Currency notes RBI: भारतीय रिझर्व्ह बँकेकडून लवकरच 10 आणि 20 रुपयांच्या प्लॅस्टिक(पॉलिमर) च्या नोटा चलनात आणल्या जाणार आहेत. केंद्र सरकारने या प्रस्तावाला मंजुरी दिली आहे. त्यामुळे या नव्या प्लॅस्टिकच्या नोटा चलनात आल्यानंतर सध्याच्या कागदी नोटांचं रिझर्व्ह बँक (RBI) काय करणार, हा प्रश्न अनेकांना पडला आहे. या जुन्या कागदी नोटा चलनात कायम राहणार आहेत. मात्र, रिझर्व्ह बँकेच्या क्लीन नोट धोरणानुसार कागदाच्या खराब झालेल्या आणि फाटलेल्या नोटांना (Currency notes) यांत्रिक पद्धतीने नष्ट केले जाते. जेणेकरुन भविष्यात कोणालाही त्याचा गैरवापर करता येणार नाही. (RBI news)
RBI news: रिझर्व्ह बँक कोणत्या नोटा नष्ट करते?
रिझर्व्ह बँक सर्वप्रथम इतर बँकांकडून आलेल्या फाटलेल्या आणि खराब झालेल्या नोटा जमा करते. या नोटा आरबीआयच्या करन्सी चेस्टमध्ये पाठवल्या जातात. त्याठिकाणी या सर्व नोटा पुन्हा तपासल्या जातात. या नोटा एका मशीनमध्ये टाकल्या जातात. ही मशीन एका सेकंदात 50 ते 60 नोटा तपासू शकते. ही मशीन संबंधित नोटांचा दर्जा, वॉटरमार्क आणि इतर गोष्टी काटेकोरपणे तपासते. यामध्ये एखादी बनावट नोट आढळल्यास ती नष्ट केली जाते. त्यानंतर खराब नोटांची लगेच विल्हेवाट लावली जाते.
रिझर्व्ह बँक कोणत्याही नोटांची विल्हेवाट लावताना त्या जाळत नाही. हा सर्वात सोपा पर्याय असला तरी त्यामुळे प्रदूषण होते. त्यामुळे RBI ने आता नोटा जाळणे बंद केले आहे. याऐवजी खराब नोटा एका श्रेडर मशीनमध्ये टाकून त्याचे तुकडे केले जातात. हे तुकडे वेडेवाकडे असल्याने परत त्यांची जुळणी करणे शक्य नसते. नोटांचे हे तुकडे न्युमेटिक ट्युबमध्ये भरुन हायड्रोलिक प्रेस मशीनमध्ये टाकले जातात. ही मशीन कागदाच्या या तुकड्यांचे ठोकळे किंवा मोठे ब्लॉक तयार करते. हे कागदाचे ब्लॉक फाईल्स, क्लीपबोर्ड, कॅलेंडर, डायरी अशा वस्तू बनवण्यासाठी वापरल्या जातात.
RBI: आरबीआय प्लॅस्टिकच्या नोटा का चलनात आणत आहे?
आरबीआयच्या मते पॉलिमर नोटा सध्या चलनात असलेल्या कागदी नोटांच्या तुलनेत अधिक मजबूत आणि दीर्घकाळ टिकतात. काही देशांमध्ये प्लास्टिकच्या नोटांचा वापर सुरु आहे, त्याचे चांगले परिणाम पाहायला मिळाले आहेत, भारतात त्याचा प्रायोगिक पातळीवर वापर सुरु होईल. प्लास्टिक नोटांच्या पायलट प्रोजेक्टला मंजुरी देताना कागदाच्या नोटा बंद होणार नाहीत, असे सरकारने स्पष्ट केले आहे.
आणखी वाचा