तोंड, स्तन अन् फुफ्फुस.. कर्करोग कशामुळे होतो? या भयंकर आजाराचे प्रकार किती? वेळीच ओळखा लक्षणे, कारण..
World Cancer Day awareness and prevention tips: कर्करोगाचे लवकर निदान झाले तर, त्यावर यशस्वी उपचार करणे शक्य होते.
Cancer prevention awareness by health experts: ४ फेब्रुवारी रोजी जागतिक कर्करोग दिन (World Cancer Day 2026) साजरा केला जातो. कर्करोगाबाबत जनजागृती वाढवणे, लवकर निदानाचे महत्त्व पटवून देणे आणि रुग्णांना मानसिक आधार देणे हा यामागचा मुख्य उद्देश असतो. आज कर्करोग ही केवळ वैद्यकीय समस्या न राहता सामाजासाठी एक मोठे आव्हान ठरत आहे. योग्य माहिती आणि जीवनशैलीमुळे या आजाराविरुद्धचा लढा नक्कीच यशस्वी होऊ शकतो. अनेकांना आपल्या कॅन्सर का आणि कशामुळे होतो? याची माहिती नसते. त्यामुळे कॅन्सरबाबतीत जनजागृती करणे अत्यंत गरजेचं आहे.
कॅन्सर म्हणजे काय?
शरीरातील पेशींची अनियंत्रित वाढ म्हणजे कॅन्सर होय. काही पेशी ठराविक मर्यादेपलीकडे वाढू लागतात आणि त्या शरीरातील इतर अवयवांवर परिणाम करू लागतात. ही प्रक्रिया हळूहळू होते, त्यामुळे सुरुवातीला लक्षणे जाणवत नाहीत. याच कारणामुळे लवकर निदान करणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
कर्करोगाची प्रमुख कारणं कोणती?
तंबाखूचे सेवन, धूम्रपान, असंतुलित आहार, लठ्ठपणा, व्यायामाचा अभाव, अतिमद्यपान, प्रदूषण तसेच दीर्घकालीन ताणतणाव ही कर्करोगाची प्रमुख कारणं आहेत. भारतात तोंडाचा, स्तनाचा, गर्भाशयाचा आणि फुफ्फुसांचा कर्करोग मोठ्या प्रमाणात आढळतो.
बऱ्याचदा विषाणूजन्य संसर्गामुळेही कॅन्सरचा धोका वाढतो. उदाहरणार्थ, एचपीव्ही (ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस) मुळे गर्भाशय ग्रीवेचा कॅन्सर होऊ शकतो, तर हिपॅटायटीस बी व सी संसर्गामुळे यकृताचा कॅन्सर होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे लसीकरण, सुरक्षित लैंगिक संबंध आणि वेळेवर उपचार हे कॅन्सर प्रतिबंधासाठी महत्त्वाचे ठरतात.
प्रतिबंध कसे कराल?
तज्ज्ञांच्या मते, कर्करोगाच्या सुमारे ३० ते ४० टक्के रुग्णसंख्या प्रतिबंधात्मक उपायांनी कमी करता येऊ शकते. तंबाखू आणि गुटख्याच्या व्यसनापासून दूर राहणे, दररोज संतुलित आहाराचे सेवन करणे, नियमित व्यायाम आणि वजन नियंत्रणात राखणे ही कर्करोग प्रतिबंधाची पावले आहेत.
कॅन्सर प्रतिबंधाची सुरुवात लहान वयातच झाली पाहिजे. मुलांमध्ये चुकीच्या खाण्याच्या सवयी, मोबाईल-टीव्हीसमोर बसून राहणे आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यामुळे भविष्यात गंभीर आजारांचा धोका वाढतो. त्यामुळे पालकांनी लहान वयातच सकस आहार, खेळ आणि शिस्तबद्ध दिनचर्या यांचे महत्त्व मुलांना समजावून सांगणे गरजेचे आहे.
वेळीच तपासणीची गरज
कर्करोग वेळीच ओळखला गेला तर उपचार अधिक परिणामकारक ठरतात. स्तन कर्करोगासाठी मॅमोग्राफी, गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगासाठी पॅप स्मिअर, तसेच तोंडाच्या कर्करोगासाठी नियमित मौखिक तपासणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे. चाळीशीनंतर नियमित आरोग्य तपासणी करण्याचा सल्ला तज्ज्ञांकडून दिला जातो.
मानसिक आधाराची गरज
कर्करोग हा आजार केवळ शरीरावरच नाही तर रुग्णाच्या मानसिक आरोग्यावरही परिणाम करतो. अशा काळात रुग्णांना कुटुंबाचा, समाजाचा आणि आरोग्य व्यवस्थेचा सकारात्मक पाठिंबा मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य समुपदेशन आणि सकारात्मक दृष्टिकोन उपचार प्रक्रियेला बळ देतो.
कॅन्सरविरोधी लढाई ही केवळ डॉक्टरांची किंवा रुग्णांची नाही, तर संपूर्ण समाजाची आहे. जनजागृती मोहीम, मोफत तपासणी शिबिरे, शाळा-महाविद्यालयांतील आरोग्य शिक्षण यामुळे कॅन्सरविषयीची भीती कमी होऊन जागरूकता वाढते. जागतिक कर्करोग दिनानिमित्त एक महत्त्वाचा सल्ला म्हणजे कर्करोगाची वेळीच तपासणी करा, वेळीच निदान, उपचार आणि सकारात्मक जीवनशैलीमुळे कर्करोगावर मात करणे शक्य आहे. उपचारांपेक्षा प्रतिबंध केव्हाही श्रेष्ठ आहे, हे लक्षात ठेवून निरोगी भविष्यासाठी आजच पाऊल उचलूया.
डॉ. उत्कर्ष आजगावकर, सर्जिकल ऑन्कोलॉजी, टीजीएच ऑन्को लाईफ कॅन्सर सेंटर
Check out below Health Tools-
Calculate Your Body Mass Index ( BMI )
महत्त्वाच्या बातम्या
