉन आणि गाझा पट्टीत ‘प्रॉक्सी वॉर’ सुरूच आहे. इराणवर अण्वस्त्र कार्यक्रमाचा आरोप आहे, तर इस्रायलवर पश्चिम आशियात लष्करी आक्रमकतेचा आरोप केला जातो.

हा संघर्ष केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित नसून, अमेरिका, रशिया आणि चीन यांच्यासारख्या महासत्तांच्या हितसंबंधांशी जोडलेला आहे.

भारत–पाकिस्तान समीकरणांवर संभाव्य परिणाम (Effect on India-Pakistan Relations)

काश्मीर प्रश्नावर पाकिस्तान इस्लामी देशांचा पाठिंबा मिळवण्याचा प्रयत्न करू शकतो.

भारतावर तेलदरवाढ आणि व्यापार ताणाचा आर्थिक परिणाम होऊ शकतो.

पश्चिम आशियातील अस्थिरतेचा परिणाम दक्षिण आशियातील सुरक्षाव्यवस्थेवर होऊ शकतो.

इराण–इस्रायल संघर्ष हा केवळ प्रादेशिक वाद नसून जागतिक सामरिक समीकरणांचा भाग आहे. भारतासाठी सर्वात योग्य पर्याय म्हणजे संतुलित आणि व्यावहारिक भूमिका कायम ठेवणे. पाकिस्तान धार्मिक आणि राजकीय दबावामुळे इराणच्या बाजूने झुकण्याची शक्यता अधिक आहे. मात्र कोणतीही भूमिका घेताना दोन्ही देशांना आर्थिक, सामरिक आणि राजनैतिक परिणामांचा विचार करावा लागणार आहे.

ही बातमी वाचा: