Hindu Religion: हिंदू धर्मात देवघर हे घरातील सर्वात पवित्र स्थान मानले जाते. देवघर म्हणजे केवळ देव-देवतांच्या मूर्ती किंवा फोटो ठेवण्याची जागा नव्हे, तर श्रद्धा, भक्ती, सकारात्मक ऊर्जा आणि मानसिक शांतीचे केंद्र मानले जाते. घरात पूजा-अर्चा आणि नामस्मरण करण्यासाठी देवघराला विशेष महत्त्व दिले जाते. हिंदू धर्मात देवघराची स्वच्छता ही पूजेचाच एक महत्त्वाचा भाग मानली जाते. देवघरातील मूर्ती, फोटो, पूजेची भांडी आणि परिसर स्वच्छ ठेवल्याने सात्त्विक वातावरण राहते, अशी श्रद्धा आहे. मात्र देव कधी आणि कसे स्वच्छ करावेत, याबाबत काही पारंपरिक मान्यता आहेत. जाणून घ्या...
देवघरातील देवांची स्वच्छता कोणत्या दिवशी करावी? (Hindu Religion)
हिंदू धर्मात घरातील देवघर आणि देव-देवतांच्या मूर्ती स्वच्छ ठेवणे ही अत्यंत शुभ गोष्ट मानली जाते. परंपरेनुसार काही दिवस विशेष शुभ मानले जातात.
सोमवार - धार्मिक मान्यतेनुसार, भगवान शिवांचा हा दिवस असल्याने अनेकजण या दिवशी शिवलिंग, नंदी आणि इतर देवतांच्या मूर्ती स्वच्छ करून पूजा करतात. विशेषतः श्रावण महिन्यात सोमवारचे महत्त्व अधिक असते.
गुरुवार - धार्मिक मान्यतेनुसार, गुरुवार हा भगवान विष्णू, श्रीदत्तात्रेय आणि गुरुचा दिवस मानला जातो. या दिवशी देवघराची स्वच्छता करून हळद-कुंकू, फुले आणि तुळशीची पूजा केली जाते.
शुक्रवार - धार्मिक मान्यतेनुसार, महालक्ष्मी आणि देवीची पूजा करणाऱ्यांसाठी शुक्रवार शुभ मानला जातो. या दिवशी देवघर स्वच्छ करून दिवा लावणे आणि लक्ष्मीपूजन करण्याची प्रथा अनेक घरांमध्ये आहे.
पौर्णिमा आणि अमावस्या - धार्मिक मान्यतेनुसार, अनेक कुटुंबांमध्ये पौर्णिमा किंवा अमावास्येच्या दिवशी देवघराची विशेष स्वच्छता करून दीपदान, मंत्रजप आणि पूजा केली जाते.
सण-उत्सवांपूर्वी - गणेशोत्सव, गुढीपाडवा, दिवाळी, नवरात्र, रामनवमी, जन्माष्टमी किंवा श्रावण सुरू होण्यापूर्वी देवघराची संपूर्ण स्वच्छता करण्याची परंपरा आहे.
कोणत्या दिवशी टाळावे?
धर्मशास्त्रात देव स्वच्छ करण्यास मनाई केलेला असा कोणताही विशिष्ट वार नाही. मात्र काही कुटुंबांमध्ये स्थानिक परंपरेनुसार एकादशी, संकष्टी, मोठे व्रत किंवा विशेष पूजेच्या दिवशी मूर्ती हलवणे टाळले जाते. ही सर्वत्र लागू होणारी शास्त्रीय सक्ती नसून कौटुंबिक परंपरा असू शकते.
देवांची स्वच्छता कशी करावी?
- प्रथम स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत.
- देवाला नमस्कार करून स्वच्छतेची सुरुवात करावी.
- मूर्तीच्या प्रकारानुसार स्वच्छ पाणी, पंचामृत किंवा मऊ कापडाचा वापर करावा.
- धातूच्या मूर्ती हलक्या हाताने स्वच्छ करून कोरड्या कापडाने पुसाव्यात.
- फोटो स्वच्छ, कोरड्या कापडाने पुसावेत.
- जुनी फुले, सुकलेली पाने आणि जुना नैवेद्य काढून देवघर स्वच्छ ठेवावे.
मूर्ती कशा स्वच्छ कराव्यात?
धातूच्या मूर्ती – स्वच्छ पाणी किंवा आवश्यक असल्यास पंचामृताने अभिषेक करून नंतर स्वच्छ कापडाने पुसाव्यात.संगमरवरी किंवा दगडी मूर्ती – स्वच्छ पाण्याने हलक्या हाताने स्वच्छ कराव्यात.मातीच्या किंवा रंगीत मूर्ती – पाण्याने धुण्याऐवजी कोरड्या, मऊ कापडाने पुसणे अधिक योग्य.फोटो – कोरड्या मायक्रोफायबर किंवा मऊ कापडाने स्वच्छ करावेत.
कोणत्या गोष्टी टाळाव्यात?
- मूर्ती स्वच्छ करताना कठोर रसायने, अॅसिड किंवा डिटर्जंट वापरू नयेत.
- नाजूक मूर्तींवर जास्त दाब देऊन पुसू नये.
- देवघरात जुनी, सुकलेली फुले, खराब नैवेद्य किंवा जळलेल्या उदबत्त्यांची राख साचू देऊ नये.
हेही वाचा :