Sea Bridge Engineering : अथांग समुद्रात आणि वाहत्या पाण्यात कसे उभे राहतात पुलांचे खांब? समजून घ्या इंजिनिअरिंगची कमाल!
Sea Bridge Engineering : समुद्रात किंवा मोठ्या नद्यांमध्ये पाण्याचा प्रचंड प्रवाह असताना पुलांचे खांब आणि पाया कसा रचला जातो? कॉफरडॅम आणि कॅसॉन तंत्रज्ञानाबद्दल जाणून घ्या सविस्तर.
Bridge Construction Technology : जेव्हा जेव्हा आपण नदी किंवा समुद्रावर बांधलेले भलेमोठे आणि उंच पूल पाहतो, तेव्हा आपल्या मनात एक प्रश्न नक्कीच येतो की, पाण्याचा वेगवान प्रवाह सुरू असताना इंजिनिअर्स एवढ्या खोल पाण्यात पुलाचे पिलर (खांब) कसे उभे करतात? पाण्याच्या मध्यभागी कामगार कसे काम करतात आणि पाया कसा भरला जातो?
पहिल्यांदा पाहिल्यावर हे काम अशक्य वाटत असले, तरी आधुनिक सिव्हिल इंजिनिअरिंगमध्ये (Civil Engineering) दोन खास तंत्रज्ञानांच्या मदतीने ते शक्य केले जाते. 'कॉफरडॅम' (Cofferdam) आणि 'कॅसॉन' (Caisson) अशी या दोन तंत्रज्ञानांची नावे असून, त्यांच्या मदतीने पाण्याच्या मध्यभागी कोरडी जागा तयार केली जाते.
Cofferdam Technology : तात्पुरती भिंत बांधून पाणी बाहेर उपसणे
नदीच्या किंवा कमी खोल पाण्याच्या मध्यभागी पुलाचा पिलर उभा करायचा असल्यास सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे तिथे सतत असणारे पाणी. यावर उपाय म्हणून इंजिनिअर्स त्या विशिष्ट जागेच्या चारही बाजूंनी स्टील किंवा काँक्रीटचे वॉटर-टाईट (पाणी आत न येणारे) कुंपण घालतात. याच तात्पुरत्या रचनेला 'कॉफरडॅम' म्हटले जाते.
कॉफरडॅम बनवल्यानंतर त्याच्या आत जमा झालेले सर्व पाणी शक्तिशाली पंपांच्या साहाय्याने बाहेर उपसले जाते. पाणी निघून गेल्यावर तिथे एक कोरडी आणि सुरक्षित जागा मिळते, जिथे कामगार आणि मोठ्या मशिन्स सहजपणे पाया खोदून पिलरचे काम सुरू करू शकतात.
हे तंत्रज्ञान साधारणपणे 12 ते 18 मीटरपर्यंत कमी खोली असलेल्या पाण्यात वापरले जाते. पिलरचे काम पूर्ण झाल्यावर हा कॉफरडॅम काढून घेतला जातो.
Caisson Technology : खोल समुद्रात 'कॅसॉन' तंत्रज्ञानाची जादू
जर पाणी खूप खोल असेल किंवा समुद्रासारखी परिस्थिती असेल, जिथे पाण्याचा दाब अत्यंत प्रचंड असतो, तिथे कॉफरडॅम काम करत नाही. अशा मोठ्या आणि कठीण प्रकल्पांसाठी 'कॅसॉन' (Caisson) तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो.
कॅसॉन ही एक मोठी, पोकळ आणि अत्यंत दणकट वॉटरप्रूफ रचना असते. ती बाहेरच तयार करून क्रेन किंवा जहाजांच्या साहाय्याने निश्चित केलेल्या जागी पाण्यात उतरवली जाते. हळूहळू ती पाण्याच्या तळाशी नेऊन तिथली माती खोदून आत खोलवर रुतवली जाते.
Difference Between Cofferdam And Caisson : कॉफरडॅम अन् कॅसॉनमध्ये काय फरक?
कॉफरडॅम आणि कॅसॉनमधील सर्वात मोठा फरक म्हणजे कॅसॉन हे काम पूर्ण झाल्यावर बाहेर काढले जात नाही. कॅसॉन जेव्हा योग्य खोलीवर पोहोचते, तेव्हा त्याच्या पोकळ भागात काँक्रीट आणि लोखंडी सळ्या भरून त्याला पूर्णपणे घट्ट बनवले जाते. अशा प्रकारे ही रचना कायमस्वरूपी पुलाच्या पायाचा (Foundation) भाग बनते.
कॅसॉनचे प्रमुख प्रकार:
ओपन कॅसॉन (Open Caisson)
बॉक्स कॅसॉन (Box Caisson)
न्यूमॅटिक कॅसॉन (Pneumatic Caisson)
थोडक्यात सांगायचे तर, कॉफरडॅम ही पाणी अडवून काम करण्यासाठी बनवलेली एक तात्पुरती सुरक्षा भिंत आहे, जी काम संपताच हटवली जाते. तर दुसरीकडे, कॅसॉन ही काँक्रीट भरून स्वतः पुलाचा मुख्य आधार म्हणजेच पाया बनणारी कायमस्वरूपी रचना आहे.
ही बातमी वाचा:
महत्त्वाच्या बातम्या
