प्रत्येकाने आवळ्याचे नाव ऐकले असेल-आंबट-गोड चव आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी उत्तम. हे त्वचा, केस, पचन आणि हृदयासाठी देखील फायदेशीर आहे. आयुर्वेदात याला ‘अमृतफल’ असेही म्हणतात. आपण सगळे जाणतो की आवळा फळात व्हिटॅमिन सी भरपूर प्रमाणात असते. चरक संहिता, सुश्रुत संहिता आणि अष्टांग हृदयम् यांसारख्या आयुर्वेदिक ग्रंथांमध्ये आवळ्याच्या गुणांचे वर्णन आहे. पण, ज्या बिया आपण निरुपयोगी समजून फेकून देतो, त्या किती मौल्यवान असू शकतात, याचा विचार केला आहे का?

परम पूज्य स्वामी रामदेवजी आणि परम श्रद्धेय आचार्य बालकृष्णजी यांच्या मार्गदर्शनाखाली पतंजली अनुसंधान संस्थेच्या वैज्ञानिकांनी हे सिद्ध केले आहे की, आवळ्याच्या बियांमध्येही अद्भुत औषधी गुणधर्म आहेत आणि आता या शोधाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही मान्यता मिळत आहे. या संशोधनाद्वारे, आम्ही आवळ्याच्या बियांतून काढलेले तेल कोणत्याही रोगाशी लढण्यासाठी उपयुक्त आहे का, हे शोधण्याचा प्रयत्न करत होतो? आम्ही या संशोधनासाठी एक नवीन तंत्रज्ञान वापरले, ते म्हणजे Supercritical Fluid Extraction (SCFE).

या पद्धतीने पर्यावरणाचे नुकसान होत नाही

हे एक आधुनिक आणि पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञान आहे, ज्यामध्ये कोणत्याही प्रकारच्या हानिकारक रसायनांचा (Chemical Solvent) वापर केला जात नाही. पारंपारिक तेल काढण्याच्या पद्धतींमध्ये विविध हानिकारक रसायनांचा वापर केला जातो, ज्यामुळे केवळ तेलाची गुणवत्ता घटते, असे नाही, तर पर्यावरणावरही वाईट परिणाम होतो. पण, या पद्धतीने पर्यावरणाचे कोणतेही नुकसान होत नाही. या पद्धतीने वापरलेला कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) देखील वापरानंतर पूर्णपणे पुनर्प्राप्त केला जातो, म्हणजेच हे एक झिरो वेस्ट तंत्रज्ञान आहे. या तंत्रज्ञानाने काढलेले तेल पूर्णपणे शुद्ध राहते आणि त्यातील नैसर्गिक पोषक तत्वे नष्ट होत नाहीत.

या तंत्रज्ञानाने काढलेल्या तेलावर संशोधन केले असता, निष्कर्ष आश्चर्यकारक होते. सर्वात प्रथम, हे तेल दोन हानिकारक बॅक्टेरियावर प्रभावी असल्याचे आढळून आले, हे दोन बॅक्टेरिया म्हणजे ई. कोलाई, जे उलट्या, अतिसार आणि पोटाच्या संसर्गासाठी जबाबदार असतात. के. न्यूमोनिया, ज्यामुळे न्यूमोनिया आणि मूत्रमार्गाचा संसर्ग होतो. हे दोन्ही बॅक्टेरिया स्वतःभोवती एक अभेद्य चिकट थर तयार करतात, ज्याला बायोफिल्म म्हणतात.

एंटीबायोटिक औषधांचा परिणाम होत नाही

हा थर इतका मजबूत असतो की त्यावर प्रतिजैविक औषधांचाही काही परिणाम होत नाही. संशोधनात असे आढळून आले की, आवळ्याच्या बियांचे तेल हा थर तोडते, म्हणजेच हे तेल त्या बॅक्टेरियाच्या संरक्षणात्मक कवचाला भेदते. आणि या तेलाची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे ते शरीरासाठी पूर्णपणे सुरक्षित आहे.

Ames Assay नावाच्या परीक्षणातही या वस्तुस्थितीची पुष्टी झाली आहे की, हे तेल आपल्या जनुकांना (genes) कोणतीही हानी पोहोचवत नाही, म्हणजेच ते Non-Toxic आणि हानिकारक नाही. अन्य एका संशोधनात, या तेलाची कार्यक्षमता पी. एरुजिनोसा (P. aeruginosa) नावाच्या अन्य एका हानिकारक बॅक्टेरियावर तपासली गेली, ज्यामुळे डोळे, कान, त्वचा आणि मूत्रमार्गाचा संसर्ग होतो. जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) देखील या बॅक्टेरियाला Antibiotic Resistant असे म्हटले आहे.

म्हणजेच, या बॅक्टेरियावर औषधांचाही कोणताही परिणाम होत नाही. परंतु, या तेलामध्ये असलेले एक विशेष फॅटी ऍसिड, लिनोलेनिक ऍसिडने या बॅक्टेरियाची Quorum Sensing (कोअरम सेन्सिंग) ची क्रिया समाप्त केली. बॅक्टेरियामध्ये असलेल्या पेशी एकमेकांशी संवाद साधण्यासाठी ज्या पद्धतीचा वापर करतात, त्याला Quorum Sensing तंत्र म्हणतात. या संप्रेषण माध्यमाचा अंत झाल्यामुळे बॅक्टेरियाची क्षमता आणि परिणामकारकता कमी झाली.

आम्ही या तेलाची चाचणी सी. एलिगन्स (C. elegans) नावाच्या एका मॉडेल जीववरही केली, हा जीव वैज्ञानिक संशोधनासाठी मानवी शरीरासारखाच एक जैविक नमुना म्हणून वापरला जातो. सुरुवातीला, या जीवांना पी. एरुजिनोसा बॅक्टेरियाने संक्रमित करून रोगग्रस्त केले. त्यानंतर आवळ्याच्या बियांचे तेल दिल्यावर त्यात अनपेक्षित सुधारणा दिसून आली.

या तेलाच्या वापरामुळे या जीवांचे आयुष्य वाढले, त्यांच्यात सक्रियता दिसली आणि ते निरोगी दिसले, तसेच त्यांच्या पुनरुत्पादक क्षमतेतही सुधारणा झाली. पतंजलीच्या या दोन्ही संशोधनांना एकाच वेळी, विश्वविख्यात एल्सेव्हियर प्रकाशनाच्या प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय जर्नल ॲप्लाइड फूड रिसर्चमध्ये (Applied Food Research) एकाच वेळी प्रकाशित करण्यात आले. ही पहिलीच वेळ आहे, जेव्हा आपल्या दोन संशोधनांना एकाच जर्नलच्या एका अंकात स्थान मिळाले आहे. ही उपलब्धी केवळ पतंजलीची नाही, तर संपूर्ण भारत आणि आयुर्वेदिक विज्ञानासाठी अभिमानाची गोष्ट आहे.

एंटीबायोटिक प्रतिरोधकतेचा धोका वाढत आहे

हे संशोधन या दृष्टीनेही महत्त्वाचे आहे, कारण आजकाल अँटीबायोटिक प्रतिरोधकता (Antibiotic Resistance) म्हणजेच प्रतिजैविक प्रतिरोधकतेचा धोका वाढत आहे, म्हणजेच आता जगात असे अनेक बॅक्टेरिया आहेत, ज्यांच्यावर औषधांचा कोणताही परिणाम होत नाही, अशावेळी आपल्याला असे पर्याय आवश्यक आहेत, जे यावर तोडगा काढू शकतील. त्याचबरोबर, या संशोधनाद्वारे एक सुरक्षित आणि नैसर्गिक औषधाचा शोध लागला आहे आणि हे औषध चाचणीमध्ये पूर्णपणे सुरक्षित सिद्ध झाले आहे. तसेच, आवळ्याच्या बियांच्या तेलामध्ये बायोफिल्म काढण्याची क्षमता, हे प्रभावी समाधान सिद्ध करते.

आता हे सिद्ध झाले आहे की, आवळ्याच्या बियांच्या तेलात असे सक्रिय घटक आहेत, जे हानिकारक जीवाणूंची क्षमता कमी करतात, त्यामुळे भविष्यात अनेक शक्यता निर्माण झाल्या आहेत, जसे की, या तेलापासून नवीन औषधे किंवा क्रीम तयार करता येतील, जे त्वचेचे संक्रमण, केस गळणे किंवा मुरुमांच्या उपचारातही उपयुक्त ठरू शकतात. तसेच, हे तेल हर्बल अँटीबॅक्टेरियल उत्पादनांमध्ये, जसे की हर्बल सॅनिटायझर किंवा हर्बल साबण, मध्ये वापरले जाऊ शकते. याव्यतिरिक्त, भविष्यात या तेलाचे क्लिनिकल ट्रायल देखील केले जाऊ शकतात, जेणेकरून मानवी शरीरावर होणाऱ्या परिणामांचे अधिक सखोल ज्ञान मिळू शकेल.

आवळ्याच्या बियांवरील हे संशोधन केवळ एक वैज्ञानिक उपलब्धी नाही, तर एक विचारसरणीतील बदल आहे. जिथे संपूर्ण जग रासायनिक औषधांकडे धावत आहे, तिथे पतंजलीने हे सिद्ध केले आहे की, आपल्या आजूबाजूच्या नैसर्गिक गोष्टींमध्येच सर्वात मोठे समाधान दडलेले आहे. आणि ते न समजणे हे आपले अज्ञान आहे आणि जोपर्यंत आपण आपल्या जिज्ञासू वृत्तीला जागृत करून, त्या अज्ञानाला दूर करण्याचा प्रयत्न करत नाही, तोपर्यंत ते अज्ञान संपत नाही.

आवळ्याच्या बिया, ज्यांना पूर्वी निरुपयोगी समजून फेकून दिले जात होते, आता विज्ञानाच्या दृष्टीने अनमोल बनल्या आहेत. आज पतंजलीच्या वैज्ञानिकांनी हे सिद्ध केले आहे की, जेव्हा परंपरा आणि विज्ञान एकत्र येतात, तेव्हा एका नवीन युगाची सुरुवात होते. आवळ्याच्या बियांचे हे संशोधन, भारताच्या त्या वैज्ञानिक प्रवासाचे प्रतीक आहे, जे निसर्ग, परंपरा आणि नवोपक्रमांना एकत्र जोडते. आणि त्याचबरोबर, ते भारताच्या त्या परंपरेला पुनरुज्जीवित करते, जी म्हणते, "निसर्ग ही सर्वात मोठी प्रयोगशाळा आहे, आणि प्रत्येक वनस्पती एक औषध आहे." तर, पुढच्या वेळी, जेव्हा तुम्ही आवळा खा, तेव्हा त्याच्या बिया निरुपयोगी समजू नका, कारण आता हे सिद्ध झाले आहे की, त्यामध्ये आरोग्य आणि विज्ञानाचे नवीन भविष्य दडलेले आहे.

Disclaimer: This is a sponsored article. ABP Network Pvt. Ltd. and/or ABP Live do not endorse/subscribe to its contents and/or views expressed herein. All information is provided on an as-is basis. The information does not constitute a medical advice or an offer to buy. Consult an expert advisor/health professional before any such purchase. Reader discretion is advised.