Smita Thackeray: जेव्हा शिवसेनेत 'स्मिता ठाकरे' यांचा दबदबा होता...

Smita Thackeray

Smita Thackeray: अलीकडेच स्मिता ठाकरे यांनी बीकेसी येथील मैदानावर मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या दसरा मेळाव्यात हजेरी लावून महाराष्ट्राच्या राजकीय वर्तुळात खळबळ उडवून दिली. या मेळाव्यात हजेरी लावल्यानंतर त्या राजकारणातील दुसरी इनिंग सुरू करू शकतात, असा अंदाज बांधला जात आहे. यावरून मला पंचवीस वर्षांपूर्वीची एक घटना आठवते जेव्हा त्यांचा शिवसेनेत दबदबा होता. 

वर्ष होते 1997 आणि मी पत्रकारितेत नुकतेच पाऊल ठेवले होते. मी विल्सन कॉलेजमध्ये बी.ए.च्या पहिल्या वर्षात शिकत होतो. शिकत असतानाच मी पत्रकारितेत माझे करिअर करायचे ठरवले होते आणि म्हणून मी शिवसेनेचे हिंदी मुखपत्र दोपहर का सामनामध्ये अर्धवेळ नोकरी करत होतो. दक्षिण मुंबईच्या वार्ताहर म्हणून नियुक्ती झाल्यामुळे मला गुन्हेगारी, नागरी समस्या, राजकारण इत्यादींबद्दल स्थानिक वृत्त नोंदवावे लागत होते. माझे मानधन बातमीनुसार होते. चौपाटीवरील विल्सन कॉलेजला जाण्यासाठी मी नियमितपणे पायधुनीहून बेस्ट बस क्रमांक 105 पकडायचो. एकदा बस ग्रँट रोड परिसरातून जात असताना रस्त्यावर प्रचंड वाहतूक कोंडी झाल्याचे माझ्या लक्षात आले. खिडकीतून थोडं नजर टाकल्यावर कळलं की जाम एका प्रसिद्ध कपड्याच्या शोरूममुळे झाला होता, ज्याच्या दुकानाबाहेर फूटपाथवर नवीन हॅचबॅक पार्क केली होती. 

प्रचार मोहिमेचा एक भाग म्हणून ही कार तिथे पार्क करण्यात आली होती. लकी ड्रॉच्या विजेत्याला कार मिळेल, असे फलक विंडस्क्रीनवर लावण्यात आले होते. ज्या ग्राहकांनी एका विशिष्ट रकमेपेक्षा जास्त खरेदी केली, ते या स्पर्धेत सहभागी होण्यास पात्र होते. गाडीमुळे पादचाऱ्यांची गैरसोय होत होती. फुटपाथ अडवल्याने सर्व पादचाऱ्यांना रस्त्यावरून चालावे लागत होते. यामुळे वाहतुकीवरही परिणाम झाला. लकी ड्रॉ काढायचा होता तोपर्यंत गाडी फूटपाथवर ठेवायची होती. लोकांची गैरसोय करून एक कपडा विक्रेता त्याच्या दुकानाची जाहिरात कशी करत आहे, हे उघड करणारी एक बातमी करण्याचे मी ठरवले. त्या दिवशी दुपारी कॉलेज संपल्यानंतर मी शोरूमकडे धाव घेतली. मी काही पादचाऱ्यांशी बोललो. ज्यांनी सांगितले की, पार्क केलेल्या कारमुळे त्यांची गैरसोय होत आहे आणि ती काढून टाकण्याची मागणी त्यांनी केली. त्यांचं म्हणणं ऐकून मी यावर दुकान मालकाची बाजू जाणून घेण्याचं ठरवलं. पत्रकारितेत बातमीच्या दोन्ही बाजू समजून घेणे आवश्यक आहे. मी फक्त पादचाऱ्यांची मते प्रकाशित केली असती, तर दुकान मालकावर अन्याय होईल. जेव्हा मी माझ्या प्रश्नांसह स्टोअर व्यवस्थापकाशी संपर्क साधला, तेव्हा त्याने लँडलाइनवर मालकाला फोन केला आणि माझ्याबद्दल सांगितले. मालकाने त्याला रिसीव्हर माझ्याकडे देण्यास सांगितले. अहंकाराने भरलेल्या स्वरात त्याने मला विचारले  -

"स्मिता मॅडमला माहिती आहे का की तुम्ही ही बातमी करत आहात?"

"कोण स्मिता मॅडम?" मी निरागसपणे विचारले.

“अरे! तुम्ही खरच सामनासाठी काम करता का? तुम्ही स्मिता ठाकरे यांना कसे ओळखत नाही, मॅडम?

स्मिता ठाकरे यांचे नाव आणि फोटो जवळपास रोजच वर्तमानपत्रात येत होते. त्या बाळासाहेब ठाकरेंच्या सून आणि त्यांचा दुसरा मुलगा जयदेव यांच्या पत्नी होत्या. जयदेव यांना राजकारणात रस नसला तरी स्मिता यांच्या राजकीय महत्त्वाकांक्षा होत्या. 1990 च्या उत्तरार्धात शिवसेनेत तीन सत्ताकेंद्रे निर्माण झाली. उद्धव आणि राज यांच्याशिवाय स्मिताचेही पक्षात निष्ठावंत होते. चुलत भाऊ उद्धव आणि राज यांच्या सामना कार्यालयात केबिन होत्या, ज्यांना ते अनेकदा भेट देत असत. स्मिता यांचा वृत्तपत्राच्या संपादकीय सामग्रीमध्ये हस्तक्षेप केला नसला तरी, सामाजिक आणि राजकीय कार्यक्रमांमध्ये त्यांची उपस्थितीत ठळकपणे दिसत होती. त्यांचे महत्त्व उद्धव आणि राज यांच्यापेक्षा कमी नव्हते.

“मला माहीत आहे की स्मिता ठाकरे मॅडम शिवसेनेच्या नेत्या आहेत आणि माझे मुख्य संपादक बाळासाहेबांच्या सून आहेत, पण माझे बॉस संजय निरुपम आहेत,” मी दुकान मालकाला ठामपणे उत्तर दिले. बाळासाहेब ठाकरे हे वृत्तपत्राचे मुख्य संपादक होते आणि संजय निरुपम हे कार्यकारी संपादक म्हणून काम पाहत होते.

"ठीक आहे. ही बातमी करायची गरज नाही. मी स्मिता मॅडमच्या टीममध्ये आहे.”

"तर काय? तुमच्या कारमुळे लोकांची खूप गैरसोय होत आहे. मला तुमची बाजू ऐकायची आहे, अन्यथा कथा एकतर्फी जाईल.

"ही बातमी जाणार नाही, पण तुझी नोकरी जाईल."

मालकाने उद्धटपणे फोन कात केला. 

सामनाचे ऑफिस असलेल्या एल्फिन्स्टन रोडला जाण्यासाठी ट्रेन पकडण्यासाठी मी ग्रँट रोड स्टेशनसाठी त्या दुकानातून बाहेर पडलो. रागाने भरलेल्या, मी एक कठोर बातमी लिहिली. त्यात नमूद केले की, मालकाची बाजू ऐकण्यासाठी संपर्क साधण्यात आला होता, परंतु त्यांनी काहीही बोलण्यास नकार दिला. “या माणसाला धडा शिकवायला हवा,” मी स्वतःला म्हणालो. त्यांची बाजू सांगण्यास नकार देण्याव्यतिरिक्त, दुकान मालकाच्या उद्धटपणाने मला दुखावले होते.

मी सामनाच्या इमारतीच्या पहिल्या मजल्यावर पोहोचलो, जिथे हिंदी सामनाला एक खोली देण्यात आली होती. तिथे डोक्यात राग आणि हातात बातमी घेऊन मी पोहोचलो. वार्ताहराचे प्रभारी उपसंपादक अखिलेंद्र अलंकार (नाव बदलले आहे) यांनी माझ्याकडे पाहून विचारले -

"ग्रँट रोडच्या शोरूमवरच्या बातमीची प्रत तुझ्या हातात आहे का?"

“हो सर,” मला आश्चर्य वाटले.

“त्याचे जितके तुकडे करता येतील तितके तुकडे कर आणि तिथे फेकून दे,” अलंकार यांनी बातमी वाचण्याची तसदी न घेता डस्टबिनकडे बोट दाखवले.

“…पण सर… वाचा तरी. मी दुकानाच्या मालकाची बाजू जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला, परंतु त्यांनी नकार दिला. ”

“ही बातमी जाऊ शकत नाही. बस एवढेच."

"सर, तो माणूस स्मिता ठाकरे यांचे नाव सांगून माझ्याशी उद्धटपणे बोलत होता."

“हम्म! बघा, तुझं करिअर खूप मोठं आहे. मला तुझा उत्साह आवडला, पण याबद्दल कोणताही वाद नको. तू सामनासाठी काम करत राहावे अशी माझी इच्छा आहे.”

त्यांनी माझ्या हातून प्रत घेतली आणि मला दुसऱ्या बातमीवर काम करण्यास सांगितले.

बातमी प्रकाशित झाली नव्हती, पण दुसऱ्या दिवशी जेव्हा माझी बस शोरूमसमोरून गेली तेव्हा मला धक्काच बसला. "लकी ड्रॉ कार" तिथे नव्हती. वाहतूक वेगाने सुरू होती. माझी बातमी वगळण्यात आल्याने मी निराश झालो, पण प्रकाशित न होता तिचा प्रभाव पडला, हे जाणून मला आनंद झाला.

स्मिता ठाकरे 2004 पर्यंत शिवसेनेत सक्रिय होत्या. परंतु जेव्हा उद्धव ठाकरे यांनी अधिकृतपणे पक्षाची सूत्रे हाती घेतली, तेव्हा त्यांच्यासह अनेक दिग्गजांनी पक्ष सोडला. त्या राजकारणातून गायब झाल्या, यानंतर थेट अठरा वर्षांनंतर एकनाथ शिंदेंच्या मंचावर त्या पुन्हा दिसल्या.