BLOG : सीएम विरुद्ध जेएम : वेगळा पॅटर्न... राजकीय सत्तेविरुद्ध लोकशक्तीचा प्रयोग
BLOG : महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात अनेक निवडणुका गाजल्या. मात्र 2002 साली लातूर नगरपालिकेच्या नगराध्यक्षपदासाठी झालेली निवडणूक ही “सत्ता विरुद्ध जनता” या संघर्षाचे दुर्मिळ उदाहरण ठरली. या लढतीला राज्यभर “सीएम विरुद्ध जेएम” अशी ओळख मिळाली.
सर्वशक्तिमान सत्तेला थेट आव्हान
त्या काळात महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री असलेले विलासराव देशमुख हे राज्यातील सर्वात प्रभावी नेते मानले जात होते. प्रशासन, पक्षसंघटना, सत्ता आणि संसाधने सर्व त्यांच्या बाजूने होती. अशा वेळी शिक्षण क्षेत्रातून आलेल्या, कोणत्याही राजकीय घराण्याचा आधार नसलेल्या डॉ. जे. एम. वाघमारे यांनी थेट नगराध्यक्षपदाची निवडणूक लढवली, हेच मोठे धाडस होते.
कायदा, रणनीती आणि राजकीय गणित
थेट जनतेतून नगराध्यक्ष निवडण्याचा कायदा हा राजकीय फायद्यासाठी करण्यात आला होता. हा प्रयोग सत्ताधाऱ्यांना पूरक ठरेल, असा अंदाज होता. मात्र याच कायद्याने डॉ. वाघमारे यांना थेट जनतेपर्यंत पोहोचण्याची संधी दिली. ही निवडणूक पक्ष विरुद्ध पक्ष अशी न राहता व्यक्तिमत्त्व विरुद्ध सत्ताकेंद्र अशी झाली.
जनतेने हाती घेतलेली निवडणूक
डॉ. वाघमारे यांची उमेदवारी ही कोणत्याही पक्षाची नव्हे, तर लोकांची होती. प्रचार यंत्रणा, पैसा, सत्ता याऐवजी विश्वास, प्रतिमा आणि वैचारिक अधिष्ठान या भांडवलावर ही निवडणूक लढवली गेली. याउलट सत्ताधारी बाजूने प्रतिष्ठा पणाला लावली गेली. नव्या नेतृत्वाचा अति आत्मविश्वास, आदेशात्मक प्रचार आणि लोकभावनेपासून तुटलेपण याचा फटका सत्तेला बसला.
निकालाने दिलेला धक्का
नगराध्यक्षपदावर डॉ. वाघमारे यांचा विजय हा केवळ एका निवडणुकीचा निकाल नव्हता. तो सत्तेला दिलेला स्पष्ट इशारा होता. जनता संघटित झाली, तर मुख्यमंत्रीही पराभूत होऊ शकतो, हा संदेश या निकालाने दिला.
सत्तेचा धडा आणि भविष्यातील खबरदारी...
या पराभवाने विलासराव देशमुख यांनी एक महत्त्वाचा धडा घेतला. 1995 नंतरचा हा दुसरा मोठा धक्का होता. या अनुभवातून पुढील काळात विरोधी शक्ती एकत्र येणार नाहीत, याची पुरेपूर काळजी घेण्यात आली. राजकीय व्यवस्थापन, आघाड्या, अंतर्गत समतोल यामध्ये अधिक चातुर्य आले.
नगराध्यक्षपदाचा कारभार : लोकविश्वासाचा काळ
बहुमत नसतानाही डॉ. वाघमारे यांनी पाच वर्षे नगरपालिकेत लोकांचे विश्वस्त म्हणून काम पाहिले. विकास, सुधारणा आणि पारदर्शकतेचा आग्रह धरला. मात्र स्थानिक राजकारणात सत्तेशी जवळीक साधणाऱ्या घटकांनी या लोकशक्तीच्या प्रयोगाला मर्यादा आणल्या.
2009 : अंतर्गत राजकारणाचा बळी
2009 मध्ये लातूर शहर विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून उमेदवारी जवळपास निश्चित असतानाही, अंतर्गत राजकारणामुळे डॉ. वाघमारे यांना एबी फॉर्म नाकारण्यात आला. ही घटना “उघड लढाईत हरवता न आल्यावर, पडद्यामागे खेळी” कशी केली जाते, याचे उदाहरण ठरली.
जेएम पॅटर्न
सीएम विरुद्ध जेएम ही केवळ व्यक्तींची लढत नव्हती, तो होता सत्तेविरुद्ध समाजबळाचा राजकीय वारसाविरुद्ध वैचारिक उभारीचा आणि व्यवस्थेविरुद्ध लोकशाही हस्तक्षेपाचा प्रयोग. डॉ. जे. एम. वाघमारे यांचा हा राजकीय पॅटर्न आजही दुर्मिळ आहे. सत्ता जिंकली नाही, तरी सत्तेला हादरवण्याची ताकद सामान्य माणसात असते, हे त्यांनी सिद्ध करून दाखवले.
ही बातमी वाचा:
महत्त्वाच्या बातम्या
ट्रेंडिंग न्यूज
