वेद, योग आणि विज्ञानाचा संगम, पतंजली गुरुकुल भारतीय शिक्षणाच्या प्राचीन मूल्यांना कसे जिवंत ठेवतेय?
गुरुकुलम भारतीय संस्कृती नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवते. आधुनिक सुविधा आणि प्राचीन परंपरा जोडणे सोपे नाही, तरी हा उपक्रम कौतुकास्पद आहे
Patanjali News: आजच्या वेगवान जगात शिक्षणाचे स्वरूप बदलले आहे. पुस्तकी ज्ञान आणि नोकरीच्या शर्यतीमुळे नैतिकता, मूल्ये मागे राहू लागली आहेत. याच पार्श्वभूमीवर उत्तराखंडमधील हरिद्वार येथील पतंजली गुरुकुलम हा बदल थांबवण्याचा प्रयत्न करत आहे. येथे मुलांना फक्त पदवी नव्हे, तर जीवनातील खरे मूल्ये शिकवण्यावर भर दिला जातो.
प्राचीन गुरुकुलांची परंपरा, पतंजलीचे पुनरुज्जीवन
पूर्वी भारतात गुरुकुल हे शिक्षणाचे मुख्य केंद्र होते. विद्यार्थी गुरूंच्या आश्रमात राहून संस्कृत, वेद, तत्त्वज्ञान, नीतिशास्त्र यांचा अभ्यास करत. निसर्गाच्या सानिध्यात योग, ध्यान आणि सेवा करून त्यांचे चारित्र्य मजबूत केले जात असे. परंतु इंग्रजांच्या काळात इंग्रजी शिक्षणामुळे ही परंपरा कमी झाली.
पतंजली गुरुकुलमने ही जुनी परंपरा पुन्हा जिवंत केली आहे. देवप्रयाग, योगग्राम आणि पतंजली योगपीठ या तीन केंद्रांमध्ये सुमारे 250 विद्यार्थी शिक्षण घेतात. सकाळी योग, प्राणायाम आणि संस्कृत शिकवले जाते, दुपारी गणित, विज्ञान, संगणक यांसारखे आधुनिक विषय, तर सायंकाळी वेदमंत्रांचा जप आणि सेवा कार्याचा समावेश असतो. हे संतुलन मुलांना शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक दृष्ट्या मजबूत बनवते.
नेतृत्वगुण आणि संस्कृतीची जाणीव
पतंजली गुरुकुलमच्या विद्यार्थ्यांमध्ये नेतृत्वगुण आणि समाधानी स्वभाव आहे. हिंदी, संस्कृत व्यतिरिक्त इंग्रजी, जर्मन, फ्रेंच अशा परदेशी भाषाही येथे शिकवल्या जातात. पण मुख्य भर भारतीय संस्कृतीवर आहे. स्वामी रामदेव म्हणतात की, ही शिक्षण व्यवस्था मुलांना पाश्चिमात्य भौतिकवादापासून वाचवेल आणि त्यांना खरे भारतीय बनवेल. आधुनिक शिक्षण बाजाराभिमुख झाले आहे, तर गुरुकुल मूल्यकेंद्रित आहे, असे संस्थेचे मत आहे. येथे विद्यार्थ्यांना आत्मभान, नम्रता आणि सत्य शिकवले जाते, असे ते म्हणाले.
पतंजली योगपीठाचे प्रमुख आचार्य बालकृष्ण म्हणतात, "हा प्रयत्न राष्ट्र उभारणीचा एक भाग आहे. गुरुकुलममध्ये विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी आवश्यक असलेल्या कला, हस्तकला आणि खेळांचाही समावेश आहे. या उपक्रमाचे अनेक फायदे आहेत. विद्यार्थ्यांमध्ये शिस्त वाढली आहे आणि ते तणावमुक्त आहेत. आपल्या मुलांना नैतिकतेबरोबरच आधुनिक ज्ञान मिळत असल्याने पालकही आनंदी आहेत.
भारतीय संस्कृतीची नवी पिढीकडे वाटचाल
पतंजलींचा असा प्रयत्न फक्त शिक्षणापुरता मर्यादित नाही. “गुरुकुलम भारतीय संस्कृती नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवते. आधुनिक सुविधा आणि प्राचीन परंपरा जोडणे सोपे नाही, तरी हा उपक्रम कौतुकास्पद आहे. गुरुकुलमचा विस्तार होत असल्यामुळे भारतीय शिक्षण आपल्या मुळाशी पुन्हा जोडले जाईल. हे केवळ विद्यार्थ्यांसाठीच नाही तर संपूर्ण समाजासाठी आशेचा किरण आहे.”
महत्त्वाच्या बातम्या
