Taliban Foreign Minister: चीनला पाच वर्षांनी थेट विमान सुरु झाल्यानंतर आता अफगाण तालिबान सरकारसोबतही धोरणात्मक जुगार! नवा टर्निंग पॉइंट ठरणार?

Taliban Foreign Minister: तालिबान सरकारचे परराष्ट्र मंत्री अमीर खान मुत्ताकी 9 ऑक्टोबरला भारत दौर्‍यावर येत आहेत. हा पहिला उच्चस्तरीय दौरा असून भारत-अफगाणिस्तान संबंधांना नवा टर्निंग पॉइंट ठरू शकतो.

Amir Khan Muttaqi New Delhi

Source : Facebook

Taliban Foreign Minister: तालिबान सरकारचे अफगाणिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री अमीर खान मुत्ताकी (Amir Khan Muttaqi New Delhi) 9 ऑक्टोबर रोजी भारत दौऱ्यावर (Taliban Foreign Minister India visit) येणार आहेत. हा एक ऐतिहासिक दौरा होणार असून जो प्रादेशिक भूराजनीतीला आकार देऊ शकतो. ऑगस्ट 2021 मध्ये तालिबानने अफगाणिस्तानमध्ये सत्ता काबीज केल्यानंतर काबूलहून नवी दिल्लीला जाणारा हा पहिलाच उच्चस्तरीय दौरा असेल, जो भारत-तालिबान संबंधांमध्ये एक नवीन अध्याय आहे. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने पुष्टी केली आहे की मुत्ताकी यांना आंतरराष्ट्रीय प्रवास निर्बंधांमधून तात्पुरती सूट देण्यात आली आहे, ज्यामुळे त्यांना 9 ते 16 ऑक्टोबर दरम्यान नवी दिल्लीला जाण्याची परवानगी मिळाली आहे. ही सूट तालिबान प्रशासनासाठी आणि अफगाणिस्तानशी संबंध पुनर्संचयित करू पाहणाऱ्या प्रादेशिक शक्तींसाठी या भेटीचे महत्त्व अधोरेखित करते. दुसरीकडे, तब्बल पाच वर्षांनी भारतातून चीनला थेट विमानसेवा सुरु झाली आहे.

दौऱ्यासाठी दुबईसारख्या तटस्थ ठिकाणी अनेकदा बैठका (India Taliban diplomacy) 

भारताचे राजनैतिक वर्तुळ या क्षणाची तयारी अनेक महिन्यांपासून करत आहे. जानेवारीपासून, परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री आणि वरिष्ठ आयएफएस अधिकारी जे.पी. सिंग यांच्यासह भारतीय अधिकाऱ्यांनी मुत्ताकी आणि इतर तालिबान नेत्यांशी चर्चेच्या अनेक फेऱ्या केल्या आहेत. दुबईसारख्या तटस्थ ठिकाणी अनेकदा बैठका झाल्या आहेत. भारताचे परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांनी दुबईमध्ये अफगाणिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री अमीर खान मुत्ताकी यांची भेट घेतली, जिथे नवी दिल्लीकडून अफगाणिस्तानला सुरू असलेल्या मानवतावादी मदतीवर, विशेषतः आरोग्य क्षेत्राला बळकटी देण्यावर आणि निर्वासितांच्या पुनर्वसनाला पाठिंबा देण्यावर चर्चा झाली.

एस. जयशंकर यांनी मुत्ताकी यांच्याशी फोनवर संवाद साधला (India Afghanistan bilateral talks) 

15 मे रोजी, भारताच्या पाकिस्तानविरुद्धच्या यशस्वी ऑपरेशन सिंदूरनंतर, परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी मुत्ताकी यांच्याशी फोनवर संवाद साधला तेव्हा एक महत्त्वाचा टप्पा आला. 2021 नंतरचा हा पहिलाच मंत्रीस्तरीय संपर्क होता. त्या चर्चेदरम्यान, एस. जयशंकर यांनी पहलगाम दहशतवादी हल्ल्याच्या तालिबानच्या निषेधाबद्दल कौतुक व्यक्त केले आणि भारताची "अफगाण लोकांशी पारंपारिक मैत्री" पुन्हा सांगितली. एप्रिलच्या सुरुवातीला, काबूलमध्ये भारतीय अधिकाऱ्यांसोबत झालेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत तालिबानने काश्मीरमधील पहलगाम दहशतवादी हल्ल्याचा निषेध केला. भारताने तालिबान अधिकाऱ्यांसोबत दहशतवादी हल्ल्याची माहिती शेअर केली. हे महत्त्वपूर्ण विधान दर्शवते की भारत आणि अफगाणिस्तान या प्रदेशात पाकिस्तान-पुरस्कृत दहशतवादाबद्दल एकाच पानावर आहेत, म्हणजेच ते समान दृष्टिकोन ठेवतात. तेव्हापासून, भारताने अफगाणिस्तानला थेट मानवतावादी मदतीचा विस्तार केला आहे, अन्नधान्य, वैद्यकीय साहित्य आणि विकास मदत पुरवली आहे. सूत्रांचे म्हणणे आहे की तालिबान प्रशासनाने भारताला ऊर्जा मदतीपासून पायाभूत सुविधांपर्यंत विविध गरजांची औपचारिक माहिती दिली आहे.

मदत करण्यास भारत नेहमीच तयार (India humanitarian assistance Afghanistan)

सप्टेंबरमध्ये अफगाणिस्तानमध्ये झालेल्या विनाशकारी भूकंपानंतर, भारत मदतीचा हात पुढे करणाऱ्या पहिल्या देशांपैकी एक होता. भारताने सर्वात जास्त नुकसान झालेल्या प्रांतांमध्ये 1000 तंबू आणि 15 टन अन्न पुरवठा त्वरित पाठवला. त्यानंतर लवकरच 21 टन अतिरिक्त मदत साहित्य पाठवण्यात आले, ज्यात आवश्यक औषधे, स्वच्छता किट, ब्लँकेट आणि जनरेटर यांचा समावेश होता. संकटाच्या काळात अफगाण लोकांना मदत करण्याची भारताची वचनबद्धता यावरून दिसून येते. ऑगस्ट 2021 तालिबानने सत्ता हाती घेतल्यापासून, भारताने अफगाणिस्तानला जवळजवळ 50 हजार टन गहू, 330 टनांहून अधिक औषधे आणि लस आणि 40 हजार लिटर कीटकनाशके आणि इतर अनेक आवश्यक वस्तू पुरवल्या आहेत. अशा सातत्यपूर्ण मदतीमुळे अन्न असुरक्षितता, आरोग्य आव्हाने आणि मानवतावादी संकटांशी झुंजणाऱ्या लाखो अफगाणिस्तानला महत्त्वपूर्ण आधार मिळाला आहे.

ही मोठी राजनैतिक संधी का? (India Afghanistan relations) 

काबुलमध्ये प्रभाव टिकवून ठेवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या पाकिस्तानसाठी ही भेट मोठ्या प्रमाणात धक्का मानली जात आहे. या वर्षाच्या सुरुवातीला 80 हजारहून अधिक अफगाण निर्वासितांना परत पाठवण्याच्या इस्लामाबादच्या निर्णयामुळे तालिबानशी संबंध ताणले गेले, ज्यामुळे भारताला अधिक ठाम भूमिका घेण्यासाठी राजनैतिक संधी खुल्या झाल्या. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की मुत्ताकींची नवी दिल्लीतील उपस्थिती काबुलला त्यांच्या परराष्ट्र संबंधांमध्ये विविधता आणण्याची आणि पाकिस्तानवरील अवलंबित्व कमी करण्याची इच्छा दर्शवते.
भारतासाठी, ही भेट एक नाजूक पण धोरणात्मक जुगार आहे. तालिबान सरकारशी थेट संबंध नवी दिल्लीला अफगाणिस्तानमध्ये त्याचे दीर्घकालीन हितसंबंध सुरक्षित करण्यास, या प्रदेशातून निर्माण होणाऱ्या दहशतवादी धोक्यांना आळा घालण्यास आणि चीन आणि पाकिस्तानच्या प्रभावाला संतुलित करण्यास मदत होईल. अफगाणिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री मुत्ताकी यांच्या भेटीदरम्यान 10 ऑक्टोबर रोजी होणारी द्विपक्षीय बैठक एक टर्निंग पॉइंट ठरू शकते, ज्यामुळे भारत आणि अफगाणिस्तान सहकार्याच्या एका नवीन मार्गावर उभे राहू शकतात. जो दक्षिण आशियातील शक्ती समीकरणांना पुन्हा आकार देऊ शकतो.

इतर महत्वाच्या बातम्या