Health: अलीकडच्या काळात पोषणाविषयीच्या चर्चांमध्ये प्रोटीनला अधिक महत्त्व मिळू लागले आहे. मात्र योग्य प्रोटीन पर्याय निवडणे हे गुंतागुंतीचे असण्याची गरज नाही. आपल्याला नेमके किती प्रोटीन आवश्यक आहे? त्याचा स्रोत किती महत्त्वाचा असतो? एका प्रोटीनची दुसऱ्यापेक्षा वेगळी वैशिष्ट्ये कोणती? आणि ‘फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीन’ म्हणजे नेमके काय? या सर्व प्रश्नांबरोबरच आणखी एका पोषकतत्त्वाकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे आणि ते म्हणजे फायबर...प्रोटीन आणि फायबर शरीरात वेगवेगळ्या भूमिका बजावतात; मात्र दोन्हीही दैनंदिन पोषणासाठी तितकेच महत्त्वाचे आहेत. त्यामुळे केवळ प्रोटीनच्या प्रमाणावर लक्ष केंद्रित करण्यापूर्वी या सहा गोष्टी जाणून घेणे आवश्यक आहे.
प्रोटीन फक्त जिममध्ये जाणाऱ्यांसाठी नाही..(Health News)
सर्वसाधारणपणे प्रोटीनचा संबंध व्यायाम, स्नायूंची वाढ आणि फिटनेस ध्येयांशी जोडला जातो. मात्र प्रोटीनची गरज भागवण्यासाठी जिमचे सदस्यत्व असणे आवश्यक नाही. प्रोटीनमधून शरीराला आवश्यक अमिनो आम्ले मिळतात, जी स्नायूंची देखभाल, दुरुस्ती आणि शरीराच्या दैनंदिन कार्यांसाठी महत्त्वाची असतात. दुसरीकडे, फायबर हेही रोजच्या आहारातील आवश्यक घटक असून ते पचनसंस्थेच्या आरोग्यास मदत करते. हे महिलांनाही तितकेच लागू होते. कामकाज, प्रवास, कुटुंबीयांची जबाबदारी किंवा दिवसभर सक्रिय राहणे अशा कोणत्याही व्यस्त दिनचर्येत प्रोटीन आणि फायबर यांचा समावेश आवश्यक आहे. हॉर्लिक्स प्रोटीनसारखे पर्याय केवळ व्यायामानंतरच नव्हे, तर दैनंदिन जीवनातील विविध प्रसंगी सहजपणे वापरता येऊ शकतात.
प्रत्येकाची प्रोटीनची गरज वेगळी
प्रत्येकासाठी एकच ‘योग्य’ प्रोटीनचे प्रमाण लागू होत नाही. वय, शरीराचे वजन, आहारपद्धती, शारीरिक हालचालींची पातळी आणि एकूण आरोग्य यांसारख्या घटकांवर प्रोटीनची गरज अवलंबून असते. म्हणूनच दिवसातील एका विशिष्ट वेळी घेतल्या जाणाऱ्या प्रोटीनकडे लक्ष देण्याऐवजी संपूर्ण दिवसातील पोषणाचा विचार करणे अधिक उपयुक्त ठरू शकते. यासोबतच आहारातून पुरेशा प्रमाणात फायबर मिळत आहे का, याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे.
प्रोटीनचा स्रोत महत्त्वाचा...
प्रोटीन अनेक स्रोतांमधून मिळू शकते. दुग्धजन्य पदार्थ आणि वनस्पतीजन्य प्रोटीन हे परिचित स्रोत असले तरी फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीनसारखे नवीन पर्यायही आता चर्चेत येत आहेत. ‘कम्प्लीट प्रोटीन’ म्हणजे शरीराला अन्नातून आवश्यक असलेली सर्व नऊ अत्यावश्यक अमिनो आम्ले पुरविणारे प्रोटीन...प्रोटीनमध्ये फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीनचा वापर करण्यात आला असून त्यामध्ये सर्व नऊ अत्यावश्यक अमिनो आम्ले उपलब्ध आहेत. याशिवाय त्यात प्रीबायोटिक फायबरचाही समावेश आहे. त्यामुळे प्रोटीनची गुणवत्ता आणि फायबर या दोन्ही गोष्टींचा त्यामध्ये समतोल साधला जातो. म्हणूनच कोणतेही प्रोटीन उत्पादन निवडताना त्याच्या स्रोतासोबतच इतर पोषणमूल्यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.
केवळ ग्रॅमच्या आकड्यांकडे पाहू नका
प्रोटीन उत्पादन निवडताना त्यामध्ये प्रत्येक सर्व्हिंगमध्ये किती ग्रॅम प्रोटीन आहे, हे पाहणे स्वाभाविक आहे. मात्र ही केवळ एक बाजू आहे. प्रोटीनची गुणवत्ता, त्यातील अमिनो आम्लांचे स्वरूप आणि उत्पादनाची एकूण पोषणरचना तितकीच महत्त्वाची असते. यामध्ये ‘पीडीसीएएएस’ (PDCAAS) हा एक निकष वापरला जातो, ज्यामध्ये 1.0 हा सर्वोच्च दर्जाचा गुण मानला जातो. हॉर्लिक्स प्रोटीनच्या प्रत्येक सर्व्हिंगमध्ये 24 ग्रॅम प्रोटीन, 1.0 पीडीसीएएएस स्कोअर आणि 4 ग्रॅम प्रीबायोटिक फायबर आहे, जे पचनसंस्थेच्या आरोग्यास आधार देते. त्यामुळे प्रोटीनचे पर्याय तुलना करताना केवळ सर्वाधिक आकड्याकडे न पाहता त्याचा स्रोत, गुणवत्ता, फायबरचे प्रमाण आणि एकूण पोषणरचना यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.
फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीनबद्दल जाणून घेणे आवश्यक
- व्हे आणि वनस्पतीजन्य प्रोटीन हे सर्वाधिक परिचित पर्याय असले तरी तेवढ्यावरच पर्याय मर्यादित नाहीत.
- फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीन हा सूक्ष्मजीवांपासून तयार होणारा प्रोटीन स्रोत असून योग्य प्रक्रियेनंतर तो सर्व नऊ अत्यावश्यक अमिनो आम्ले पुरवू शकतो.
- तसेच तो नैसर्गिकरित्या लॅक्टोजमुक्त असतो.
- ‘फर्मेंटेड’ या शब्दामुळे अनेकदा गैरसमज निर्माण होऊ शकतो. मात्र याचा अर्थ हे प्रोटीन आधीच पचलेले असते असा नाही.
- शरीरात गेल्यानंतर ते नेहमीच्या पचन प्रक्रियेतूनच जाते.
- प्रोटीनमध्ये फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीनसोबत प्रीबायोटिक फायबरचाही समावेश करण्यात आला आहे, ज्यामुळे दैनंदिन पोषणाला अतिरिक्त आधार मिळतो.
आपल्या दिनचर्येला अनुरूप पर्याय निवडा
प्रोटीन आणि फायबरचे महत्त्व समजून घेणे ही एक गोष्ट आहे; मात्र त्यांचा नियमितपणे आहारात समावेश करणे ही दुसरी.नाश्ता, दोन जेवणांमधील वेळ, व्यायामानंतरचा आहार, व्यस्त कामकाजाचा दिवस किंवा प्रवास अशा कोणत्याही प्रसंगी त्यांचा समावेश करता येतो. महत्त्वाचे म्हणजे तो पर्याय आपल्या जीवनशैलीशी सहज जुळणारा असावा.प्रोटीन हे सिंगल-सर्‍व्ह सॅशेमध्ये उपलब्ध असून प्रत्येक सर्व्हिंगमध्ये 24 ग्रॅम फर्मेंटेड यीस्ट प्रोटीन आणि 4 ग्रॅम प्रीबायोटिक फायबर मिळते. त्यामुळे या दोन्ही पोषकतत्त्वांचा दैनंदिन आहारात समावेश करणे अधिक सुलभ होते.
थोडक्यात
प्रोटीन हा केवळ फिटनेस किंवा जिमपुरता मर्यादित विषय नाही आणि त्याकडे स्वतंत्रपणे पाहण्याचीही गरज नाही.आपल्या गरजा जाणून घ्या. प्रोटीनचा स्रोत आणि गुणवत्ता तपासा. केवळ प्रोटीनच्या ग्रॅमपुरते मर्यादित न राहता फायबर आणि उत्पादनाच्या एकूण पोषणरचनेकडेही लक्ष द्या. आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे आपल्या जीवनशैलीत सहज बसणारा पर्याय निवडा.सोपे ठेवा. नियमित ठेवा. आणि आपल्या गरजांनुसार ते उपयुक्त ठरवा.
हेही वाचा :
Raksha Bandhan 2026: रक्षाबंधनला 'कुलदेवतेला' राखी बांधण्याचे मोठे महत्त्व! कुलदेवतेला राखी बांधण्याची योग्य पद्धत, 'हे' लक्षात ठेवा, धार्मिक मान्यता, परंपरा...
(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)