अनेकांना कानातील मळ (इअरवॅक्स) म्हणजे घाण वाटते आणि तो वारंवार काढून टाकला पाहिजे, असा एक गैरसमज असतो. त्यामुळे अनेक जण दररोज किंवा वारंवार कान साफ करण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, प्रत्यक्षात कानातील मळ हा कानाच्या आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असून तो नैसर्गिक संरक्षण कवच म्हणून काम करतो. त्यामुळे तो विनाकारण किंवा वारंवार काढणे कानासाठी हानिकारक ठरू शकते.
कानातील मळाला वैद्यकीय भाषेत सेरुमेन असे म्हणतात. हा कानाच्या नलिकेतील ग्रंथींमधून नैसर्गिकरित्या तयार होतो. अनेकजण कानातील मळ दिसताच तो अस्वच्छ असल्याचे समजून कापसाच्या काडीने (कॉटन बड्स), इअरबड्स किंवा इतर टोकदार वस्तूंचा वापर करून कान स्वच्छ करण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, ही सवय धोकादायक ठरू शकते.
कानातील मळ हा कानाच्या नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणेचा महत्त्वाचा भाग आहे. तो धूळ, घाण, जंतू आणि अगदी लहान कीटकही कानाच्या पडद्यापर्यंत पोहोचण्यापासून रोखतो. याशिवाय तो कानाच्या आतील त्वचेला ओलावा देतो, त्यामुळे कोरडेपणा, खाज आणि त्वचेची जळजळ होण्याचा धोका कमी होतो.
कॉटन बड्स किंवा इतर टोकदार वस्तूंनी कान साफ करताना मळ बाहेर येण्याऐवजी अधिक आत ढकलला जाऊ शकतो. त्यामुळे कानात मळ साचणे, कानदुखी, ऐकू कमी येणे, कानात सतत आवाज येणे (टिनिटस), चक्कर येणे आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये कानाच्या पडद्यालाही इजा होण्याची शक्यता असते.
कानातील मळ केवळ तो ऐकण्यावर परिणाम करत असेल, कान भरल्यासारखे वाटत असेल, वेदना होत असतील, सतत कानात आवाज येत असेल किंवा डॉक्टरांनी त्याची गरज सांगितली असेल, तरच तो काढण्याची आवश्यकता असते. अन्यथा, कान स्वतःची स्वच्छता नैसर्गिकरीत्या करत असतो.
कानाचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा• कानाच्या आत कॉटन बड्स, हेअरपिन, चावी किंवा इतर कोणतीही टोकदार वस्तू घालू नका.• कानाचा फक्त बाहेरील भाग मऊ, स्वच्छ आणि ओलसर कापडाने हलक्या हाताने पुसा.• कान जोरात घासू नका.• कानदुखी, कानातून स्त्राव येणे, ऐकण्यास त्रास होणे किंवा कान बंद झाल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे दिसल्यास स्वतः उपचार करण्याऐवजी त्वरित ईएनटी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
लक्षात ठेवा, कानातील मळ ही घाण नसून कानाच्या आरोग्याचे नैसर्गिक संरक्षण करणारा महत्त्वाचा घटक आहे. त्यामुळे वारंवार कान साफ करण्याची सवय टाळा आणि गरज असल्यासच तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने कान स्वच्छ करून घ्या.
डॉ. सलोनी राजगुरू, कान, नाक, घसा तज्ज्ञ, झायनोवा शाल्बी हॉस्पिटल, घाटकोपर, मुंबई