MSME क्षेत्रात महिलांची उत्तुंग भरारी! कर्जाच्या अटीशर्तीसह सारं काही समजून घ्या, अगदी सोप्या शब्दात
Msme Sector: सध्या महाराष्ट्रात 8.3 लाखांहून अधिक महिला मालकीच्या एमएसएमई कार्यरत असून, त्या अर्थव्यवस्थेमध्ये मोठे योगदान देत आहेत. एमएसएमई क्षेत्रातील कर्जाच्या अटीशर्तीसह सारं काही समजून घेऊ.
Msme Sector मुंबईः तुम्हाला माहीत आहे का की भारताच्या जीडीपीमध्ये मोठा वाटा असलेल्या महाराष्ट्राचा महिला मालकीच्या एमएसएमईंमध्येही अग्रक्रम आहे? हे राज्य देशाच्या एकूण जीडीपीपैकी 14% हून अधिक योगदान देते आणि उद्यम नोंदणीकृत महिला मालकीच्या एमएसएमईंपैकी 18% पेक्षा जास्त उद्योग महाराष्ट्रात आहेत, जे एकूण रोजगारांपैकी 11% हून अधिक रोजगार निर्माण करतात. अशातच अर्थव्यवस्थेमध्ये मोठे योगदान देणाऱ्या आणि महिला मालकीच्या एमएसएमईसाठी मार्गदर्शक सूचना कर्जाच्या अटीशर्तीसह सारं काही समजून घेऊया, किनारा कॅपिटलच्या संस्थापक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी हार्दिका शाह यांनी दिलेल्या अगदी सोप्या शब्दातील या माहिती मधून.
देशाच्या जीडीपीमध्ये 30% पेक्षा जास्त योगदान
एमएसएमई हा शब्द परिचित वाटत असला तरी, खरोखर एमएसएमई म्हणजे काय हे तुम्हाला माहीत आहे का? या क्षेत्राला अधिक सुव्यवस्थित मदत व समर्थन देण्यासाठी सरकारने उद्योगांना विविध श्रेणींमध्ये वर्गीकृत केले आहे. ज्या व्यवसायांमध्ये भांडवली गुंतवणूक ₹2.5 कोटींपर्यंत आणि वार्षिक उलाढाल ₹10 कोटींपर्यंत असते, त्यांना सूक्ष्म उद्योग (Micro Enterprises) म्हणतात. ₹25 कोटींपर्यंतची गुंतवणूक आणि ₹100 कोटींपर्यंत वार्षिक उलाढाल असलेले व्यवसाय लघु उद्योग (Small Enterprises) म्हणून ओळखले जातात. तर, ₹125 कोटींपर्यंत गुंतवणूक आणि ₹500 कोटींपर्यंत वार्षिक उलाढाल असलेले व्यवसाय मध्यम उद्योग (Medium Enterprises) या श्रेणीत येतात. हे सर्व व्यवसाय मिळून एमएसएमई क्षेत्र तयार करतात, जे देशाच्या जीडीपीमध्ये 30% पेक्षा जास्त योगदान देते. व्यवसायांना औपचारिक मान्यता मिळवण्यासाठी उद्योजकांनी उद्याम पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक असते.
सध्या महाराष्ट्रात 8.3 लाखांहून अधिक महिला मालकीच्या एमएसएमई कार्यरत असून, त्या अर्थव्यवस्थेमध्ये मोठे योगदान देत आहेत. प्रत्यक्षात, योग्य प्रोत्साहन मिळाल्यास त्या राज्य आणि देशाच्या विकासात आणखी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावू शकतात. या उत्साही उद्योजकतेच्या वाढीसाठी वित्तपुरवठ्याचा सुलभ आणि योग्य पर्याय उपलब्ध करणे हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. योग्य वेळी योग्य प्रकारचे आर्थिक सहाय्य मिळाल्यास महिला उद्योजक आपला व्यवसाय पुढील स्तरावर नेऊ शकतात. तथापि, कर्जासाठी अर्ज करताना महिलांना कठोर कर्ज देण्याच्या निकषांमुळे आणि लिंगसंबंधी पूर्वग्रहांमुळे अडचणी येतात. परिणामी, त्या अनेकदा अटी व शर्ती नीट न पाहता सहज उपलब्ध होणाऱ्या पहिल्याच कर्ज पर्यायाला स्वीकारतात, ज्यामुळे भविष्यात आर्थिक अडचणी येऊ शकतात.
महिला एमएसएमई उद्योजकांनी व्यवसाय कर्जाच्या अटी व शर्तीचे मूल्यमापन करताना लक्षात ठेवाव्या अशा काही महत्त्वाच्या बाबीः
1. तुमच्या व्याजदराचे काळजीपूर्वक मूल्यमापन करा : फक्त व्याजदराच्या टक्केवारीकडे पाहू नका, तर तो कसा गणला जातो हे समजून घ्या. तो रेड्यूसिंग रेट (कमी होणारा दर) आहे की फ्लॅट रेट आहे, याची खात्री करा. रेड्यूसिंग रेट हा बहुतांश व्यवसायांसाठी अधिक फायदेशीर असतो, कारण त्यामध्ये प्रत्येक ईएमआय भरल्यानंतर शिल्लक असलेल्या कर्जाच्या रकमेवरच व्याज आकारले जाते, त्यामुळे कालांतराने व्याजाचा भार कमी होतो. दुसरीकडे, फ्लॅट रेटमध्ये संपूर्ण कर्जाच्या रकमेवर पूर्ण मुदतीसाठी व्याज आकारले जाते, जरी काही भागफेड झाली तरीही, ज्यामुळे एकूण परतफेड अधिक महाग होते.
तुम्ही काय करावेः कर्ज देणाऱ्या संस्थेकडून तपशीलवार ईएमआय वेळापत्रक मागा, ज्यामध्ये दरमहा व्याज गणना, मूळ रकमेची फेड आणि एकूण परतफेड याचे स्पष्ट विभाजन असेल. यामुळे तुम्हाला संपूर्ण परतफेड प्रक्रियेचा अचूक अंदाज येईल.
2. ईएमआय वेळापत्रकाचा आढावा घ्या: प्रत्येक व्यवसायाचा नकदी प्रवाह (Cash Flow) वेगळा असतो. त्यामुळे, तुमच्या उत्पन्नाचे स्वरूप, ग्राहकांकडून मिळणाऱ्या पेमेंट्सचा कालावधी आणि व्यवसाय खर्च यांचे विश्लेषण करा. कर्ज देणारी संस्था तुमच्या रोख प्रवाहानुसार (Cash Flow) ईएमआयची परतफेडीची तारीख ठरवण्याची लवचिकता देते का, हे तपासा.
तुम्ही काय करावे : कर्ज प्रदात्यासोबत चर्चा करा आणि तुमच्या रोख प्रवाहानुसार परतफेडीची तारीख निश्चित करता येईल का, याबद्दल माहिती घ्या. शक्य असल्यास, लवचिक परतफेडीची सुविधा देणाऱ्या नोंदणीकृत कर्जदात्याचा पर्याय निवडा.
3. पूर्व-समाप्ती, आगाऊ परतफेड आणि अंशतः परतफेड यासंबंधीच्या अटी काळजीपूर्वक तपासा पूर्व-समाप्ती (Pre-closure) म्हणजे ठरलेल्या मुदतीपूर्वी संपूर्ण कर्जाची परतफेड करणे. आगाऊ परतफेड (Pre-payment) म्हणजे नियोजित परतफेडीच्या तारखेपूर्वीच काही किंवा संपूर्ण कर्जाची रक्कम भरून कर्ज कमी करणे. अंशतः परतफेड (Part-payment) म्हणजे नियमित ईएमआय व्यतिरिक्त कर्जाच्या शिल्लक मूळ रकमेचा काही भाग भरून परतफेडीचा भार कमी करणे. या सुविधा घेतल्यास त्यावर कोणतेही शुल्क, दंड किंवा निर्बंध लागू होतात का, तसेच अशा परतफेडीमुळे कर्जाच्या एकूण खर्चावर काय परिणाम होतो, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.
तुम्ही काय करावे : कर्ज प्रदात्याकडून प्रोसेसिंग शुल्क, पूर्व-समाप्ती शुल्क, आगाऊ परतफेड शुल्क आणि अंशतः परतफेड शुल्क यांची सविस्तर यादी मागा. जर या अटी स्पष्टपणे सांगितल्या जात नसतील, तर असे कर्ज घेणे टाळावे.
4. कर्जदार म्हणून तुमचे हक्क जाणून घ्या : कर्जाच्या अटींपैकी कोणत्या समजुतीने बदलता येऊ शकतात, कर्ज देणारी संस्था कोणती कागदपत्रे मागू शकते आणि ती कशी शेअर करावी लागतात, हे समजून घ्या. तुम्हाला कोणती वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती उघड न करण्याचा अधिकार आहे आणि तुम्ही ती माहिती दिल्यास ती कशा प्रकारे वापरण्यात येईल, याबाबत जागरूक राहा. तसेच, कर्जाच्या अटी आणि अटींची माहिती तुम्हाला कशा पद्धतीने दिली जाईल हेही समजून घ्या.
तुम्ही काय करावे : कर्ज प्रदात्याकडे स्पष्टपणे नमूद केलेला "फेअर प्रक्टिसेस कोड" (Fair Practices Code) आणि गोपनीयता धोरण (Privacy Policy) आहे का, हे विचारा. जर हे स्पष्ट नसेल, तर पुढे जाऊ नका. तसेच, कर्ज प्रक्रिया आणि धोरणे तुमच्या स्थानिक भाषेत समजावून सांगण्यासाठी ऑनबोर्डिंग कॉलची सुविधा उपलब्ध आहे का, हे नक्की करा.
5. कर्ज प्रक्रियेसंबंधी अपडेट मिळण्याची व्यवस्था : कर्जाच्या स्थितीबाबत केव्हा आणि कशा पद्धतीने माहिती मिळेल, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण यावर तुमच्या आर्थिक नियोजन आणि निर्णय प्रक्रियेचा प्रभाव पडतो. जर या प्रक्रियेत स्पष्टता नसेल, तर अनावश्यक तणाव आणि विलंब होऊ शकतात.
तुम्ही काय करावे : कर्ज प्रदात्याकडून कर्ज प्रक्रिया कोणत्या टप्प्यांत पूर्ण होते आणि प्रत्येक टप्प्यावर तुम्हाला कोणत्या अपडेट्स मिळतील, याचा स्पष्ट कालबद्ध आराखडा मागा. तसेच, ही माहिती वेळेवर मिळावी यासाठी संरचित संप्रेषण प्रक्रिया अस्तित्वात आहे का. याची खात्री करा
6. तक्रार निवारण धोरण आणि उपाययोजना प्रणाली समजून घ्या : केवळ कर्जाच्या अटी आणि तपशील समजून घेणे पुरेसे नाही, तर समस्या आल्यास मदत कुठे मिळेल हे जाणून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. नेहमी RBI नोंदणीकृत कंपन्यांशी व्यवहार करा आणि कर्जदार म्हणून तुमचे हक्क काय आहेत, हे जाणून घ्या. यामुळे भविष्यात कोणत्याही तक्रारी किंवा अडचणी सोडवताना तुमच्यासाठी हे उपयुक्त ठरू शकते.
तुम्ही काय करावे : कर्ज प्रदात्याकडे ग्राहक तक्रार निवारण धोरण (Customer Grievance Policy) आहे का, हे विचारून खात्री करा. तसेच, गंभीर समस्या आल्यास संपर्क करण्यासाठी आवश्यक असलेले तपशील जवळ ठेवा.
7. सह-अर्जदार धोरण समजून घ्या: काही कर्ज प्रदाते पुरुष नातेवाईकांचा सहभाग अनिवार्य करण्याचा आग्रह धरतात, पण हे कोणत्याही कर्जासाठी आवश्यक नसते. अशा कर्जदात्यांना टाळावे. तसेच, तुमच्या जोडीदाराचा (spouse) कर्जासाठी स्वयंचलितपणे जबाबदार धरले जाण्याची शक्यता आहे का, याची खात्री करा, कारण काही कर्जदाते हे गृहित धरू शकतात, जरी ते प्रत्यक्ष व्यवसायात सहभागी नसले तरी. सह-अर्जदार धोरणे प्रत्येक कर्ज प्रदात्यानुसार वेगवेगळी असतात आणि यामुळे तुमच्या आर्थिक स्वायत्ततेवर आणि परतफेडीच्या जबाबदारीवर परिणाम होऊ शकतो.
तुम्ही काय करावे : कर्ज करारावर स्वाक्षरी करण्यापूर्वी कर्ज प्रदात्याकडून सह-अर्जदार आवश्यकतेबद्दल स्पष्ट माहिती घ्या, जेणेकरून अनपेक्षित आर्थिक जबाबदाऱ्या टाळता येतील.
कर्जाच्या अटी आणि शर्ती काळजीपूर्वक तपासून घेतल्यास महिला उद्योजक लपविलेले शुल्क टाळू शकतात, परतफेड योग्य प्रकारे व्यवस्थापित करू शकतात, चांगला क्रेडिट स्कोर टिकवू शकतात आणि त्याचबरोबर व्यवसायाच्या वाढीस गती देऊ शकतात. व्यवसायिक कर्जामुळे उत्तम क्रेडिट इतिहास तयार होतो, आर्थिक विश्वासार्हता वाढते आणि भविष्यात अधिक चांगल्या वित्तीय संधी मिळण्याचा मार्ग मोकळा होतो.
महत्त्वाच्या बातम्या
