Iron Beam : ना मिसाइल, ना रॉकेट… फक्त एका लेझरमुळे शत्रूचा नायनाट, इस्त्रायलचे ‘आयरन बीम’ प्रथमच रणांगणात
US Israel Attack On Iran : आयरन बीम या प्रणालीची खासियत म्हणजे यात पारंपरिक मिसाइल किंवा रॉकेट्सऐवजी उच्च-ऊर्जा लेझर किरणांचा वापर करून लक्ष्य हवेतच नष्ट केलं जातं.
Israel Iran War : इराण-इस्त्रायल संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर इस्त्रायलने आपल्या सर्वात आधुनिक हवाई संरक्षण प्रणालींपैकी एक असलेल्या ‘आयरन बीम’चा (Iron Beam) प्रत्यक्ष युद्धात पहिल्यांदाच वापर केला आहे. या प्रणालीची खासियत म्हणजे यात पारंपरिक मिसाइल किंवा रॉकेट्सऐवजी उच्च-ऊर्जा लेझर किरणांचा वापर करून लक्ष्य हवेतच नष्ट केलं जातं. लेबनॉनमधील हिजबुल्लाहकडून डागण्यात आलेल्या रॉकेट्सना हवेतच निष्प्रभ करण्यात या प्रणालीने यश मिळवल्याचा दावा करण्यात आला आहे. त्यामुळे इस्त्रायलच्या बहुपर्यायी संरक्षण व्यवस्थेत (Multi Layered Defense) आणखी एक मजबूत स्तर जोडला गेला आहे.
आयरन बीम म्हणजे काय? (What is Iron Beam)
आयरन बीम ही उच्च-ऊर्जा लेझर वेपन सिस्टीम (High Energy Laser Weapon System HELWS) आधारित हवाई संरक्षण प्रणाली आहे. ती राफेल अॅडव्हान्स्ड डिफेन्स सिस्टिम्स या कंपनीने विकसित केली आहे. सुमारे 100 किलोवॅट क्षमतेचा हा लेझर काही किलोमीटर अंतरावरून रॉकेट्स, मोर्टार शेल्स, आर्टिलरी आणि ड्रोनसारख्या अल्प पल्ल्याच्या धोक्यांना लक्ष्य करू शकतो. ही प्रणाली इस्त्रायलच्या आयरन डोम, डेव्हिड्स स्लिंग आणि अॅरो सिस्टीमसोबत समन्वयाने काम करते. ‘ओर एतान’ (हिब्रू भाषेत ‘मजबूत प्रकाश’) या नावानेही ती ओळखली जाते.
आयरन बीम कसे काम करते? (How Iron Beam Works)
सर्वप्रथम रडारद्वारे येणारा धोका ओळखला जातो. त्यानंतर लेझर जनरेटर लक्ष्यावर प्रकाशकिरण सोडतो. प्रकाशाचा वेग सुमारे 3 लाख किमी प्रति सेकंद असल्याने लक्ष्य काही सेकंदांत गाठले जाते.
अनेक सूक्ष्म लेझर किरणे एकत्रित फोकस करून तीव्र उष्णता निर्माण केली जाते. त्यामुळे लक्ष्याचा बाह्य भाग वितळतो किंवा स्फोट होतो. जर एक किरण लक्ष्याला अचूक भिडला तर इतर किरणे त्याच बिंदूकडे केंद्रित होतात, ज्यामुळे परिणाम अधिक प्रभावी ठरतो.
खर्च, क्षमता आणि मर्यादा (Cost & Capabilities)
या प्रणालीतील प्रत्येक ‘शॉट’चा खर्च फक्त 2 ते 10 डॉलर इतका (वीज खर्च) असल्याचे सांगितले जाते, तर पारंपरिक मिसाइल इंटरसेप्शनला हजारो डॉलर खर्च येतो. त्यामुळे ड्रोन युद्धात ही प्रणाली अत्यंत किफायतशीर मानली जाते.
तथापि, सध्या तिची कार्यक्षमता सुमारे 10 किमी अंतरापर्यंत मर्यादित आहे. मुसळधार पाऊस किंवा दाट ढगाळ वातावरणात कार्यक्षमता काहीशी कमी होऊ शकते. मोठ्या लक्ष्यांवर परिणामकारकता वाढवण्यासाठी सुधारणा सुरू असल्याचे सांगितले जाते.
‘रोरिंग लायन’ मोहिमेत पहिला वापर (First Combat Use in Operation)
2014 मध्ये या प्रकल्पाची संकल्पना मांडण्यात आली होती. दशकभराच्या संशोधनानंतर 2025 मध्ये ती कार्यान्वित घोषित करण्यात आली. 2026 मधील ‘रोरिंग लायन’ या लष्करी कारवाईत प्रथमच मोठ्या प्रमाणावर तिचा वापर करण्यात आला. 2 मार्च रोजी इस्त्रायल डिफेन्स फोर्सेसने (IDF) हिजबुल्लाहच्या रॉकेट्सना हवेतच नष्ट केल्याची पुष्टी केल्याचे वृत्त आहे. सोशल मीडियावर लेझर किरणांनी लक्ष्य भेदल्याचे व्हिडीओही व्हायरल झाले आहेत.
आयरन बीममुळे पारंपरिक क्षेपणास्त्रांवर अवलंबित्व कमी होऊन भविष्यातील युद्धतंत्रात मोठा बदल होऊ शकतो, असं संरक्षण तज्ज्ञांचं मत आहे.
ही बातमी वाचा:
Before You Go
Gokul Election 2026: 3 मंत्री, 2 खासदार, 10 आमदारांचं चक्रव्यूह कसं भेदलं?,सतेज पाटील यांनी A टू Z सांगितलं!
महत्त्वाच्या बातम्या
