किडनी स्टोन होण्यामागील कारणे काय?; लक्षणे, उपचारांची A टू Z माहिती

शरीरामध्ये खनिजे आणि क्षार पदार्थ यांची मात्रा वाढल्यास शरीरामध्ये किडनी स्टोन तयार होऊ लागतो. जेव्हा जेव्हा आपल्या पोटात ऑक्जालेट, कॅल्शिअमसारखे क्रिस्टल्स जमा होतात तेव्हा एक गाठ सारखी संरचना तयार होते.

Kidney Stones Symptoms

Source : ABP

शरीरामध्ये खनिजे आणि क्षार पदार्थ यांची मात्रा वाढल्यास शरीरामध्ये किडनी स्टोन तयार होऊ लागतो. जेव्हा जेव्हा आपल्या पोटात ऑक्जालेट, कॅल्शिअमसारखे क्रिस्टल्स जमा होतात तेव्हा एक गाठ सारखी संरचना तयार होते. ही गाठ दगडासारखी कठीण असते. यालाच किडनी स्टोन म्हटलं जातं. स्टोन हा किडनीमध्ये होतो त्यामुळे याला किडनी स्टोन म्हटलं जातं. धक्कादायक बाब म्हणजे, हे खडे लहान धान्यांपासून मोठ्या धमन्यांपर्यंत वेदनादायक स्वरूपात तसेच वेगवेगळ्या आकाराचे असू शकतात.

काय आहेत कारणं? पुरेसे पाणी न पिणे

निर्जलीकरण यामुळे मुतखड्याचा धोका वाढतो. ऑक्जालेटयुक्त पदार्थांचे जास्त सेवन (जसे की पालक, काजू आणि चॉकलेट), जास्त मीठ आणि उच्च प्रथिनेयुक्त आहारामुळे मूत्रपिंडात खडे निर्माण होऊ शकतात. कौटुंबिक इतिहास, हायपरपॅराथायरॉईडीझम, लठ्ठपणा, मूत्रमार्गाचा संसर्ग (UTI) आणि काही औषधे यासारख्या आजारांमुळेही मूत्रपिंडात खडे होण्याची शक्यता असते.

लक्षणे

• पाठीच्या खालच्या भागात, ओटीपोटात किंवा मांडीवर तीव्र वेदना
• लघवी करताना जळजळ किंवा वेदना
• लघवीवाटे रक्त (गुलाबी, लाल किंवा तपकिरी रंग)
• वारंवार लघवी करण्याची इच्छा
• मळमळ आणि उलट्या
• संसर्ग झाल्यास ताप आणि थंडी वाजणे
• मूतखड्याची ही काही चिन्हे आणि लक्षणे अशी आहेत ज्याकडे दुर्लक्ष करू नये. मूत्रपिंडातील खडे कोणत्याही मूत्रपिंडाच्या आजाराला कारणीभूत ठरत नाहीत. मात्र, जर ते निघून गेले नाहीत आणि तुमची मूत्रमार्ग अवरोधित केले तर मूत्रपिंडांचे कायमचे नुकसान होऊ शकते.

उपचार

आपल्या दैनंदिन जीवनात द्रवपदार्थाचे सेवन वाढविणे गरजेचे आहे.  वेदनाशामक औषधांनी लहान खडे नैसर्गिकरित्या निघू शकतात. काही औषधे मूत्रमार्गाच्या स्नायूंना आराम देण्यास मदत करू शकतात, ज्यामुळे दगड निघणे सोपे होते. शॉक वेव्ह लिथोट्रिप्सी (SWL) मोठ्या खड्यांचे लहान तुकड्यांमध्ये विभाजन करण्यासाठी ध्वनी लहरींचा वापर करते, ज्यामुळे ते निघणे सोपे होते. मूत्रमार्गात एक पातळ नळी घालून मूत्रमार्गातील खडे काढून टाकून किंवा तोडून मूत्रमार्गाची तपासणी देखील केली जाऊ शकते. शिवाय गंभीर प्रकरणांमध्ये, मोठे किंवा अडथळा आणणारे खडे काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रियेची आवश्यकता भासू शकते. मूत्रपिंडातील खडे व्यवस्थापित करण्यासाठी तज्ञांनी दिलेल्या सूचनांचे पालन करणे गरजेचे आहे.

या महत्वाच्या टिप्स जरुर लक्षात ठेवा :

शरीराचे हायड्रेशन महत्वाचे असून  म्हणून दररोज किमान 8 ते 10 ग्लास पाणी प्या. संतुलित आहाराची निवड करा आणि सोडियमचे प्रमाण अधिक असलेले पदार्थांचे सेवन टाळा. तज्ञांच्या मदतीने कॅल्शियम सेवन करणे योग्य राहिल. नियमित व्यायाम, योग्य आहार हा मूतखडा तयार होण्याचा धोका कमी करतो. तुमच्या मूत्रपिंडाच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करु नका.

- डॉ. अमित नागरिक, वरिष्ठ नेफ्रोलॉजिस्ट, मेडिकवर हॉस्पिटल, खारघर, नवी मुंबई