प्रत्येक बोलीभाषेत निर्माण होणारे साहित्य, साहित्य संमेलने आणि साहित्यिकांच्या कल्पना हे मराठीचे मोठे वैभव : देवेंद्र फडणवीस 

Devendra Fadnavis : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी 'अभिजात मराठी भाषा सन्मान दिवस'निमित्त 'अभिजात मराठी भाषा सप्ताह 2026'चे उदघाटन सोहळ्यात मराठी भाषा ज्ञानाची भाषा होणं आवश्यक असल्याचं म्हटलं.

देवेंद्र फडणवीस

Source : एबीपी माझा ग्राफिक्स टीम

मुंबई : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी 'अभिजात मराठी भाषा सन्मान दिवस'निमित्त 'अभिजात मराठी भाषा सप्ताह 2026'च्या उदघाटन सोहळ्यात मराठी भाषा ज्ञानाची भाषा होण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानामध्ये तिचा वापर अधिक होणं आवश्यक असल्याचं म्हटलं. मातृभाषेचा उत्सव साजरा करण्यासाठी आजचा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा असल्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितले.मराठी भाषेला मोठा इतिहास आणि समृद्ध संस्कृती आहे; मात्र त्याला राजमान्यता मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी नमूद केले.महाराष्ट्र शासनाने विविध पुराव्यांच्या आधारे सातत्याने केंद्र सरकारकडे मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा देण्याची मागणी केली.2024 मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा देण्यावर शिक्कामोर्तब केले, हा महाराष्ट्रासाठी अभिमानाचा क्षण असल्याचे सांगितले.

छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मराठी भाषेला महत्त्व दिले : मुख्यमंत्री

मराठी भाषा शाहीर, लोककलावंत आणि भक्तीपरंपरेतून समृद्ध झाली असल्याचे फडणवीस यांनी सांगितले. ज्ञानेश्वरांची ज्ञानेश्वरी आणि संत तुकारामांच्या अभंगांनी मराठी भाषेचे महत्त्व पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवले.छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्यासोबत स्वभाषेचा गौरवही दिला, असे मुख्यमंत्री म्हणाले.संपूर्ण राज्यकारभार मराठीत चालावा यासाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मराठी भाषेला महत्त्व दिले.मराठी राजभाषा कोश निर्माण करण्याचे काम छत्रपती शिवाजी महाराजांनी केले असल्याचे देवेंद्र फडणवीस यांनी नमूद केले.महात्मा फुले, आगरकर, गोखले, छत्रपती शाहू महाराज आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांसारख्या महापुरुषांनी मराठीच्या माध्यमातून समाजात परिवर्तनाचे विचार रुजवले.मराठी भाषेमध्ये विचार, ज्ञान, संघर्ष, परिवर्तन, अभिमान आणि स्वाभिमान असल्याचे फडणवीस यांनी सांगितले.

मराठी भाषा नाजूक, रागट, गोंधळशी, मायाळू, प्रखर आणि तेजोमय अशा विविध गुणांनी नटलेली असल्याचे वर्णन केले.मराठीमध्ये तेज, ओज, करुणा, शील, चारित्र्य, पराक्रम आणि क्षमाशीलता असे विविध गुण असल्याचे त्यांनी सांगितले.जगभरात बोलल्या जाणाऱ्या भाषांमध्ये मराठीचे मोठे स्थान असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले.

भाषा जिवंत ठेवण्यासाठी तीन गोष्टी महत्त्वाच्या 

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मराठी ज्ञानकोश आणि मराठी शब्दकोशांमध्ये 11 लाख ते 13 लाख शब्द आढळतात, असा उल्लेख केला.ऑक्सफर्ड डिक्शनरीमध्ये सुमारे 6 लाख शब्द असल्याचा संदर्भ दिला.मंडारिन, स्पॅनिश आणि फ्रेंच यांसारख्या भाषांमध्ये सुमारे 3 ते साडेतीन लाख शब्द असल्याचे त्यांनी नमूद केले.महाराष्ट्र शासनाच्या प्रकाशित मराठी शब्दकोशामध्ये सध्या सुमारे 3 लाख शब्दांपर्यंत मजल गेली आहे, त्यामुळे पुढे 13 लाख शब्दांपर्यंत पोहोचण्याचे काम करण्याची गरज असल्याचे ते म्हणाले. 

भाषा ही केवळ संपर्काचे माध्यम नसून संस्कृतीची वाहक आणि इतिहासाची साक्ष असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले.भाषा संपली तर त्यासोबत संपूर्ण संस्कृती, विचार, सभ्यता आणि व्यवस्था संपण्याचा धोका असल्याचे त्यांनी सांगितले.अडीच ते तीन हजार वर्षांपूर्वीच्या संस्कृतीचा इतिहास आणि प्रथा-परंपरा समजून घेण्यासाठी भाषा महत्त्वाची असल्याचे नमूद केले.आजच्या प्रथा, परंपरा आणि ज्ञानाच्या अनेक गोष्टी पिढ्यान्‌पिढ्या भाषेच्या माध्यमातून आपल्यापर्यंत पोहोचल्या आहेत.“एखादी भाषा जिवंत राहील का?” यापेक्षा “ती भाषा आपण जिवंत ठेवणार आहोत का?” हा प्रश्न महत्त्वाचा आहे, असे फडणवीस यांनी सांगितले.

देवेंद्र फडणवीस यांनी भाषा जिवंत ठेवण्यासाठी आणि समृद्ध करण्यासाठी भाषेचा वापर, भाषेचा वावर आणि भाषेचे संशोधन या तीन गोष्टी महत्त्वाच्या असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.या तिन्ही गोष्टी सातत्याने सुरू राहण्यासाठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळणे महत्त्वाचे असल्याचे सांगितले.मराठीला अभिजात भाषेचा दर्जा प्राप्त झाला असून आता जगभरातील मराठी भाषिकांपर्यंत ही भाषा अधिक प्रभावीपणे पोहोचवण्याचे काम करणार असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले.

विकासाच्या दिशेने जायचे असेल तर मातृभाषेचा आग्रह अत्यंत महत्त्वाचा असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले.पहिल्या पाच वर्षांत मुलांच्या मेंदूचा मोठ्या प्रमाणात विकास होतो; या काळात पालकांनी मुलांशी जास्तीत जास्त मातृभाषेत संवाद साधावा, असे आवाहन केले.मातृभाषेतील संवादामुळे मुलांच्या सर्वांगीण विकासाला मदत होते आणि पुढे इतर भाषा आत्मसात करण्यासही फायदा होतो, असे त्यांनी सांगितले.भाषा हा केवळ स्वाभिमानाचा किंवा भावनिक विषय नसून माणसाच्या सर्वांगीण विकासातील महत्त्वाचा घटक असल्याचे स्पष्ट केले.

संवादाची माध्यमे बदलत असून आज संवाद मोठ्या प्रमाणावर डिजिटल माध्यमातून होत असल्याचे नमूद केले.बदलत्या डिजिटल युगात डिजिटल मराठी विकसित करण्याची गरज असल्याचे सांगितले.मराठी भाषा विभागाने बदलत्या काळानुसार डिजिटल माध्यमांचे महत्त्व ओळखून डिजिटल मराठी विकसित करण्याचे काम सुरू केले असल्याचे सांगितले.आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या क्षेत्रात मराठीचा महत्त्वाचा सहभाग असणे आवश्यक असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले.

भविष्यात AI, क्वांटम कॉम्प्युटिंग, स्पेस टेक्नॉलॉजी आणि बायोटेक्नॉलॉजी यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये मराठी भाषेचा वापर आणि व्यवस्था विकसित करण्याची गरज असल्याचे सांगितले.मराठीला ज्ञानाची भाषा बनवण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रांमध्ये मराठीचा वापर वाढवणे आवश्यक असल्याचे नमूद केले.डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर जास्तीत जास्त मराठी कंटेंट तयार करण्याचे आवाहन केले.डिजिटल माध्यमांवरील मराठी कंटेंट वाढल्यास नवीन पिढीपर्यंत मराठी अधिक प्रभावीपणे पोहोचेल, असे मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले.

स्पीच-टू-टेक्स्टसारख्या तंत्रज्ञानामुळे मराठीसाठी नवीन संधी उपलब्ध झाल्या असल्याचे मुख्यमंत्र्यांनी नमूद केले.मराठीतील अभिजात साहित्य केवळ मराठी भाषिकांपुरते मर्यादित न ठेवता इतर भाषिकांपर्यंत त्यांच्या भाषेत पोहोचवण्याची गरज असल्याचे सांगितले.नवीन डिजिटल संस्कृतीमध्येही मराठी भाषा आघाडीवर राहण्यासाठी प्रयत्न करण्याचे आवाहन देवेंद्र फडणवीस यांनी केले.OTT आणि सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर मराठी कंटेंट वाढवण्यावर मराठी भाषा विभाग काम करत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

डिजिटल माध्यमांमध्ये मराठीचा वापर वाढवणं आवश्यक

मुख्यमंत्र्यांनी डिजिटल माध्यमांमध्ये मराठीचा वापर आणि उपस्थिती वाढवणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले.मराठीची ताकद केवळ प्रमाण मराठीत नसून विविध बोलीभाषांमध्येही आहे, असे फडणवीस यांनी सांगितले.कोकणी, वऱ्हाडी, मालवणी, रायगडी, आगरी, धनगरी आणि झाडमुळी यांसारख्या विविध बोलीभाषांचे सौंदर्य जपण्याची गरज असल्याचे नमूद केले.प्रत्येक बोलीभाषेत निर्माण होणारे साहित्य, साहित्य संमेलने आणि साहित्यिकांच्या कल्पना हे मराठीचे मोठे वैभव असल्याचे सांगितले.

देशामध्ये सर्वाधिक साहित्य संमेलने कोणत्याही एका भाषेत होत असतील, तर ती मराठी भाषेत होत असल्याचा अभिमान असल्याचे मुख्यमंत्री म्हणाले.देशातील नाट्यसंस्कृती जिवंत ठेवण्यात मराठी नाट्यसंस्कृती आणि मराठी कलावंतांचे मोठे योगदान असल्याचे त्यांनी सांगितले.कोणत्याही अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाशिवाय मराठी नाटकांमधून प्रेक्षकांना मिळणारा अनुभव आणि मराठी नाट्यकर्मींचे कौशल्य विलक्षण असल्याचे नमूद केले. मराठी रंगभूमीची अभिजात आणि मजबूत परंपरा जपणे महत्त्वाचे असल्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी स्पष्ट केलं.  

मराठी नाट्यसंस्कृतीसह साहित्य, कला आणि मराठीच्या विविध आविष्कारांचे जतन करणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले.विश्व मराठी संमेलनासह विविध मराठी साहित्यिक आणि सांस्कृतिक संमेलनांना राज्य शासनाकडून प्रोत्साहन मिळत असल्याचे सांगितले.मराठी भाषेचा विस्तार आणि संवर्धन करताना तिच्या साहित्यिक, सांस्कृतिक, डिजिटल आणि बोलीभाषिक वैविध्याचे जतन करण्यावर त्यांनी भर दिला.