नवी दिल्ली : पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे 'होर्मुझच्या सामुद्रधुनी'चा वापर करणाऱ्या इंधन पुरवठा मार्गांवर मोठा ताण निर्माण झाला आहे. दरम्यान, सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, इराणच्या अधिकाऱ्यांनी भारतीय ध्वज असलेल्या जहाजांना या सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे जाण्याची परवानगी देण्याचा निर्णय घेतला आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांनंतर या मार्गावरील सागरी वाहतूक जवळपास पूर्णपणे ठप्प झाली आहे.
यापूर्वी, इराणच्या 'इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड्स कॉर्प्स' (IRGC) च्या नौदल प्रमुखांनी म्हटले होते की, रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या अशा होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांना इराणची मंजुरी मिळवणे आवश्यक आहे; अन्यथा ती इराणच्या हल्ल्याचे लक्ष्य बनू शकतात. रिअर ॲडमिरल अलीरेझा तांगसिरी यांनी सांगितले की, इराणच्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या दोन जहाजांना बुधवारी सामुद्रधुनीमध्ये लक्ष्य करण्यात आले.
इराणच्या जनरलने 'X' वरील एका पोस्टमध्ये म्हटले की, "जहाजांना होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून सुरक्षित प्रवासाचे आश्वासन दिले होते का? हे 'एक्सप्रेस रोम' आणि 'मयुरी नारी' या जहाजांच्या कर्मचाऱ्यांना विचारले पाहिजे, ज्यांनी आज रिकाम्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केले आणि सामुद्रधुनी ओलांडण्याचा प्रयत्न केला, परंतु त्यांना पकडण्यात आले. कोणत्याही जहाजाला येथून प्रवास करायचा असल्यास इराणची परवानगी घेणे अनिवार्य आहे."
इराणच्या सरकारी माध्यमांनुसार, तेहरानने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर निर्बंध अधिक कडक केले आहेत. मात्र, जे देश अमेरिका आणि इस्रायलच्या हितासाठी काम करत नाहीत, अशा देशांची जहाजे या सामुद्रधुनीतून सुरक्षितपणे प्रवास करू शकतात, असे इराणने स्पष्ट केले आहे. इराण आणि ओमानच्या किनारपट्टीला वेगळ्या करणाऱ्या या अरुंद सागरी मार्गातून दररोज २ कोटी बॅरलहून अधिक कच्चे तेल वाहून नेले जाते. हे प्रमाण जागतिक तेल वापराच्या अंदाजे पाचवा हिस्सा आणि समुद्रातून होणाऱ्या एकूण तेल व्यापाराच्या जवळपास एक चतुर्थांश आहे. जगातील नैसर्गिक वायूचा (LNG) मोठा पुरवठाही याच मार्गावरून होतो. या प्रवाहात थोडा वेळ जरी अडथळा आला, तरी त्याचे गंभीर परिणाम जागतिक वित्तीय बाजारपेठ, पुरवठा साखळी आणि जगभरातील सर्वसामान्यांच्या बजेटवर होतात.
दरम्यान, बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग (India's Shipping Ministry) मंत्रालयाने बुधवारी माहिती दिली की, सध्या पर्शियन गल्फ क्षेत्रात २८ भारतीय ध्वज असलेली जहाजे कार्यरत आहेत. यापैकी २४ जहाजे होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या पश्चिमेला असून त्यावर ६७७ भारतीय खलाशी आहेत, तर ४ जहाजे सामुद्रधुनीच्या पूर्वेला असून त्यावर १०१ भारतीय खलाशी आहेत. या सर्वांच्या सुरक्षिततेवर सक्रियपणे लक्ष ठेवले जात असल्याचे मंत्रालयाने म्हटले आहे.
परिस्थितीवर लक्ष ठेवण्यासाठी आणि समन्वयासाठी २८ फेब्रुवारी २०२६ पासून बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग (India's Shipping Ministry) मंत्रालय आणि 'डायरेक्टोरेट जनरल ऑफ शिपिंग'मध्ये २४ तास कार्यरत असणारा नियंत्रण कक्ष सुरू करण्यात आला आहे. भारतीय खलाशांना आवश्यक ती मदत आणि सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी संबंधित अधिकारी, जहाज व्यवस्थापक आणि भरती संस्था भारतीय दूतावास व स्थानिक प्रशासनाशी जवळून समन्वय साधत आहेत. मंत्रालय पर्शियन गल्फमधील बदलत्या सागरी परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असून, भारतीय खलाशांचे कल्याण आणि भारताच्या सागरी हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी सरकार कटिबद्ध असल्याचे मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.