Hindu Religion: घरातील देवघर...जिथे मानसिक शांतता, भगवंताशी एकरूप होणे, सकारात्मक विचार निर्माण होतात, असं एक ठिकाण... भारतीय संस्कृतीत हे देवघर केवळ पूजा करण्याचे ठिकाण नसून, घरातील श्रद्धा, संस्कार आणि आध्यात्मिक ऊर्जेचे केंद्र मानले जाते. देवघरात काही क्षण ध्यान, प्रार्थना किंवा शांतपणे बसल्याने मन स्थिर होते. दैनंदिन तणाव कमी करण्यासाठी अनेकजण हा वेळ महत्त्वाचा मानतात. या देवघरात अनेकजण घरात सुख-समृद्धी नांदावी म्हणून शंख ठेवतात, देवघरात शंख ठेवणे अत्यंत शुभ मानले जाते. मात्र प्रत्येक शंख पूजेसाठी योग्य नसतो. धार्मिक परंपरेनुसार देवघरात कोणत्या प्रकारचे शंख ठेवणे अधिक शुभ मानले जाते. आणि कोणत्या प्रकारचा शंख देवघरात चुकूनही ठेवू नये? धार्मिक परंपरा, पुराणांतील श्रद्धा आणि वास्तुशास्त्रीय मान्यता काय सांगते? जाणून घ्या...
देवघरात शंख ठेवण्याचे धार्मिक महत्त्व..(Hindu Religion)
हिंदू धर्मात शंखाला अत्यंत पवित्र आणि मंगल प्रतीक मानले जाते. समुद्रमंथनातून प्राप्त झालेल्या 14 रत्नांपैकी शंख हा एक असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे देवघरात शंख ठेवणे शुभ, समृद्धीकारक आणि सकारात्मक ऊर्जा वाढवणारे मानले जाते. भगवान विष्णूच्या चार आयुधांपैकी शंख हे एक महत्त्वाचे आयुध आहे. त्यामुळे विष्णू, लक्ष्मी आणि कृष्णाची पूजा करताना शंखाला विशेष स्थान दिले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार दक्षिणावर्ती शंखात माता लक्ष्मीचा वास असतो. त्यामुळे देवघरात शंख ठेवल्याने घरात धन, वैभव आणि सुख-समृद्धी येते, अशी मान्यता आहे. शंखनादामुळे वातावरणातील नकारात्मक ऊर्जा दूर होऊन सकारात्मक कंपन निर्माण होतात, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. म्हणूनच पूजा, आरती आणि शुभ कार्याच्या प्रारंभी शंख वाजवला जातो. पूजेत शंखातून देवांना जल अर्पण करण्याची परंपरा आहे. शंखातील पाणी पवित्र मानले जाते आणि अनेक धार्मिक विधींमध्ये त्याचा वापर केला जातो. लग्न, गृहप्रवेश, सत्यनारायण पूजा, अशा शुभ प्रसंगी शंखनाद करणे मंगलकारक मानले जाते. वास्तुशास्त्रानुसार नियमित शंखनाद केल्याने घरातील नकारात्मक ऊर्जा कमी होऊन सकारात्मक वातावरण निर्माण होते, अशी मान्यता आहे.
देवघरात कोणता शंख ठेवावा?
धार्मिक मान्यतेनुसार, जर देवघरात एकच शंख ठेवायचा असेल, तर दक्षिणावर्ती शंख पूजेसाठी आणि वामावर्ती शंख शंखनादासाठी ठेवणे सर्वात शुभ मानले जाते. अनेक घरांमध्ये हे दोन्ही शंख स्वतंत्रपणे ठेवण्याची परंपरा आहे. या शंखांचे महत्त्व जाणून घ्या..
दक्षिणावर्ती शंख (सर्वात शुभ)
- देवघरात ठेवण्यासाठी हा सर्वश्रेष्ठ शंख मानला जातो.
- याचे तोंड उजव्या बाजूला वळलेले असते.
- माता लक्ष्मीचे स्वरूप मानले जाते.
- घरात सुख-समृद्धी, धनलाभ आणि सकारात्मक ऊर्जा वाढते, अशी श्रद्धा आहे.
- हा शंख सामान्यतः वाजवला जात नाही, तर फक्त पूजेसाठी ठेवला जातो.
वामावर्ती शंख
- हा सर्वाधिक आढळणारा शंख आहे.
- याचा उपयोग पूजा, आरती आणि शंखनाद करण्यासाठी केला जातो.
- सकाळ-संध्याकाळ शंखनाद केल्याने वातावरण शुद्ध होते आणि नकारात्मकता दूर होते, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
मोती शंख
- धार्मिक मान्यतेनुसार, हा शंख अत्यंत दुर्मिळ आणि शुभ मानला जातो.
- धन, ऐश्वर्य आणि मानसिक शांततेसाठी पूजेत ठेवला जातो.
- काही ठिकाणी लक्ष्मीपूजेत याचे विशेष महत्त्व सांगितले जाते.
देवघरात कोणता शंख ठेवू नये?
धार्मिक परंपरा आणि वास्तुशास्त्रातील मान्यतांनुसार देवघरात शंख ठेवताना काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक मानले जाते. खालील प्रकारचे शंख देवघरात ठेवणे टाळावे, अशी श्रद्धा आहे.
तुटलेला किंवा भेगा पडलेला शंख - तुटलेला, चिरलेला किंवा भेगा पडलेला शंख अशुभ मानला जातो. असा शंख पूजेसाठी किंवा देवघरात ठेवू नये.कृत्रिम किंवा प्लास्टिकचा शंख - सजावटीसाठी बनवलेले प्लास्टिक, फायबर किंवा कृत्रिम शंख पूजेसाठी योग्य मानले जात नाहीत. देवघरात नैसर्गिक शंख ठेवण्याची परंपरा आहे.अस्वच्छ शंख - धूळ साचलेला, डाग पडलेला किंवा दीर्घकाळ स्वच्छ न केलेला शंख देवघरात ठेवू नये. शंखाची नियमित स्वच्छता करावी.फुटका किंवा वापरण्यायोग्य नसलेला शंख - शंखाचा आकार बिघडलेला किंवा त्याचे तोंड तुटलेले असल्यास तो पूजेत वापरू नये. अशा शंखाचे योग्य प्रकारे विसर्जन करण्याची परंपरा आहे.दक्षिणावर्ती शंखाचा शंखनाद करू नये - दक्षिणावर्ती शंख अत्यंत शुभ मानला जातो, परंतु तो पूजेसाठी ठेवला जातो. त्यातून शंखनाद करणे पारंपरिक पद्धतीत योग्य मानले जात नाही.एकमेकांवर ठेवलेले अनेक शंख - देवघरात अनेक शंख अस्ताव्यस्त किंवा एकावर एक रचून ठेवणे टाळावे. प्रत्येक शंख स्वच्छ आणि व्यवस्थित ठेवावा.
देवघरात शंख ठेवताना 'या' गोष्टी लक्षात ठेवा
धार्मिक मान्यतेनुसार, शंख नेहमी स्वच्छ आणि पवित्र ठिकाणी ठेवा.शंख थेट जमिनीवर ठेवू नका; लाकडी पाट किंवा चांदी/पितळेच्या ताटलीत ठेवा.शंखात गंगाजल किंवा स्वच्छ पाणी भरून ठेवू नये;पूजेनंतर शंख रिकामा करून स्वच्छ ठेवावा.दक्षिणावर्ती शंखातून शंखनाद करू नये.तुटलेला किंवा भेगा पडलेला शंख देवघरात ठेवू नये.
हेही वाचा :
Hindu Religion: देवघरातील देवांची मूर्ती 'या' दिवशी चुकूनही हलवू नये? देवांची स्वच्छता कोणत्या दिवशी करावी? मूर्ती कशा स्वच्छ कराव्यात? धार्मिक परंपरा...
(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)