Bihar Politics: बिहारमध्ये सत्तांतर झाले आहे. भाजपचे सम्राट चौधरी यांनी मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली. जेडीयूच्या कोट्यातील विजय चौधरी आणि विजेंद्र यादव यांची उपमुख्यमंत्रीपदी नियुक्ती करण्यात आली. बिहारमध्ये नितीश कुमार यांच्या हातात सत्तेची सूत्रे होती, तर भाजपचे दोन उपमुख्यमंत्री होते. मात्र, नेतृत्वबदलामुळे सत्तेचे राजकीय समीकरणही बदललं आहे. भाजपने सम्राट चौधरी यांना बढती दिली, तर जेडीयूने नितीश कुमार यांचे सर्वात विश्वासू सहकारी मानल्या जाणाऱ्या विजेंद्र आणि विजय यांच्यावर विश्वास ठेवला. बिहारमधील एनडीए सरकारचे नेतृत्व आता भाजपच्या हाती आले आहे, तर जेडीयू पडद्यामागे आहे. सत्तेच्या 'त्रिमूर्ती'च्या माध्यमातून, भाजप आणि जेडीयूने बिहारमधील राजकीय समीकरणे कायम ठेवण्यासाठी एक मोठे पाऊल उचलले आहे.
सत्तेच्या त्रिमूर्तीचे राजकीय समीकरण
बिहारमधील राजकीय घडामोडी पाहता मुख्यमंत्रीपद ओबीसी कोइरी जातीचे सम्राट चौधरी यांच्याकडे सोपवण्यात आले आहे. ते आरजेडी आणि जेडीयूतून भाजपमध्ये सामील झाले. जेडीयूच्या कोट्यातून उपमुख्यमंत्री झालेले विजय कुमार चौधरी हे माजी मुख्यमंत्री नितीश कुमार यांचे विश्वासू आहेत. विजय चौधरी हे भूमीहार जातीचे आहेत, जी बिहारमधील उच्च जातींमध्ये सर्वात राजकीयदृष्ट्या शक्तिशाली मानली जाते. नितीश कुमार यांनी सर्वात मोठी ओबीसी लोकसंख्या असलेल्या यादव जातीचे बिजेंद्र प्रसाद यादव यांचीही नियुक्ती केली. बिहारमधील आपल्या त्रिकुटाच्या माध्यमातून, एनडीएने दोन प्रमुख ओबीसी जातींना कोइरी आणि यादव समुदायांशी जोडण्याचा प्रयत्न केला आहे, तसेच भूमीहार समुदायातून उपमुख्यमंत्री निवडून उच्च जातींमध्ये राजकीय संतुलन राखण्याची योजना आखली आहे. अशाप्रकारे, एनडीएने बिहारमधील तीन प्रमुख जातींवर आपली बाजी लावली आहे.
यादव-कोइरी आणि भूमीहार यांचे संयोजन
बिहारचे राजकारण जातीमध्ये खोलवर रुजलेले आहे. मंडल आयोगानंतर, बिहारचे राजकारण पूर्णपणे बदलले असून, ते उच्च जातींकडून ओबीसी-केंद्रित राजकारणाकडे वळले आहे. लालू यादव यांनी ज्या प्रकारे ओबीसी आणि दलित जातींना संघटित केले, त्यामुळे बिहारच्या राजकारणातील उच्च जातींचे वर्चस्व संपुष्टात आले. नितीश कुमार यांनी लालूंच्या राजकारणाला पहिला धक्का दिला, जेव्हा त्यांनी कुर्मी आणि कोइरींना बिहारच्या "त्रिवेणी" (यादव, कुर्मी आणि कोइरी) राजकारणापासून वेगळे करून स्वतःचे राजकारण प्रस्थापित केले.
राजकारणातील एनडीएचा यशस्वी फॉर्म्युला
नितीश कुमार यांनी 20 वर्षांपूर्वी कुर्मी-कोएरी समीकरण तयार करून आरजेडीकडून सत्ता हिसकावून घेतली. नितीश यांनी याला लव-कुश फॉर्म्युला म्हटले. यादवांनंतर, कुर्मी आणि कोएरी या बिहारमधील दोन प्रमुख ओबीसी जाती आहेत. नितीश हे कुर्मी जातीचे आहेत, तर सम्राट चौधरी हे कोएरी समाजाचे आहेत. 2025 च्या बिहार निवडणुकीत एनडीएच्या विजयात या दोन्ही जातींनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. बिहारच्या लोकसंख्येत कुर्मी समाजाचे प्रमाण 2.5 टक्के आहे, तर कोएरी समाजाचे प्रमाण 5 टक्के आहे. यावेळी विधानसभा निवडणुकीत 24 कोएरी आमदार, तर 14 कुर्मी आमदार विजयी झाले. भाजपचे पाच, जेडीयूचे 11, एलजेपीचा एक, आरएलएमचे दोन आणि महाआघाडीचे पाच कोएरी आमदार विजयी झाले. भाजपचे दोन आणि जेडीयूचे 12 कुर्मी आमदार विजयी झाले.
तेजस्वी आणि दीपक प्रकाश यांना मुख्यमंत्री व्हायचे नाही
निशांत कुमार उपमुख्यमंत्री झाले नाहीत. सूत्रांनुसार, निशांत यांचा असा विश्वास आहे की, उपेंद्र कुशवाह यांचे पुत्र दीपक प्रकाश आणि लालू प्रसाद यादव यांचे पुत्र तेजस्वी यादव यांच्याप्रमाणे आता सरकारमध्ये सामील झाल्यास घराणेशाहीचे आरोप होतील. राजकीय कारकिर्दीच्या अगदी सुरुवातीलाच असे आरोप नको आहेत. वडील आणि जेडीयूचे राष्ट्रीय अध्यक्ष नितीश कुमार यांचेही असेच मत आहे. नितीश कुमार यांनी आपल्या संपूर्ण राजकीय कारकिर्दीत सातत्याने घराणेशाहीला विरोध केला आहे. आजही ते प्रत्येक भाषणात एक वाक्य नेहमी वापरतात, "2005 पूर्वी बिहारमध्ये काहीतरी वेगळे होते. जेव्हा त्यांनी (राष्ट्राध्यक्ष) पद सोडले, तेव्हा त्यांनी आपल्या पत्नीला मुख्यमंत्री बनवले. त्यांनी हे केवळ आपल्या कुटुंबासाठी केले." या विधानाद्वारे नितीश कुमार आरजेडीचे सर्वेसर्वा लालू यादव यांच्यावर टीका करतात, कारण लालूंच्या कुटुंबातील पाच सदस्य राजकारणात आहेत. आता त्यांनी स्वतः मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला असल्याने, निशांतने लगेच सरकारमध्ये सामील होऊ नये, अशी त्यांची इच्छा आहे.
इतर महत्वाच्या बातम्या