एक्स्प्लोर

Gold Explained : सोनं नेमकं कसं तयार होतं? खाणीतून कसं काढलं जातं? सोन्यासंबंधी रंजक कथा अन् A To Z माहिती

Gold Exploration Process : सोनं पृथ्वीवर कसं आलं, खडकांमधून ते कसं काढलं जातं, एका टन खडकातून किती सोनं मिळतं, जगातील सर्वात मोठ्या सोन्याच्या खाणी यासह सोन्यासंबंधी सविस्तर माहिती.

मुंबई : पश्चिम आशियातील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान Narendra Modi यांनी देशवासीयांना एक वर्ष सोन्याची खरेदी टाळण्याचं आवाहन केल्यानंतर सोनं पुन्हा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आलं आहे. गुंतवणूक, दागिने, केंद्रीय बँकांचे राखीव साठे आणि अत्याधुनिक तंत्रज्ञान यासाठी वापरला जाणारा सोनं हा जगातील सर्वात मौल्यवान धातूंपैकी एक आहे. पण हे सोनं नेमकं तयार कसं होतं आणि पृथ्वीच्या गर्भातून आपल्या हातातल्या दागिन्यांपर्यंत कसं पोहोचतं, हे जाणून घेणं अत्यंत रोचक आहे.

सोनं पृथ्वीवर निर्माण झालेलं नाही. ते अब्जावधी वर्षांपूर्वी विश्वातील महाविस्फोटक घटनांमधून तयार झालं आणि पृथ्वीच्या निर्मितीदरम्यान खडकांमध्ये साठलं. त्यानंतर आधुनिक खाणकाम आणि शुद्धीकरण प्रक्रियेतून हे मौल्यवान धातू मिळवलं जातं.

Origin Of Gold : सोन्याची निर्मिती पृथ्वीवर नव्हे तर अंतराळात

वैज्ञानिकदृष्ट्या सोनं पृथ्वीवर तयार होत नाही. ते अब्जावधी वर्षांपूर्वी सुपरनोव्हा स्फोट आणि न्यूट्रॉन स्टारच्या टकरींसारख्या खगोलीय घटनांमध्ये निर्माण झालं. नंतर पृथ्वी तयार होताना हे धातू तिच्या खडकांमध्ये साठले.

Gold Deposits : सोनं पृथ्वीवर कुठे आढळतं?

  • क्वार्ट्झ शिरांमध्ये
  • भूमिगत खडकांच्या थरांमध्ये
  • नदीपात्रातील गाळात (Placer Deposits)
  • तांबे किंवा इतर धातूंसोबत मिश्र स्वरूपात

Gold Mining Process : सोन्याचं उत्पादन कसं घेतलं जातं?

1. शोधमोहीम (Exploration) - भूवैज्ञानिक नमुने, ड्रिलिंग आणि उपग्रह सर्वेक्षणाद्वारे सोन्याचे साठे शोधले जातात.

2. खाणकाम (Mining) - Mining Engineering दोन प्रमुख पद्धती:

Open Pit Mining (मोठा खुला खड्डा)
Underground Mining (भूमिगत बोगदे)

3. क्रशिंग आणि ग्राइंडिंग - खडक छोटे करून बारीक पूड तयार केली जाते.

4. रासायनिक प्रक्रिया - सायनाइड लीचिंग, कार्बन-इन-पल्प किंवा ग्रॅव्हिटी सेपरेशनद्वारे सोनं वेगळं केलं जातं.

5. स्मेल्टिंग - उच्च तापमानात वितळवून अशुद्धी काढली जाते.

6. रिफायनिंग - 99.5% ते 99.99% शुद्ध सोनं तयार केलं जातं.

7. बुलियन बार - शुद्ध सोन्याचे बार किंवा नाणी तयार केली जातात.

Gold Exploration : एक टन खडकातून किती सोनं मिळतं?

अनेक खाणींमध्ये एका टन खडकातून फक्त 1 ते 5 ग्रॅम सोनं मिळतं. उच्च दर्जाच्या खाणींमध्ये हे प्रमाण अधिक असू शकतं.

Largest Gold Mines : जगातील सर्वात मोठ्या सोन्याच्या खाणी

  • Muruntau Mine - उझबेकिस्तानमधील ही खाण जगातील सर्वात मोठ्या आणि सर्वाधिक उत्पादन देणाऱ्या सोन्याच्या खाणींपैकी एक मानली जाते.
  • Nevada Gold Mines - Barrick Gold आणि Newmont यांचा संयुक्त उपक्रम.
  • Grasberg Mine - तांबे आणि सोन्याच्या उत्पादनासाठी प्रसिद्ध.
  • South Deep Gold Mine - जगातील सर्वात मोठ्या ज्ञात साठ्यांपैकी एक.

Gold Producers Countries : सर्वाधिक सोन्याचं उत्पादन करणारे देश (2024–25)

  • चीन
  • रशिया
  • ऑस्ट्रेलिया
  • कॅनडा
  • अमेरिका

Gold Import Countries : सर्वाधिक सोन्याची आयात करणारे देश

दागिन्यांची मागणी, गुंतवणूक आणि रिफायनिंग उद्योगामुळे खालील देश मोठ्या प्रमाणावर सोनं आयात करतात:

  • भारत
  • चीन
  • स्वित्झर्लंड
  • संयुक्त अरब अमिराती
  • तुर्की

भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या ग्राहक बाजारांपैकी एक आहे. भारतात दागिने, लग्नसमारंभ आणि गुंतवणुकीसाठी सोन्याची मोठी मागणी असते.

भारतात सोनं कुठे मिळतं?

  • हुत्ती गोल्ड माईन्स (Hutti Gold Mines) - भारतामधील सक्रिय आणि सर्वात महत्त्वाची सोन्याची खाण.
  • कोलार गोल्ड फिल्ड्स (Kolar Gold Fields) - ऐतिहासिकदृष्ट्या प्रसिद्ध; व्यावसायिक उत्पादन बंद आहे.
  • कर्नाटक, झारखंड आणि राजस्थान येथेही सोन्याचे संभाव्य साठे आहेत.

सोन्याचा वापर

  • दागिने
  • नाणी व बार
  • केंद्रीय बँकांचे राखीव साठे
  • इलेक्ट्रॉनिक्स (मोबाईल, संगणक)
  • अंतराळ तंत्रज्ञान
  • दंत आणि वैद्यकीय उपकरणे

Why Gold Is Valuable : सोनं इतकं मौल्यवान का आहे?

  • दुर्मिळता
  • गंज न लागणे
  • सहज आकार देता येणे
  • सार्वत्रिक स्वीकार
  • आर्थिक अस्थिरतेत सुरक्षित गुंतवणूक (Safe Haven Asset)

जगात आतापर्यंत किती सोनं काढलं गेलं?

तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार मानवजातीने आतापर्यंत सुमारे 2.1 लाख मेट्रिक टनांहून अधिक सोनं खाणीतून काढलं आहे. 

केंद्रीय बँका सोनं का साठवतात?

वर्ल्ड गोल्ड कौन्सिलच्या (World Gold Council) माहितीनुसार, अनेक देशांच्या केंद्रीय बँका चलन स्थैर्य आणि आर्थिक सुरक्षिततेसाठी मोठ्या प्रमाणावर सोनं राखीव ठेवतात.

सोन्याबद्दल काही रोचक तथ्ये

  • शुद्ध सोनं 24 कॅरेट असतं.
  • 22 कॅरेट सोन्यात इतर धातू मिसळलेले असतात.
  • सोनं विजेचा उत्कृष्ट वाहक आहे.
  • मानवी शरीरातही अतिशय सूक्ष्म प्रमाणात सोनं आढळतं.
  • एक औंस सोनं अत्यंत पातळ पत्र्यात ताणता येतं.

सोनं हा केवळ दागिन्यांसाठी वापरलं जाणारा धातू नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्था, गुंतवणूक, तंत्रज्ञान आणि राष्ट्रांच्या आर्थिक सुरक्षिततेचं प्रतीक आहे. पृथ्वीच्या गर्भातून खडकांमध्ये दडलेलं हे धातू अत्यंत जटिल खाणकाम आणि शुद्धीकरण प्रक्रियेतून आपल्या हातातल्या सोन्याच्या बिस्किटापर्यंत पोहोचतं.

ही बातमी वाचा:

अभिजीत विलासराव जाधव हे 'एबीपी माझा' डिजिटलमध्ये असोसिएट प्रोड्युसर असून त्यांना पत्रकारितेचा साडेसहा वर्षांहून अधिकचा अनुभव आहे. कुटुंब मूळचे सीमाभागातील निपाणी तालुक्यातील, पण सामाजिक क्रांतीचे जनक असलेल्या शाहू महाराजांच्या कोल्हापुरात जन्म आणि शिक्षण. अभिजीत यांनी शिवाजी विद्यापीठातून पत्रकारितेची पदव्युत्तर पदवी घेतली आहे.

राज्यशास्त्र, इतिहास आणि यूपीएससी अभ्यासाच्या पार्श्वभूमीमुळे राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय घडामोडींवर त्यांचे सखोल विश्लेषण असते. शेतकरी कुटुंबातून असल्याने शेती, ग्रामीण प्रश्न आणि संस्कृतीची त्यांना जाण आहे. अचूकता आणि वेगाचा मेळ घालत ब्रेकिंग न्यूज, राजकीय आणि सामाजिक विषयांवर विशेष लेखन करण्यात त्यांचा हातखंडा आहे.

Read More

महत्त्वाच्या बातम्या

Lateef Bhat Indian Army : कुलगामच्या मास्टरमाइंडला कंठस्नान, लश्कर कमांडर लतीफ भट्ट चकमकीत ठार; कुलगाममध्ये भारतीय सैन्याची मोठी कारवाई
कुलगामच्या मास्टरमाइंडला कंठस्नान, लश्कर कमांडर लतीफ भट्ट चकमकीत ठार; कुलगाममध्ये भारतीय सैन्याची मोठी कारवाई
सोन्याचे दर घसरणार की वाढणार? काय आहे नेमकी स्थिती? जाणून घ्या माहिती
सोन्याचे दर घसरणार की वाढणार? काय आहे नेमकी स्थिती? जाणून घ्या माहिती
Rahul Gandhi On Girlfriend Marathi News: राहुल गांधींनी पहिल्यांदाच केला गर्लफ्रेंडचा उल्लेख; रेस्टॉरंटमधील किस्सा आणि सोनिया गांधींसह सगळे खळखळून हसले!
राहुल गांधींनी पहिल्यांदाच केला गर्लफ्रेंडचा उल्लेख; रेस्टॉरंटमधील किस्सा आणि सोनिया गांधींसह सगळे खळखळून हसले!
ABP माझा टॉप 10 हेडलाईन्स | 16 नोव्हेंबर 2026 | सोमवार
ABP माझा टॉप 10 हेडलाईन्स | 16 नोव्हेंबर 2026 | सोमवार

व्हिडीओ

Amit Shah vs Uddhav Thackeray : 'कोरोना'तले फोन,आरोपांचा टोन Special Report
Rohit Pawar vs Devendra Fadnavis : आरोपांची बरसात,पण घरातूनच मिळेना साथ Special Report
Eknath Shinde On Uddhav Thackeray :अमित शाहांवर टीका करणारेच सर्वात मोठे थापाडे, उद्धव ठाकरेंवर टीका
Pune Ajit Pawar Statue : अजितदादांचा पुतळा, आठवणींना उजाळा Special Report
Rohit Pawar on Devendra Fadnavis Ajit Pawar Plan Crash : 'मफलर मॅन' , आरोपांचे बाण Special Report

फोटो गॅलरी

पर्सनल कॉर्नर

टॉप आर्टिकल
टॉप रील्स
Sanjay Raut and Devendra Fadnavis : पुढचा बॉम्ब पडल्यावर देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्रिपदाचा राजीनामा देतील, मुंबईतील एसआरए घोटाळ्यावरुन संजय राऊतांचा खळबळजनक दावा, नेमकं काय म्हणाले?
पुढचा बॉम्ब पडल्यावर देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्रिपदाचा राजीनामा देतील, मुंबईतील एसआरए घोटाळ्यावरुन संजय राऊतांचा खळबळजनक दावा, नेमकं काय म्हणाले?
Lateef Bhat Indian Army : कुलगामच्या मास्टरमाइंडला कंठस्नान, लश्कर कमांडर लतीफ भट्ट चकमकीत ठार; कुलगाममध्ये भारतीय सैन्याची मोठी कारवाई
कुलगामच्या मास्टरमाइंडला कंठस्नान, लश्कर कमांडर लतीफ भट्ट चकमकीत ठार; कुलगाममध्ये भारतीय सैन्याची मोठी कारवाई
Thane Crime: वेळ 4 वाजून 46 मिनिटे; अचानक एकापाठोपाठ एक 20 अश्लील व्हिडीओ ‘स्टेटस’वर अपलोड; ठाण्याच्या पोलीस आयुक्तांचंच व्हॉट्सॲप ‘हॅक’,यंत्रणांची धावपळ, नेमकं काय घडलं?
वेळ 4 वाजून 46 मिनिटे; अचानक एकापाठोपाठ एक 20 अश्लील व्हिडीओ ‘स्टेटस’वर अपलोड; ठाण्याच्या पोलीस आयुक्तांचंच व्हॉट्सॲप ‘हॅक’,यंत्रणांची धावपळ, नेमकं काय घडलं?
Satara District Bank : सातारा जिल्हा बँकेच्या अध्यक्षपदाचा आज फैसला; भाजप की राष्ट्रवादी, कुणाचं पारडं जड? जिल्हा बँकेच्या सत्तेसाठी महायुतीत रस्सीखेच; अध्यक्षपदावरून भाजप-राष्ट्रवादी आमनेसामने
सातारा जिल्हा बँकेच्या अध्यक्षपदाचा आज फैसला; भाजप की राष्ट्रवादी, कुणाचं पारडं जड? जिल्हा बँकेच्या सत्तेसाठी महायुतीत रस्सीखेच; अध्यक्षपदावरून भाजप-राष्ट्रवादी आमनेसामने
Raigad Traffic jam News : रायगडमध्ये चिमुकल्याने फुगा गिळला, घाबरलेले आई-बाप लेकराला रुग्णालयात घेऊन निघाले, पण ट्रॅफिकमुळे रस्त्यातच जीव सोडला, अलिबाग-बेलकडे मार्गावरील घटनेने संतापाची लाट
रायगडमध्ये चिमुकल्याने फुगा गिळला, घाबरलेले आई-बाप लेकराला रुग्णालयात घेऊन निघाले, पण ट्रॅफिकमुळे रस्त्यातच जीव सोडला, अलिबाग-बेलकडे मार्गावरील घटनेने संतापाची लाट
NCP Leader viral video: नर्तिकेवर एकापाठोपाठ एक कोऱ्या करकरीत नोटा उधळल्या, गर्दीतून 'सातबारा कोरा होईल'ची हाक, राष्ट्रवादीच्या नेत्याचा व्हिडीओ व्हायरल
नर्तिकेवर एकापाठोपाठ एक कोऱ्या करकरीत नोटा उधळल्या, गर्दीतून 'सातबारा कोरा होईल'ची हाक, राष्ट्रवादीच्या नेत्याचा व्हिडीओ व्हायरल
MS Dhoni Emotional Video After Retirement Of IPL: IPL मधून निवृत्ती घेताच जुन्या फोटोंसह स्वत: व्हिडीओ एडिट केला; MS धोनीच्या पोस्टने सगळ्यांना रडवले
IPL मधून निवृत्ती घेताच जुन्या फोटोंसह स्वत: व्हिडीओ एडिट केला; MS धोनीच्या पोस्टने सगळ्यांना रडवले
Musafir Khana Masjid in bhendi bazar: भेंडीबाजारातील दाऊदच्या घराजवळची मुसाफिरखाना मशीद BMC जमीनदोस्त करणार, तोडकामापूर्वी अश्विनी भिडेंनी बोलावली महत्त्वाची बैठक
भेंडीबाजारातील दाऊदच्या घराजवळची मुसाफिरखाना मशीद BMC जमीनदोस्त करणार, तोडकामापूर्वी अश्विनी भिडेंनी बोलावली महत्त्वाची बैठक
Embed widget