एक्स्प्लोर

Places of Worship Act : हिंदूंना ज्ञानवापी हक्क मिळेल ? काय सांगतो 1991 चा धार्मिक स्थळ कायदा

1991 मध्ये देशातील वादग्रस्त धार्मिक स्थळांबाबत बनवण्यात आला होता. हा कायदा प्रार्थना स्थळे (विशेष तरतुदी) कायदा 1991 (The Places of Worship (Special Provisions) Act 1991) म्हणून ओळखला जातो. 

 मुंबई : सध्या देशभर गाजत असलेला विषय म्हणजे ज्ञानवापी मशिदीचा. संपूर्ण प्रकरण सध्या कोर्टात आहे. यामध्ये काय नेमकं होणार याकडे अवघ्या देशाचं लक्ष लागलं आहे. मशिदीमध्ये शिवलिंग सापडल्याचा दावा केला जातो आहे. हिंदू आणि मुस्लिम दोन्ही बाजूकडून जोरदार दावे-प्रतिदावे केले जात आहेत. पण या सगळ्यात एका कायद्याचीही चर्चा सातत्याने होत आहे, जो 1991 मध्ये देशातील वादग्रस्त धार्मिक स्थळांबाबत बनवण्यात आला होता. हा कायदा प्रार्थना स्थळे (विशेष तरतुदी) कायदा 1991 (The Places of Worship (Special Provisions) Act 1991) म्हणून ओळखला जातो. 

तत्कालीन पंतप्रधान पीव्ही नरसिंह राव यांच्या नेतृत्वाखालील काँग्रेस सरकारने हा कायदा केला होता, ज्यामध्ये सर्व धार्मिक स्थळे आणि महत्त्वाच्या वास्तूंना कायद्याच्या कक्षेत आणण्यात आले होते, ज्यावरून वाद निर्माण झाले होते. यामध्ये अनेक महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश करण्यात आला आहे. हाच कायदा काय सांगतो हे आपण जाणून घेण्याचा प्रयत्न करुया.

कारण याच 1991 च्या कायद्यावरुन कोर्टात युक्तिवाद होण्याची शक्यता आहे. याच कायद्याची अंमलबजावणी व्हावी अशी मागणी केली. एमआयएमचे अध्यक्ष आणि खासदार असदुद्दीन ओवैसी यांनी कोर्टातील प्रत्येक घडामोडीनंतर माध्यमांच्यासमोर सातत्याने केली. ते सातत्याने या कायद्याचा उल्लेख करत आहेत.

एकीकडे ओवैसींनी ही मागणी केली असतानाच आंतरराष्ट्रीय हिंदू परिषदेचे अध्यक्ष प्रविण तोगडियांनीही याच कायद्यावर भाष्य केल आणि थेट पंतप्रधान नरेंद्र मोदींकडे हा कायदाच रद्द करावा अशी मागणी केली आहे. मोदी सरकारकडे संसदेत पूर्णपणे बहुमत आहे, त्यामुळे मोदींनी हा कायदा रद्द करावा असं म्हटलं आहे. 

धार्मिक स्थळ कायदा काय आहे?
 
1991 मध्ये संसदेत मंजूर झाला आणि त्याला कायद्याचे स्वरूप देण्यात आले. या द्वारे कोणत्याही उपासना स्थानाचे रुपांतर करण्यास प्रतिबंध करण्यासाठी आणि 15 ऑगस्ट 1947 रोजी अस्तित्वात असल्याप्रमाणे कोणत्याही स्थानाचे धार्मिक स्वरुप टिकवून ठेवण्यासाठी विशेष बाबींची तरतूद या अधिनियमात करण्यात आली.

कायद्यातील कलमे आणि व्यवस्था

1. या अधिनियमास उपासना स्थाने (विशेष उपबंध) अधिनियम, 1991 असे म्हणावे याचा विस्तार संपूर्ण भारतभर आहे

2. कोणत्याही व्यक्तीला कोणताही धार्मिक संप्रदाय किंवा त्याची कोणतीही शाखा यांच्या उपासना स्थानांचे इतर कोणत्याही शाखेमध्ये, उपासना स्थानामध्ये रुपांतर करता येणार नाही.

3. 15 ऑगस्ट 1947 रोजी अस्तित्वात असलेले उपासना स्थानाचे धार्मिक स्वरूप त्या दिनांकाला जसे होते तसेच ते पुढे चालू राहिल. परंतु अधिनियमनाच्या प्रारंभाच्या वेळी कोणत्याही धार्मिक स्थानाच्या स्वरुपात, रुपांतर या कारणाने सुरु करण्यात आलेला किंवा दाखल करण्यात आलेला दावा, अपील किंवा अन्य कार्यवाही असेल तर पोटकलम (1) च्या उपबंधानुसार निकालात काढली जाईल.

4. या अधिनियमात कोणतीही गोष्ट, उत्तर प्रदेश राज्यातील रामजन्मभूमी-बाबरी मशीद म्हणून साधारणत: ओळखल्या जाणाऱ्या स्थळाला लागू होणार नाही. (म्हणून हा नियम अयोध्या राम जन्मभूमीला लागू नसल्याने कोर्टात निकाल लागला आणि आता त्याठिकाणी मंदिर उभारलं जात आहे)

5. जो कोणी कलम 3 च्या उपबंधाचे उल्लंघन करेल त्याला तीन वर्ष कारावा आणि द्रव्यदंडास पात्र असेल

6. या अधिनियमाचे उपबंध अन्य कोणत्याही कायद्यामध्ये, अधिनियमाव्यक्तिरिक्त कोणत्याही संलेख यामध्ये विसंगत काहीही अंतर्भूत असले तरीही परिणामक होतील

त्यामुळे अशा काही महत्त्वाच्या तरतूदी या कायद्यामध्ये समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. परंतु या कायद्यानुसार आता जर युक्तीवाद करण्यात येतो का हे पाहणं महत्त्वाचं ठरणार आहे, तर दुसरीकडे आत्तातरी कायद्यानुसार ज्ञानवापी आणि मथुरा सारख्या प्रकरणांमध्ये, धार्मिक स्थळांच्या विद्यमान स्वरूप आणि रचनेत कोणताही बदल केला जाऊ शकत नाही. पण जर प्रवीण तोगडियांच्या मागणी केंद्राने मान्य केली आणि  केंद्र सरकारची इच्छा असेल तर ते या कायद्यात सुधारणा करू शकतात. परंतु, त्यासाठी संसदेत ठराव आणून त्याला कायद्याचे स्वरूप द्यावे लागेल.

दीपक पळसुले हे मागील 12 वर्षांपासून पत्रकारितेत कार्यरत आहेत. वृत्तनिवेदक म्हणून दशकभरापासून एबीपी माझामध्ये सक्रीय आहेत.  अर्थ, राजकारण, समाजकारण, शेती,सांस्कृतिक, टेक-ऑटो  अशा विविध विषयांमध्ये त्यांचा व्यासंग आहे.   
Read More

महत्त्वाच्या बातम्या

Yash Patil : वय 23 वर्षे अन् AI कंपनीची किंमत 42 हजार कोटी! कोण आहेत यश पाटील? एआय स्टार्टअपचा अमेरिकेत वाजवला डंका, सतेज पाटलांकडूनही कौतुक
वय 23 वर्षे अन् AI कंपनीची किंमत 42 हजार कोटी! कोण आहेत यश पाटील? एआय स्टार्टअपचा अमेरिकेत वाजवला डंका, सतेज पाटलांकडूनही कौतुक
PF Account EPFO: नोकरदारांसाठी आनंदाची बातमी, पीएफ काढण्याच्या नियमात महत्त्वाचा बदल, दोन महिन्यांत सगळा पूर्ण PF काढता येणार
नोकरदारांसाठी आनंदाची बातमी, पीएफ काढण्याच्या नियमात महत्त्वाचा बदल, दोन महिन्यांत सगळा पूर्ण PF काढता येणार
Rahul Gandhi: राहुल गांधींनी पुन्हा पंतप्रधान मोदींना डिवचलं; डोनाल्ड ट्रम्प, व्लादिमीर पुतिन अन् शी जिनपिंग यांचा एकत्रित फोटो पोस्ट करत म्हणाले, 'तडजोड केलेला पंतप्रधान कधीही..'
राहुल गांधींनी पुन्हा पंतप्रधान मोदींना डिवचलं; डोनाल्ड ट्रम्प, व्लादिमीर पुतिन अन् शी जिनपिंग यांचा एकत्रित फोटो पोस्ट करत म्हणाले, 'तडजोड केलेला पंतप्रधान कधीही..'
Rahul Gandhi: केंद्रातील काही मंत्री विरोधकांच्या संपर्कात, ते आतल्या गोटातील माहिती पुरवतायत, येत्या आठ महिन्यांत....; राहुल गांधींचा सनसनाटी दावा
केंद्रातील काही मंत्री विरोधकांच्या संपर्कात, ते आतल्या गोटातील माहिती पुरवतायत, येत्या आठ महिन्यांत....; राहुल गांधींचा सनसनाटी दावा

व्हिडीओ

Sanjay Raut PC Mumbai : इंदू मिल स्मारकाची किंमत का वाढतेय याचा सरकारने खुलासा करावा
Sanjay Raut Mumbai : नागपूरचं नामांतर दीक्षाभूमी करा, आम्ही सरकारच्या बाजूने; संजय राऊतांची मागणी
Dadar Station Name Change : रेल्वे नव्हे मेट्रो स्टेशन, 'चैत्यभूमी'वरून कन्फ्युजन Special Report
Shaina NC Controversy : 'दाखल करा गुन्हा', माफीनंतरही टार्गेट शायना Special Report
Sanjay Raut UNCUT : फोटो आणलाच कशाला? त्या बाईवर गुन्हा दाखल करा, राऊतांची मोठी मागणी

फोटो गॅलरी

पर्सनल कॉर्नर

टॉप आर्टिकल
टॉप रील्स
Police Recruitment menstrual cycle: मासिक पाळीमुळे पोलीस भरतीची संधी हुकणार नाही! तरुणींना शारीरिक चाचणीसाठी मुदतवाढ, राज्य सरकारचा महत्त्वाचा निर्णय
मासिक पाळीमुळे पोलीस भरतीची संधी हुकणार नाही! तरुणींना शारीरिक चाचणीसाठी मुदतवाढ, राज्य सरकारचा महत्त्वाचा निर्णय
Eknath Shinde stops Prabhadevi demolition: मोठी बातमी : एकनाथ शिंदेंचा थेट रेल्वेमंत्र्यांना फोन, प्रभादेवीत तोडकामासाठी गेलेले JCB माघारी फिरले, पुनर्वसनाशिवाय हातोडा चालणार नाही!
एकनाथ शिंदेंचा थेट रेल्वेमंत्र्यांना फोन, प्रभादेवीत तोडकामासाठी गेलेले JCB माघारी फिरले, पुनर्वसनाशिवाय हातोडा चालणार नाही!
Bhandara : भंडारा बाजार समितीत मित्रपक्षांचाच भाजपला 'दे धक्का' काँग्रेसच्या साथीनं शिंदे सेनेचा सभापतीपदावर कब्जा; महायुतीतील अंतर्गत धुसफूस पुन्हा एकदा चव्हाट्यावर?
भंडारा बाजार समितीत मित्रपक्षांचाच भाजपला 'दे धक्का' काँग्रेसच्या साथीनं शिंदे सेनेचा सभापतीपदावर कब्जा; महायुतीतील अंतर्गत धुसफूस पुन्हा एकदा चव्हाट्यावर?
Yash Patil : वय 23 वर्षे अन् AI कंपनीची किंमत 42 हजार कोटी! कोण आहेत यश पाटील? एआय स्टार्टअपचा अमेरिकेत वाजवला डंका, सतेज पाटलांकडूनही कौतुक
वय 23 वर्षे अन् AI कंपनीची किंमत 42 हजार कोटी! कोण आहेत यश पाटील? एआय स्टार्टअपचा अमेरिकेत वाजवला डंका, सतेज पाटलांकडूनही कौतुक
Gold Silver Rate Today: सोने, चांदीचे दर कोसळले, 14 महिन्यांतील सर्वात नीचांकी पातळीवर पोहोचल्या किमती, सोने सहा हजारांनी तर चांदी 12000 हजार रुपयांनी घसरली, जाणून घ्या आजचे दर
सोने, चांदीचे दर कोसळले, 14 महिन्यांतील सर्वात नीचांकी पातळीवर पोहोचल्या किमती, सोने सहा हजारांनी तर चांदी 12000 हजार रुपयांनी घसरली, जाणून घ्या आजचे दर
Nashik Crime News: 11 वर्षांचा संसार; बिहारमधून नाशिकमध्ये वास्तव्यास आले, रिक्षा चालक आकाशचा पत्नीवर संशय, मोबाईलवरून वाद अन् ओढणीनंच गळा आवळला अन्...
11 वर्षांचा संसार; बिहारमधून नाशिकमध्ये वास्तव्यास आले, रिक्षा चालक आकाशचा पत्नीवर संशय, मोबाईलवरून वाद अन् ओढणीनंच गळा आवळला अन्...
Maharashtra Weather Alert : महाराष्ट्रात पुन्हा पावसाचे संकेत; 'अकवान' चक्रीवादळामुळे 8 राज्यांत पावसाचा इशारा, हवामान विभागाचा अलर्ट जारी
महाराष्ट्रात पुन्हा पावसाचे संकेत; 'अकवान' चक्रीवादळामुळे 8 राज्यांत पावसाचा इशारा, हवामान विभागाचा अलर्ट जारी
Sujay Vikhe Patil : 6 महिन्यांत CBI वर विश्वास कसा वाढला? विखे पाटलांचा रोहित पवारांना टोला; म्हणाले, प्रश्न विचारायचा अधिकार फक्त शरद पवार, सुनेत्राताई अन् 'या' दोघांना, फडणवीसांचीही केली पाठराखण
6 महिन्यांत CBI वर विश्वास कसा वाढला? विखे पाटलांचा रोहित पवारांना टोला; म्हणाले, प्रश्न विचारायचा अधिकार फक्त शरद पवार, सुनेत्राताई अन् 'या' दोघांना, फडणवीसांचीही केली पाठराखण
Embed widget