RBI | अर्थव्यवस्थेला पुन्हा उभारी देण्यासाठी RBI चे नियोजन काय?

RBI | आरबीआयने अर्थव्यवस्थेच्या पुनरुज्जीवनासाठी अनेक उपाययोजना जाहीर केल्या आहेत. या उपायांचे उद्दीष्ट आर्थिक तरलता आधार वाढवणे, वित्तीय बाजारपेठेची व्याप्ती वाढवणे, बँका आणि एनबीएफसी यांच्या भांडवलाचे संरक्षण करणे, नियामक देखरेखीला बळकटी देणे, परकीय व्यापार सुलभ करणे आणि पेमेंट सिस्टम सेवा सुधारणे हे आहे.

मुंबई: रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर शक्तिकांत दास यांनी शुक्रवारी रेपो दरात कोणताही बदल न करता तो तसाच ठेवत जीडीपीच्या सुधारणेसाठी काही उपाययोजना आखल्या. अर्थव्यवस्थेच्या पुनरुज्जीवनासाठी अनेक उपाययोजना जाहीर केल्या. या उपायांचे उद्दीष्ट तरलता आधार वाढवणे, वित्तीय बाजारपेठेची व्याप्ती वाढवणे, बँका आणि एनबीएफसी यांच्या भांडवलाचे संरक्षण करणे, नियामक देखरेखीला बळकटी देणे, परकीय व्यापार सुलभ करणे आणि पेमेंट सिस्टम सेवा सुधारणे हे आहे.

भारतातील कॉर्पोरेट बाँड मार्केट आणि डेरिव्हेटिव्ह्ज मार्केटला प्रोत्साहन देण्यासाठी तसेच अर्थव्यवस्था विकासाच्या उद्देशाने आरबीआयने शुक्रवारी पुढील उपायांची घोषणा केली.

• बँकांना कमी खर्चात आर्थिकदृष्ट्या अडचणीतल्या क्षेत्रांना पतपुरवठा करण्यास प्रोत्साहित करण्यासाठी आरबीआयने नियोजन केलंय. यासाठी ऑक्टोबरमध्ये जाहीर केलेल्या ऑन टॅप लक्ष्यित लाँग टर्म रेपो ऑपरेशन्सची इमर्जन्सी क्रेडिट लाइन गॅरंटी योजना 2.0 अंतर्गत उपलब्ध क्रेडिट गॅरंटीच्या अनुषंगाने इतर अडचणीच्या क्षेत्रांमध्ये विस्तार करण्याची योजना आहे.
• आरबीआयने स्वत:ला तरलता समायोजन सुविधा आणि आरबीआयची मार्जिनल स्थायी सुविधा आणि कॉल मनी किंवा नोटिस मनी मार्केटमध्ये हस्तक्षेप करण्याची परवानगी दिली. यामुळे प्रादेशिक ग्रामीण बँकांच्या (आरआरबी) मनी मार्केटमधील सहभागाचा विस्तार होईल आणि तरलता व्यवस्थापन अधिक सुलभ होईल.
• क्रेडिट डेरिव्हेटिव्ह्ज मार्केट आणि कॉर्पोरेट बाँड्ससाठी विशेषत: निम्न रेट जारी करणार्‍या कंपन्यांचा विकास करण्यासाठी आरबीआयने विद्यमान क्रेडिट डिफॉल्ट स्वॅप मार्गदर्शक तत्त्वांचा आढावा घेण्याचा निर्णय घेतला आहे. आरबीआय बँक लवकरच सार्वजनिक टिप्पण्यांसाठी मसुदा मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करेल.
• डेरिव्हेटिव्ह बाजारपेठांमध्ये कार्यक्षम प्रवेशास चालना देण्यासाठी आणि OTC डेरिव्हेटिव्ह व्यवसायामधील दर्जेदार वर्तनाची खात्री करण्यासाठी, आरबीआयने 2011 च्या डेरिव्हेटिव्ह संदर्भातील विस्तृत मार्गदर्शक तत्त्वांचा आढावा घेतला आहे आणि जनतेच्या टिप्पण्यांसाठी मसुदा दिशानिर्देश जारी केले जात आहेत.
• सर्वोच्च न्यायालयाने जनतेच्या अभिप्रायासाठी कॉल किंवा नोटीस मनी आणि टर्म मनी मार्केट्स आणि ठेवींचे प्रमाणपत्र, व्यावसायिक कागदपत्रे आणि मूळ मुदतपूर्ती मुदतीसाठी एक वर्षापेक्षा कमी मुदतीच्या कालावधीत नॉन-कन्व्हर्टेबल डिबेंचर्सचे सर्वसमावेशक मसुदा निर्देश जारी केले.

इतर उपाययोजना

• बँकांना नवीन कर्जाची सोय उपलब्ध करुन देण्यासाठी तसेच बँकांच्या भांडवल सुरक्षतेसाठी, आरबीआयने कमर्शिअल आणि सहकारी बँकांना सन 2019-20 मध्ये मिळणारा नफा त्यांच्याकडे ठेवण्याची परवानगी दिली.
• एनबीएफसीची लवचिकता सुधारण्यासाठी, आरबीआयची योजना आहे की एनबीएफसीच्या वेगवेगळ्या प्रवर्गांमधील लाभांश जाहीर करण्यासाठी पॅरामीटर्सच्या मॅट्रिक्सनुसार पारदर्शक निकषांवर मार्गदर्शक सूचना जारी केली जाईल.
• आरबीआय लवकरच मोठ्या युसीबी आणि एनबीएफसीमध्ये जोखीम-आधारित अंतर्गत लेखा परिक्षण सुरू करण्याबाबत आणि वित्तीय अहवालाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी वाणिज्य बँक, यूसीबी आणि एनबीएफसी यांच्या वैधानिक लेखापरीक्षकांच्या नियुक्तीसंबंधी मार्गदर्शक सूचना जारी करणार आहे.
• युजर्ससाठी मजबूत सुरक्षा आणि सोयीसह डिजिटल पेमेंट चॅनेल इकोसिस्टम सुधारण्यासाठी, नियमन केलेल्या संस्थांना आरबीआय डिजिटल पेमेंट सिक्युरिटी कंट्रोल डायरेक्शन जारी करणार आहे. यावर मसुदा दिशानिर्देश लवकरच प्रकाशित केले जातील.
• देशभरात आर्थिक समावेशन आणि आर्थिक साक्षरता सखोल करण्यासाठी, आरबीआयच्या वित्तीय साक्षरता केंद्रांची पोहोच सध्याच्या 100 ब्लॉक्सची व्याप्ती वाढवून ती मार्च 2024 पर्यंत देशातील प्रत्येक ब्लॉकपर्यंत वाढविण्यात येईल.
• रिझर्व्ह बँकेने तक्रार निवारण यंत्रणेच्या तक्रारीची निवारण क्षमता सुधारण्यासाठी आणि ग्राहकांच्या आर्थिक समस्या सोडवण्यासाठी बँकांमध्ये तक्रार निवारण यंत्रणेसाठी एक व्यापक चौकट निर्माण करण्याची योजना आखली आहे.
• परकीय व्यापार सुलभ करण्यासाठी आणि निर्यातीची स्पर्धात्मकता वाढविण्यासाठी, अधिकृत विक्रेता बँकांना अतिरिक्त अधिकार देण्यात येतील. यामध्ये थेट शिपिंग कागदपत्रांची प्रकरणे नियमित केली जातील.
• पेमेंट इकोसिस्टम अधिक कार्यक्षम करण्यासाठी, आरईटीजीएस प्रणाली लवकरच 24/7 सुरु केली जाईल. त्याद्वारे एईपीएस, आयएमपीएस, एनईटीसी आणि एनएफएस, रुपे, यूपीआय व्यवहारांची सुविधा देऊन सिस्टममध्ये सेटलमेंट आणि डिफॉल्ट जोखीम कमी केले जाईल.
• डिजिटल पेमेंटचा वापर सुरक्षितपणे करण्यासाठी, 1 जानेवारी 2021 पासून आरबीआयच्या कॉन्टॅक्टलेस कार्ड व्यवहाराची मर्यादा 2 हजाराहुन 5 हजार रुपयांपर्यंत वाढवण्याची योजना आहे.

महत्वाच्या बातम्या: