Why India up chance to play in 1950 FIFA World Cup : फुटबॉल हा जगातील सर्वात लोकप्रिय खेळ मानला जातो आणि फिफा विश्वचषक (FIFA World Cup) हे त्याचे सर्वोच्च व्यासपीठ आहे. जगभरातील 200 हून अधिक देश या स्पर्धेत स्थान मिळवण्यासाठी अनेक वर्षे पात्रता फेरी खेळतात. मात्र भारताला आजपर्यंत एकदाही फिफा विश्वचषकमध्ये खेळण्याची संधी मिळालेली नाही. विशेष म्हणजे, 1950 मध्ये भारताला ही संधी मिळाली होती, पण काही निर्णयांमुळे भारतीय संघाने स्पर्धेतून माघार घेतली. अनेक फुटबॉल तज्ज्ञांच्या मते, हा भारतीय फुटबॉल इतिहासातील सर्वात मोठ्या चुकांपैकी एक निर्णय होता.
भारत 1950 च्या फिफा विश्वचषकासाठी कसा पात्र ठरला?
1950 चा फिफा विश्वचषक ब्राझीलमध्ये आयोजित करण्यात आला होता. आशियाई पात्रता गटात भारतासोबत इंडोनेशिया, म्यानमार आणि फिलिपिन्स हे संघ होते. मात्र विविध आर्थिक आणि प्रशासकीय कारणांमुळे उर्वरित तिन्ही देशांनी स्पर्धेतून माघार घेतली. त्यामुळे भारताने एकही पात्रता सामना न खेळता थेट विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली. भारताला गट टप्प्यात इटली, स्वीडन आणि पॅराग्वे यांच्यासोबत ठेवण्यात आले होते.
भारतीय फुटबॉलपटूंना बूट न घालता खेळायचे होते, ही गोष्ट खरी होती का?
अनेक वर्षांपासून असे बोलल्या जात आहे की भारतीय फुटबॉलपटूंना बूट न घालता खेळायचे होते आणि त्यामुळे फिफाने भारताला 1950 च्या विश्वचषकातून रोखले. मात्र, हा दावा खोटा आहे. इतिहासकार आणि फुटबॉल तज्ज्ञांच्या मते, त्या काळात बूट घालण्याचा नियम इतका कठोर नव्हता. भारतीय खेळाडूंकडे फुटबॉल बूट उपलब्ध होते आणि ते सरावादरम्यान बूट घालूनही खेळत होते. त्यामुळे बूट न घातल्यामुळे भारताला विश्वचषक खेळता आला नाही ही गोष्ट एक अफवा असल्याचे नंतर स्पष्ट झाले. भारताच्या माघारीमागे प्रशासकीय निर्णय, आर्थिक अडचणी आणि त्या काळी ऑलिंपिकला अधिक महत्त्व दिले जाणे हीच मुख्य कारणे होती.
तत्कालीन कर्णधार शैलिन मन्ना यांनी काय सांगितले?
भारतीय संघाचे तत्कालीन कर्णधार शैलिन मन्ना यांनी नंतर दिलेल्या मुलाखतीत स्पष्ट केले होते की खेळाडूंनी बूट घालण्यास कधीच विरोध केला नव्हता. त्यांच्या मते, संघाकडे आवश्यक साहित्य उपलब्ध होते. "अनवाणी खेळणे" ही कथा प्रत्यक्षात काही प्रशासकीय त्रुटी झाकण्यासाठी पुढे आणली गेली, असे त्यांनी सूचित केले होते.
आर्थिक अडचणी ठरले मोठे कारण
भारताला त्या वेळी स्वातंत्र्य मिळून अवघी तीन वर्षे झाली होती. देशाची आर्थिक परिस्थिती मजबूत नव्हती. ब्राझीलपर्यंतचा प्रवास अत्यंत खर्चिक होता. जरी फिफाने प्रवास खर्चासाठी मदतीची तयारी दर्शवली होती आणि काही राज्य फुटबॉल संघटनांनीही आर्थिक मदतीचे आश्वासन दिले होते, तरीही अखिल भारतीय फुटबॉल महासंघ (AIFF) ने खर्चाचे कारण पुढे करत वर्ल्ड कप सुरू होण्याच्या अवघ्या काही दिवस आधी स्पर्धेतून माघार घेतली.
AIFF ने World Cup पेक्षा ऑलिम्पिकला दिले प्राधान्य
आज फिफा विश्वचषक ही जगातील सर्वात मोठी क्रीडा स्पर्धा मानली जाते. मात्र 1950 च्या दशकात परिस्थिती वेगळी होती. त्या काळात ऑलिम्पिक स्पर्धांना अधिक प्रतिष्ठा होती. AIFF च्या अधिकाऱ्यांना वाटत होते की वर्ल्ड कपवर खर्च करण्यापेक्षा 1952 मधील हेलसिंकी ऑलिम्पिकसाठी तयारी करणे अधिक फायदेशीर ठरेल. त्यामुळे उपलब्ध संसाधने ऑलिम्पिकसाठी वापरण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
भारताला फिफा विश्वचषकाच्या भविष्यातील लोकप्रियतेचा अंदाज नव्हता
1950 मधील स्पर्धा ही फिफा विश्वचषकची केवळ चौथी आवृत्ती होती. त्या वेळी या स्पर्धेची लोकप्रियता आजच्या तुलनेत खूपच कमी होती. AIFF किंवा भारतीय फुटबॉल वर्तुळाला याचा अंदाज नव्हता की पुढील काही दशकांत फिफा विश्वचषक हा जगातील सर्वात मोठा क्रीडा महोत्सव बनेल. त्यामुळे त्या निर्णयाचे दूरगामी परिणाम काय असतील याची कल्पना कुणालाच नव्हती.
1950 हे भारतीय फुटबॉलचे सुवर्णयुग...
1940 आणि 1950 च्या दशकात भारत आशियातील बलाढ्य फुटबॉल संघांपैकी एक मानला जात होता. 1948 च्या लंडन ऑलिम्पिक 1948 मध्ये भारतीय खेळाडूंनी अनेक सामने अनवाणी खेळले होते आणि त्यांनी बलाढ्य फ्रान्सविरुद्धही चांगली झुंज दिली होती. त्या काळात भारतीय फुटबॉलची आंतरराष्ट्रीय स्तरावर चर्चा होत होती. अनेक तज्ज्ञांचे मत आहे की जर भारताने 1950 मध्ये वर्ल्ड कप खेळला असता, तर देशात फुटबॉलची लोकप्रियता आणखी वाढली असती. मोठ्या स्पर्धांतील अनुभव, जागतिक ओळख आणि गुंतवणूक यामुळे भारतीय फुटबॉलची दिशा बदलू शकली असती.
आजची परिस्थिती
आज भारत अजूनही फिफा विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत प्रवेश मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहे. दरम्यान, ब्राझील, जर्मनी, अर्जेंटिना यांसारखे देश फुटबॉल महासत्ता बनले. भारतीय फुटबॉल चाहत्यांमध्ये अजूनही हा प्रश्न चर्चिला जातो की 1950 मध्ये भारताने ती ऐतिहासिक संधी गमावली नसती तर आज भारतीय फुटबॉलचे चित्र किती वेगळे असते?
FIFA World Cup 2026 कधी सुरू होणार?
फिफा विश्वचषक 2026 ची सुरुवात 11 जून 2026 रोजी होणार असून अंतिम सामना 19 जुलै 2026 रोजी खेळला जाईल. यावेळी प्रथमच 48 संघ स्पर्धेत सहभागी होणार आहेत. एकूण 104 सामने खेळवले जाणार असून हा विश्वचषक इतिहासातील सर्वात मोठा विश्वचषक ठरणार आहे.