अमेरिका आणि सौदी अरेबियाचे आता इराकमध्ये हवाई हल्ले; इराणने प्रत्युत्तरात अनेक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागली, भीषण युद्धाला अचानक 'इराक वळण' कसं मिळालं?

2003 मध्ये अमेरिकेने इराकवर केलेल्या आक्रमणानंतर, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) आणि त्याच्या कुड्स फोर्सच्या पाठिंब्याने अनेक शिया सशस्त्र गट उदयास आले.

US and Saudi Arabia launch airstrikes in Iraq

Source : X (Twitter)

US and Saudi Arabia launch airstrikes in Iraq: अमेरिका आणि सौदी अरेबियाने इराकमधील इराण-समर्थित मिलिशियाच्या तळांवर हवाई हल्ले केले आहेत. अमेरिकन लष्कराच्या म्हणण्यानुसार, हे तळ अमेरिकी सैन्य आणि सौदी अरेबियाच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर हल्ला करण्याच्या तयारीत होते. इराकी पॉप्युलर मोबिलायझेशन फोर्सेसने (पीएमएफ) दावा केला आहे की, या हल्ल्यांमध्ये त्यांचे आठ सैनिक ठार झाले आणि इतर अनेक जखमी झाले. हल्ल्यांनंतर काही तासांतच,  इराणने प्रत्युत्तर म्हणून अनेक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागली. यूएस सेंट्रल कमांडच्या (सेंटकॉम) मते, ही क्षेपणास्त्रे जॉर्डनमधील एका अमेरिकी लष्करी तळाला लक्ष्य करत होती, परंतु ती सर्व वाटेतच रोखण्यात आली.

दरम्यान, सौदी अरेबियाने आपल्या पूर्व प्रांतातील तेल प्रकल्पांच्या दिशेने जाणारे अनेक ड्रोन पाडल्याचा दावा केला आहे. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने (आयआरजीसी) होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये तीन तेलवाहू जहाजे रोखल्याचा दावा केला आहे. याशिवाय, येमेनच्या हौथी बंडखोरांनी लाल समुद्रात सौदीच्या एका तेलवाहू जहाजावर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागल्याचे वृत्त दिले आहे.

इराण-समर्थित मिलिशिया कोण आहेत?

2003 मध्ये अमेरिकेने इराकवर केलेल्या आक्रमणानंतर, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) आणि त्याच्या कुड्स फोर्सच्या पाठिंब्याने अनेक शिया सशस्त्र गट उदयास आले. या संघटनांचा उद्देश अमेरिकेच्या लष्करी उपस्थितीला विरोध करणे आणि या प्रदेशात इराणचा प्रभाव वाढवणे हा असल्याचे मानले जाते.

पॉप्युलर मोबिलायझेशन फोर्सेस (PMF)

ही 60 हून अधिक मिलिशिया गटांची एक आघाडी आहे, जी 2014 मध्ये दहशतवादी संघटना ISIS विरुद्ध लढण्यासाठी तयार करण्यात आली. 2016 मध्ये, इराकी संसदेने याला अधिकृत सुरक्षा दलाचा दर्जा दिला. त्यांच्या लढवय्यांना सरकारकडून पगार दिला जातो, परंतु त्यांचे अनेक गट इराणच्या जवळचे मानले जातात.

कताइब हिजबुल्लाह

2007 मध्ये स्थापन झालेली ही संघटना, इराकमधील इराण-समर्थित सर्वात शक्तिशाली लष्करी गटांपैकी एक आहे. अमेरिकेने तिला दहशतवादी संघटना म्हणून घोषित केले आहे. अमेरिकेच्या लष्करी तळांवर रॉकेट आणि ड्रोन हल्ल्यांमध्ये तिचा वारंवार सहभाग असतो.

हरकत हिजबुल्लाह अल-नुजाबा

2013 मध्ये स्थापन झालेली ही संघटना सुरुवातीला सीरियामध्ये बशर अल-असाद सरकारच्या समर्थनात लढली आणि नंतर इराकमध्ये आयसिसच्या विरोधात सक्रिय झाली. हा देखील एक प्रमुख इराण-समर्थित लष्करी गट आहे आणि तो अमेरिकेच्या लष्करी उपस्थितीला उघडपणे विरोध करतो.

इराकमध्ये त्यांचा किती प्रभाव आहे?

या संघटनांचा प्रभाव केवळ लष्करी आघाडीपुरता मर्यादित नाही. पॉप्युलर मोबिलायझेशन फोर्सेस हे इराकच्या अधिकृत सुरक्षा प्रणालीचा भाग आहेत, तर त्यांचे अनेक गट राजकीय, संसदीय आणि सुरक्षाविषयक निर्णयांवरही प्रभाव टाकतात. यामुळेच इराकमध्ये इराणचा प्रभाव टिकवून ठेवण्यासाठी या सशस्त्र गटांना महत्त्वपूर्ण मानले जाते. दुसरीकडे, अमेरिका आपल्या सैन्यावर आणि लष्करी तळांवर होणाऱ्या हल्ल्यांसाठी त्यांना जबाबदार धरते, ज्यामुळे त्यांच्या तळांवर वेळोवेळी हवाई हल्ले केले जातात.

गेल्या 24 तासांतील 5 प्रमुख घडामोडी...

1. ट्रम्प-नेतान्याहू बैठक, इराणवर करार: व्हाईट हाऊसमध्ये झालेल्या बैठकीनंतर नेतान्याहू यांनी ही बैठक त्यांच्या सर्वोत्तम बैठकांपैकी एक असल्याचे म्हटले. इराणला अण्वस्त्रे मिळवू दिली जाणार नाहीत यावर दोन्ही नेते सहमत झाले, असे ते म्हणाले.

2. झेलेन्स्की यांनी ट्रम्प यांच्यासोबत हवाई संरक्षण आणि युद्धावर चर्चा केली: युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोडिमिर झेलेन्स्की यांनी ट्रम्प यांची भेट घेऊन पॅट्रियट हवाई संरक्षण प्रणाली, संरक्षण सहकार्य आणि रशिया-युक्रेन युद्धासंदर्भात राजनैतिक प्रयत्न तीव्र करण्यावर चर्चा केली.

3. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर ओमानचा नवा प्रस्ताव: इराण-अमेरिका तणावाच्या पार्श्वभूमीवर, ओमानने असा प्रस्ताव दिला आहे की होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर केवळ इराणचेच नव्हे, तर या प्रदेशातील सर्व देशांचे नियंत्रण असावे. या प्रस्तावाला अनेक आखाती देशांकडून पाठिंबा मिळाला आहे.

4. अमेरिका-इराण चर्चेच्या बातमीमुळे कच्च्या तेलाच्या किमती घसरल्या: दोन्ही देशांमध्ये चर्चा होण्याची शक्यता वाढल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती घसरल्या. गेल्या काही दिवसांत ब्रेंट आणि डब्ल्यूटीआय क्रूड तेलाचा व्यापार नीचांकी पातळीवर झाला.

5. मध्य पूर्वेत ड्रोन हल्ल्यांमध्ये वाढ, अनेक देशांमध्ये सतर्कता: गेल्या दोन दिवसांत, इराक, जॉर्डन आणि सौदी अरेबियामध्ये ड्रोन हल्ल्यांच्या अनेक घटनांची नोंद झाली आहे. हौथींनी काही हल्ल्यांची जबाबदारी स्वीकारली आहे, तर अनेक प्रकरणांमध्ये हल्लेखोरांची अद्याप ओळख पटलेली नाही.

इतर महत्वाच्या बातम्या