Creamy layer and Reservations : आरक्षण तर माहीत आहे, पण क्रिमिलेअर आहे तरी काय? लाभ आणि दोन्हीमधील फरक सोप्या भाषेत समजून घ्या

Reservations are known but what if there is a Creamy layer : क्रिमीलेअरच्या अंमलबजावणीमुळे आरक्षण हे एक प्रकारचे आर्थिक आरक्षण होते. हे देखील फक्त एका विशिष्ट जातीला दिले जाते.

Difference Between Creamy layer and Reservations

Source : PTI

Creamy layer and Reservations : अनुसूचित जाती आणि जमाती (SC/ST) साठी आरक्षणामध्ये (Reservation) क्रिमीलेअर (Creamy layer) लागू केलं जाणार नसल्याची ग्वाही केंद्र सरकारने ( Government on Creamy layer) अलीकडेच दिली आहे. तत्पूर्वी, सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) या संदर्भात 20 वर्षापूर्वींचा स्वत:चा निर्णय बदलताना राज्य सरकार सब कॅटेगरी करू शकते असे म्हटले होते. यानंतर केंद्र सरकारने निर्वाळा देत वादावर पडदा टाकला. त्यामुळे आरक्षण माहीत असतान क्रिमीलेअर आहे तरी काय? असा प्रश्न उपस्थित होतो.  

या दोन्हीमध्ये नेमका काय फरक आहे ते समजून घेऊया 

आपल्या देशात वर्षानुवर्षे आरक्षण चालू आहे पण हे क्रिमीलेअर म्हणजे काय? (Creamy layer and Reservations Understand the difference) असा प्रश्न उपस्थित होतो. वास्तविक, जे आरक्षण चालू आहे ते जातीवर आधारित आहे. स्वातंत्र्यावेळी आपल्या नेत्यांनी आरक्षणाची ही व्यवस्था केवळ दहा वर्षांसाठी केली होती, जेणेकरून वर्षानुवर्षे शोषण सहन करत असलेल्या जाती किंवा समूह मुख्य प्रवाहात येतील, हा उद्देश होता. मात्र, कालाच्या ओघात पुढे मतांच्या राजकारणाने हेच आरक्षण कायम करण्यात आले. त्याचा कालावधी दर दहा वर्षांनी वाढत गेला आणि आता ती कधीही न संपणारी तरतूद झाली आहे. कधीही न संपणारे कारण ते संपवण्याचे किंवा कमी करण्याचे धाडस कोणत्याही सरकारमध्ये नाही.

वर्षानुवर्षे जे शोषित होते आणि आजही शोषित आहेत, त्यांच्या उन्नतीसाठी प्रामाणिक प्रयत्न झाले पाहिजेत, हे खरे आहे. जातीय आरक्षण हा याच प्रयत्नांचा एक भाग आहे. काही राज्ये वगळता देशात सध्या दोन प्रकारची आरक्षणे आहेत. जे अनुसूचित जाती-जमातींना बिनशर्त दिले जात आहे. दुसरे म्हणजे मागासवर्गीयांना दिलेले आरक्षण ज्यामध्ये क्रिमीलेअर लागू आहे.

तर क्रिमीलेअर आरक्षणाचा लाभ घेता येतो 

या क्रिमीलेअरच्या अंमलबजावणीमुळे आरक्षण हे एक प्रकारचे आर्थिक आरक्षण होते. हे देखील फक्त एका विशिष्ट जातीला दिले जाते. परंतु सरकार त्यासाठी उत्पन्न मर्यादा ठरवते. सध्या मागासवर्गीय अंतर्गत आरक्षण मिळणाऱ्या मुलांना या प्रवर्गांतर्गत आरक्षण मिळू शकते जर दोन्ही पालकांचे एकत्रित उत्पन्न 8 लाख रुपयांपेक्षा कमी असेल. अलीकडेच सरकारने निर्णय घेतला आहे की एससी/एसटी आरक्षणामध्ये क्रीमी लेयर लागू केले जाणार नाही. जाती किंवा गटांच्या दबावाखाली सरकारे असे निर्णय घेतील अशी शक्यता आहे, पण क्रिमीलेअर लागू करण्याच्या बाजूने लोकांचा आणि तज्ज्ञांचा युक्तिवादही योग्य वाटतो.

त्यांचा साधा युक्तिवाद असा आहे की आरक्षणासाठी पात्र असलेली व्यक्ती कोणत्याही जातीची असो, आरक्षण मिळाल्यानंतर तो जिल्हाधिकारी किंवा अन्य अधिकारी झाला तर तो आपल्या मुलांना उत्तम शिक्षण देण्यास सक्षम होतो. मग त्या जिल्हाधिकारी वा अन्य अधिकाऱ्याच्या मुलांना आरक्षणाचा लाभ का मिळावा? खरे तर भारताची समस्या अशी आहे की, इथे कलेक्टरचा मुलगा आरक्षणातून कलेक्टर होत आहे, पण आजही या जातीचे बहुसंख्य लोक आहेत ज्यांच्यापर्यंत शिक्षणाचा प्रकाश पोहोचू शकलेला नाही. आजही ते खेड्यापाड्यात, शहरांमध्ये लोकांकडून कामाला येतात आणि ज्यांच्या घरात किंवा शेतात हे लोक पिढ्यानपिढ्या काम करत आहेत, त्यांनाही उठायचे नाही. त्या मोठ्या लोकांना या गरीब लोकांचे उत्थान नको आहे. कारण हे गरीब लोक शिक्षित झाले तर त्यांची सेवा कोण करणार?  

इतर महत्वाच्या बातम्या