एक्स्प्लोर

जिभेचे चोचले : पाणीपुरी – ‘तोंडभर’ आनंद

Written By : एबीपी माझा वेब टीम | Updated at : 07 Jul 2017 10:04 AM (IST)

आवडता पदार्थ कुठला या प्रश्नाची शेकडो उत्तरं असू शकतात, काही गोड, काही आंबट, काही तिखट. पण आंबट, गोड, तिखट, खारट अशा चवींचा एकत्रित स्फोट घ़डवून आणणारा चमचमीत, चटकदार, टेस्टी, माऊथ वॉटरिंग, तोंडाला पाणी सुटणं अशी सगळी विशेषणं लावली तरी कमी पडतात इतका चवदार पदार्थ कुठला??? या प्रश्नाचं मात्र एकच उत्तर आहे..पाणीपुरी..या पाणीपुरीला म्हणायचं काय हे ही गाव, शहर प्रांतानुसार बदलणार, तिखट आंबट पाण्याची चवही बदलणार, पुरीचा आकार, पुरीत भरलं जाणारं सारणही बदलणार, पण त्या चवीची आवड आणि ती पुरी तोंडात गेल्यानंतरचा चवदार आनंद मात्र सगळीकडे आगदी सारखाच..

या पाणीपुरी नावाच्या पदार्थाची प्रत्येक राज्यात, प्रत्येक शहरात आणि प्रत्येक भागात वेगळी खासियत असते आणि गंमत म्हणजे श्रीनगरपासून कन्याकुमारीपर्यंत प्रत्येक ठिकाणची पाणीपुरी असते मोठी टेस्टी, मग कुठे त्या चटकदार पाण्याला स्थानिक चव जोडली जाते, तर कुठे वेगळ्या प्रकारच्या सारणाने लज्जत वाढवली जाते.. काही ठिकाणी पुऱ्यांचा प्रकारही वेगळा असतो..पाणीपुरीच्या ठिकठिकाणच्या नावातही किती वैविध्य आहे, आपण महाराष्ट्रात पाणीपुरी म्हणतो, पण महाराष्ट्राच्याही काही भागात ‘गुपचुप’ म्हणायची पद्धत आहे..उत्तरेत अनेक ठिकाणी पाणीपुरीला ‘गोलगप्पा’ असं म्हटलं जातं...हरियाणामध्ये ‘पानी के पताशे’, आणि खवय्यांच्या लखनौमध्ये याला ‘पानी के बताशे’ म्हणतात. मध्यप्रदेशात ‘फुलकी’, तर गुजरातच्या काही भागात ‘पकोडी’ असंही पाणीपुरीचं नाव आहे..बंगाल आणि पूर्वैकडल्या राज्यांमधला ‘पुचका’ मात्र जबरदस्तच आणि पुरीचा आकार मोठा असल्याने ही पाणीपुरी नाही असाही बंगाली लोकांचा दावा असतो..गंमत म्हणजे होशंगाबाद हे भारतातलं एकमेव शहर असावं जिथे पाणीपुरीला ‘टिक्की’ असं संबोधलं जातं. जशी पाणीपुरीची नावं अनोखी, तशीच पुरीबरोबरच्या सारणात त्या त्या प्रांताप्रमाणे वैविध्य दिसतं आणि प्रांतच कशाला अगदी शहराशहरातही प्रत्येक पाणीपुरीवाल्याची एक वेगळी रेसिपी असते आणि पुरीत भरण्याचा मसालाही प्रत्येक पाणीपुरीवाल्याचा वेगळा – कुणी उकडलेल्या बटाट्याचं सारण घालतं, कुणी उकडलेले चणे घालतं, काही ठिकाणी कांद्याचीही सारणाला जोड दिली जाते. नागपुरात काही ठिकाणी उकडलेले पांढरे वाटाणे आणि बटाटे टाकले जातात, काही ठिकाणी नुसतीच खारी बुंदी तर मुंबईत वाटाण्याचा गरमागरम रगडा..चटकदार पाण्यातल्या आंबट तिखटाचं प्रमाणही त्या त्या शहरातल्या चवीला साजेसं...तशाच चवीही वेगवेगळ्या..सध्या लोकप्रिय चवींपैकी सर्वात जास्त खाल्ली जाणारी चव आहे ती कोथिंबिर पुदिनाच्या चवीचं पाणी, खजुर इमलीची आंबट गोड चवही पाणीपुरीच्या पाण्याची अगदी युनिव्हर्सल चव, पण या व्यतिरिक्त हाजमोलाच्या चुर्णासारख्या चवीचं, किंवा जलजिराच्या चवीचंही पाणी अनेक ठिकाणी मिळतं. कोथिंबिरीबरोबर लिंबाच्या चवीचं पाणीही लोक चवीनं चाखतात, हिरव्या मिर्चीपेक्षा लाल तिखटाची चव वेगळी त्यामुळे इतर सामुग्रीबरोबर लाल तिखटाच्या चवीचंही पाणी काही ठिकाणची खासियत असते..चाट मसाला म्हणजे खरं तर आमचूर आणि खड्यामिठाचा संगम पण त्या चवीचंही पाणी काही ठिकाणी मिळतं..