Neem Study : कडुनिंब कॅन्सरवर उपाय ठरू शकतो, नव्या संशोधनातून आशादायक संकेत

Health Tips : तिशीच्या आतच महिलांमध्ये आढळतेय ‘प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर’ची समस्या; वंधत्व निवार तज्ज्ञांचा 'हा' सल्ला महत्त्वाचा

एबीपी माझा वेब टीम — Thu, 23 Apr 2026 12:43:10 +0530

Health Tips : महिलांच्या आरोग्याबाबत एक धक्कादायक बाब समोर येत आहे. 25 ते 26 वयोगटातील महिलांमध्ये प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर (POF) सारखी समस्या आढळून येते. प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर म्हणजे स्त्रियांच्या शरीरात विशिष्ट प्रमाणात स्त्री बीज असतात. प्रत्येक मासिक पाळी वेळी एक स्त्री बीज तयार होते अणि गर्भधारणा नाही झाल्यास ते मासिक पाळीच्या माध्यमातून शरीराबाहेर जाते. मात्र जेव्हा मासिक पाळी जाते तेव्हा सर्व स्त्री बीज संपते. कमी वयात असे झाल्यास त्याला प्री मॅच्युअर ओव्हरीयन फेल्युलर म्हणतात. अशा समस्येने त्रस्त दर महिन्याला सुमारे 3–4 नव्या रुग्णांची नोंद होत असून, वेळीच जागरूकता आणि उपचाराची गरज तज्ज्ञांनी अधोरेखित केली आहे.

अंडाशयांच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम

सामान्यतः हा वयोगट उत्तम प्रजननक्षमत असलेला वयोगट म्हणून ओळखला जातो. मात्र बदलती जीवनशैली, वाढता ताणतणाव आणि काही अंतर्गत वैद्यकीय कारणांमुळे अंडाशयांच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होत असल्याचे डॉक्टरांचे म्हणणे आहे. प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर (POF), ज्याला अर्ली ओव्हेरियन इन्सफिशियन्सी असेही म्हटले जाते, ही अशी स्थिती आहे ज्यात 40 वर्षांपूर्वीच अंडाशयाचे कार्य कमी होते किंवा थांबते. यामुळे अंड्यांची निर्मिती कमी होते किंवा थांबते आणि इस्ट्रोजेन हार्मोनची पातळी घटते. याचा परिणाम प्रजननक्षमतेवर तसेच संपूर्ण हार्मोनल संतुलनावर होतो. नैसर्गिक मेनोपॉजपेक्षा ही स्थिती वेगळी असली तरी गर्भधारणेवर याचा मोठा परिणाम होतो.

या आजारामागील कारणांमध्ये आनुवंशिकता किंवा कौटुंबिक इतिहास, ऑटोइम्यून विकार (ज्यात शरीर स्वतःच्या अंडाशयांवर हल्ला करते), आहाराच्या चुकीच्या सवयी, व्यायामाचा अभाव, धूम्रपान, वाढलेला ताणतणाव, अनियमित झोप, पर्यावरणीय घटक, विषारी पदार्थांचा संपर्क तसेच केमोथेरपी किंवा रेडिएशनसारखे उपचार यांचा समावेश होतो. प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर (POF) आजाराच्या लक्षणांमध्ये मासिक पाळी अनियमित होणे किंवा बंद होणे, गर्भधारणेत अडचणी येणे, हॉट फ्लॅशेस व रात्री घाम येणे, मूड स्विंग्ज व चिडचिड, योनी मार्गाचा कोरडेपणा आणि लैंगिक इच्छेत घट.

25 ते 26 वयोगटातील महिलांमध्ये प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअरची लक्षणं

गेल्या काही महिन्यांत आम्ही विशेषतः 25 ते 26 वयोगटातील 3 ते 4 तरुण महिलांमध्ये प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअरच्या लक्षणांचे निदान करत आहोत. पूर्वी या वयोगटात अशी प्रकरणं अपेक्षित नव्हती असे मत वंध्यत्व निवारण तज्ज्ञ डॉ. रश्मी निफाडकर (नोवा आयव्हीएफ फर्टिलिटी, बाणेर, पुणे) यांनी व्यक्त केले.

त्या पुढे म्हणाल्या, हा आजार मानसिकदृष्ट्याही तणावास कारणीभूत ठरतो. विशेषतः ज्या महिलांना कुटुंब नियोजन करायचे आहे त्यांना यामुळे तणावाचा सामना करावा लागतो. वेळीच निदान करणे अत्यंत गरजेचे असून हार्मोन तपासण्या, विशेषतः एएमएच टेस्ट, तसेच सोनोग्राफीद्वारे अंडाशयांची क्षमता तपासता येते. बऱ्याचदा नैसर्गिक गर्भधारणा अवघड असू शकते, मात्र वेळीच निदान झाल्यास एग फ्रीझिंग, डोनर एगसह आयव्हीएफ आणि हार्मोन थेरपी यांसारखे पर्याय उपलब्ध आहेत. मासिक पाळीत अनियमितता किंवा इतर लक्षणे दिसल्यास उपचारास विलंब करू नये.

प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर (POF) हा केवळ प्रजननक्षमतेपुरता मर्यादित नसून तो हार्मोनल आरोग्यावर परिणाम करतो. इस्ट्रोजेनची कमी पातळी हाडे, हृदय आणि मानसिक आरोग्यावरही परिणाम करू शकते. अनेक तरुण महिला अनियमित मासिक पाळीकडे दुर्लक्ष करतात किंवा त्याला फक्त ताणतणावाचे कारण मानतात. मात्र सतत अशी लक्षणे दिसत असल्यास त्याकडे गांभीर्याने लक्ष देणे गरजेचे आहे. आम्हाला दर महिन्याला 1 ते 2 प्रकरणं आढळतात आणि आम्ही योग्य हार्मोनल सपोर्ट, ताणतणाव नियंत्रण, संतुलित आहार, व्यायाम आणि नियमित तपासणीचा सल्ला देतो. प्रिमॅच्युअर ओव्हेरियन फेल्युअर (POF) असतानाही महिला निरोगी आणि समाधानी जीवन जगू शकतात, असे मत स्त्रीरोगतज्ज्ञ डॉ. सुजाता उदय राजपूत (मदरहुड हॉस्पिटल्स, लुल्लानगर, पुणे) यांनी व्यक्त केले.

तज्ज्ञांच्या मते, तरुण महिलांमध्ये वाढणारी ही समस्या एक धोक्याची घंटा असून विशीतील तरुणींनीही प्रजनन आरोग्याकडे विशेष लक्ष देण गरजेचे आहे . याबाबत पुरेशी जागरूकता, वेळीच निदान आणि उपचारांच्या मदतीने या स्थितीवर नियंत्रण ठेवता येते आणि तुमचे आरोग्य जपण्यासाठी मदत होते.

- वंध्यत्व निवारण तज्ज्ञ डॉ. रश्मी निफाडकर (नोवा आयव्हीएफ फर्टिलिटी, बाणेर, पुणे)

हे ही वाचा :

(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)

Health Tips : बदलत्या जीवनशैलीमुळे वाढतोय हृदयविकाराचा धोका; बायपास शस्त्रक्रियेबाबत जागरूकतेचा अभाव

जपानी मेंदूज्वराविरोधात महाराष्ट्र सतर्क; लसीकरण मोहिमेला वेग, मुख्यमंत्री फडणवीसांनी दिली माहिती

अभिषेक मुठाळ — Thu, 16 Apr 2026 21:45:08 +0530

मुंबई : जपानी मेंदूज्वरासारख्या संसर्गजन्य आजारावर (Health) प्रभावी नियंत्रण मिळवण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना, लसीकरण आणि जनजागृती यावर विशेष भर दिला जात आहे. जपानी मेंदूज्वर आजारावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी राज्य शासन सतर्क असून लसीकरण मोहिमेला वेग देण्यात येत असल्याची माहिती मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस (Devendra Fadnavis) यांनी दिली. मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले, नागरिकांच्या आरोग्याचे संरक्षण ही सरकारची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे. सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणांनी समन्वयाने काम करून या आजारावर प्रभावी नियंत्रण मिळवणे आवश्यक आहे.

सन 2015-16 दरम्यान देशातील इतर राज्यांत जपानी मेंदूज्वरावरील लसीकरण मोहीम सुरू झाली होती. याच दरम्यान विदर्भातील काही जिल्ह्यांमध्ये जपानी मेंदूज्वराचे रुग्ण आढळले. मात्र, महाराष्ट्रात त्याची सुरुवात झाली नव्हती. ही बाब तत्कालीन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या लक्षात आली. त्यांनी त्यावेळी केंद्र सरकाराला विशेष विनंती केली आणि जपानी मेंदूज्वर आजारांवरील लसीकरण मोहीमेला राज्यात सुरुवात केली. या प्रयत्नांमुळे आज रुग्णसंख्या जवळपास शून्यावर आली आहे.

जपानी मेंदूज्वराची वैशिष्ट्ये आणि धोका

महाराष्ट्रात जपानी मेंदूज्वर या आजाराबाबत आरोग्य यंत्रणा सतर्क झाली असून लसीकरण व नियंत्रण उपाययोजनांना गती देण्यात आली आहे. हा आजार प्रामुख्याने डासांद्वारे पसरतो आणि मेंदूवर परिणाम करून गंभीर गुंतागुंत, झटके तसेच मृत्यू होण्याची शक्यता निर्माण करतो. या आजाराचा मृत्यूदर जास्त असून वाचलेल्या रुग्णांमध्ये न्यूरोलॉजिकल समस्या उद्भवू शकतात.

राज्यातील सद्यस्थिती

राज्यात 2021 ते मार्च 2026 या कालावधीत रुग्णसंख्या तुलनेने कमी असली तरी काही जिल्ह्यांमध्ये काही प्रकरणे आढळली आहेत. 2022 मध्ये 2 रुग्ण, 2023 मध्ये 5 रुग्ण, 2024 मध्ये 5 रुग्ण व 2 मृत्यू, 2025 मध्ये 7 रुग्ण व 1 मृत्यू नोंदविण्यात आले, तर 2026 च्या मार्चपर्यंत एकही रुग्ण आढळलेला नाही. नागपूर, भंडारा, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये प्रामुख्याने रुग्ण आढळले आहेत.

लसीकरण मोहिमेची प्रगती

एप्रिल 2025 ते फेब्रुवारी 2026 दरम्यान लसीकरण मोहिमेत राज्याने लक्षणीय प्रगती केली आहे. पहिल्या डोसचे एकूण कव्हरेज 89.26 टक्के तर दुसऱ्या डोसचे 78.68 टक्के आहे. धाराशिव (99.59 टक्के), लातूर (97.84 टक्के) आणि सोलापूर (95 टक्के पेक्षा जास्त) जिल्ह्यांनी उत्कृष्ट कामगिरी केली आहे. मात्र रायगड 55 टक्के पहिला डोस व 48 टक्के दुसरा डोस, पुणे आणि पीसीएमसी भागात दुसऱ्या डोसचे प्रमाण तुलनेने कमी असल्याचे दिसून आले आहे.

निदान व उपचार सुविधा
राज्यात जपानी मेंदूज्वराच्या निदानासाठी नागपूर, गडचिरोली, सेवाग्राम (वर्धा), भंडारा आणि गोंदिया येथे पाच सेंटीनेल केंद्रे कार्यरत आहेत. तसेच 16 जिल्ह्यांमध्ये बाल अतिदक्षता विभाग (PICU) सुरू असून रुग्णांना आवश्यक उपचार सुविधा उपलब्ध आहेत.

विदर्भ भाग सर्वाधिक संवेदनशील
आरोग्य विभागाच्या माहितीनुसार विदर्भ हा जपानी मेंदूज्वरासाठी सर्वाधिक संवेदनशील भाग आहे. ग्रामीण व कृषी क्षेत्रात डासांची वाढ, तसेच डुक्कर व पक्ष्यांच्या संपर्कामुळे संसर्गाचा धोका अधिक असतो. काही शहरी व उपनगरी भागातही साथीचा धोका संभवतो.

नियंत्रणासाठी व्यापक उपाययोजना
राज्यात नियमित लसीकरण, विशेष मोहिमा, रक्त नमुना तपासणी, डास नियंत्रणासाठी धूरफवारणी, क्यूलेक्स डासांचे सर्वेक्षण, जनजागृती, डासांच्या उत्पत्तीस्थळांवर गप्पी मासे सोडणे तसेच स्वच्छता मोहिमा राबविण्यात येत आहेत.

जनतेला आवाहन
जपानी मेंदूज्वर हा आजार विशेषतः लहान मुलांसाठी धोकादायक असल्याने नागरिकांनी लसीकरण करून घ्यावे, डासांपासून संरक्षण करावे आणि ताप किंवा मेंदूशी संबंधित लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्यावा, असे आवाहन आरोग्य विभागाने केले आहे.

हेही वाचा

शासकीय कर्मचाऱ्यांना गुडन्यूज; 7 व्या वेतनगटानुसार सरकारी घरं मिळणार, सा. बांधकाम विभाग चटईक्षेत्र वाढवणार

Health Tips : बदलत्या जीवनशैलीमुळे वाढतोय हृदयविकाराचा धोका; बायपास शस्त्रक्रियेबाबत जागरूकतेचा अभाव

एबीपी माझा वेब टीम — Thu, 16 Apr 2026 11:30:27 +0530

Health Tips : भारतामध्ये हृदयविकारांनी पिडीत रुग्णांची संख्या दिवसेंदिवस वाढतच चालली आहे. हृदयविकारांबाबत (Heart Attack) असलेल्या गैरसमजुतींमुळे अनेकजण वेळीच उपचार (Health) घेत नाहीत. डॉक्टरांनी सल्ला देऊनही काही रुग्ण बायपास शस्त्रक्रिया करणे टाळतात. खरंतर ही शस्त्रक्रिया अत्यंत महत्त्वाची असून आवश्यकता असल्यास तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली ती शस्त्रक्रिया करणे गरजेचे आहे.

हृदयविकार हा भारतातील मृत्यूच्या प्रमुख कारणांपैकी एक आहे. तो केवळ वृद्धांनाच नव्हे तर तरुणांनाही प्रभावित करतो. बैठी जीवनशैली, आहाराच्या चुकीच्या सवयी, ताणतणाव, लठ्ठपणा, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि आनुवंशिकत्मुळे हृदयविकाराचा धोका वाढतो. कोरोनरी आर्टरी डिसीज (धमन्यांमध्ये अडथळा), हृदयविकाराचा झटका, हृदय निकामी होणे आणि एरिथमिया (अनियमित हृदयाची गती) हे सर्वसामान्यपणे दिसणारे आजार आहेत. यामध्ये छातीत दुखणे किंवा अस्वस्थता जाणवणे, दम लागणे, थकवा येणे, हात, मान, जबडा किंवा पाठीत वेदना होणे, घाम येणे, मळमळणे आणि चक्कर येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

अनेक लोक सुरुवातीची लक्षणे जसे की छातीत दुखणे किंवा दम लागणे याकडे दुर्लक्ष करतात आणि त्यामुळे उपचारास विलंब होतो. त्यामुळे हृदयविकाराचा झटका किंवा हृदय निकामी होण्यासारख्या गंभीर गुंतागुंती उद्भवतात. अनेकांना बायपास शस्त्रक्रियेची भीती वाटते. मात्र, या प्रगत उपचारांबाबत जागरूकता निर्माण करणे गरजेचे आहे, कारण यामुळे रुग्णांचे परिणाम सुधारतात आणि मृत्यूदर देखील कमी होतो.

बायपास शस्त्रक्रिया का करावी?

बायपास शस्त्रक्रिया, ज्याला कोरोनरी आर्टरी बायपास ग्राफ्टिंग (CABG) असेही म्हणतात, ही जीव वाचवणारी प्रक्रिया आहे. यामध्ये बंद झालेल्या धमन्यांना वळसा घालून हृदयापर्यंत रक्तपुरवठा पुन्हा सुरळीत केला जातो. गंभीर अडथळे असल्यास कार्डिएक सर्जन ही शस्त्रक्रिया सुचवतात आणि ती वारंवार होणारे हार्ट अटॅक टाळण्यास मदत करते.

आधुनिक वैद्यकीय तंत्रज्ञानामुळे ही शस्त्रक्रिया अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी ठरत आहे. यामुळे हृदयाचे आरोग्य सुधारते आणि रुग्ण पुन्हा सहजपणे दैनंदिन जीवन जगू शकतो. योग्य काळजी, नियमित तपासणी आणि सक्रिय जीवनशैली राखल्यास रुग्ण 15 ते 20 वर्षे अधिक निरोगी आयुष्य जगू शकतो.

कोरोनरी आर्टरी डिसीज असलेल्या आणि औषधोपचार किंवा स्टेंटिंगनंतरही आराम न मिळणाऱ्या रुग्णांना बायपास शस्त्रक्रिया सुचवली जाते. तसेच मधुमेह असलेल्या आणि वारंवार हृदयाशी संबंधित त्रास जाणवणाऱ्या रुग्णांसाठीही ही शस्त्रक्रिया उपयुक्त ठरते.

प्रत्येकाने आपल्या हृदयाच्या आरोग्याला प्राधान्य देणे गरजेचे आहे. डॉक्टरांनी बायपास शस्त्रक्रियेचा सल्ला दिल्यास तो टाळू नका. तज्ज्ञांशी चर्चा करून आपल्या शंकांचे निरसन करा. रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी योग्य माहिती घेऊन आरोग्यदायी निर्णय घेतल्यास हृदयाचे नक्कीच संरक्षण करता येईल.

- डॉ. बिपींचंद्र भामरे, कार्डिएक सर्जन, सर एच. एन. रिलायन्स फाउंडेशन हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, मुंबई

हे ही वाचा :

Health Tips : शहरी भारतातील लठ्ठपणा : वजन कमी करणे दिवसेंदिवस का कठीण होतंय? वाचा तज्ज्ञांचं मत

Health Tips : लहान मुलांमध्ये आढळतायत किडनीचे विकार; पालकांनी 'या' लक्षणांकडे करू नका दुर्लक्ष

एबीपी माझा वेब टीम — Wed, 15 Apr 2026 11:07:25 +0530

Health Tips : प्रौढांप्रमाणेच लहान मुलांनाही किडनीचे (मूत्रपिंडाचे) आजार आढळून येतात. त्यामुळे पालकांनी मुलांच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे. डोळ्यांभोवती, पायांवर किंवा घोट्यांवर सूज दिसल्यास लगेच डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. वेळीच निदान आणि उपचार केल्यास मुलांचे आरोग्य सुधारू शकते.

किडनीचे काम म्हणजे रक्तातील घाण (टॉक्सिन्स) बाहेर टाकणे, शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखणे आणि रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे. जर किडनी नीट काम करत नसेल तर शरीरात घातक पदार्थ साचतात आणि त्याचा परिणाम मुलांच्या आरोग्यावर होतो.

मुलांमध्ये किडनीचे आजार जन्मतः असू शकतात किंवा संसर्गामुळेही होऊ शकतात. काही सामान्य समस्या म्हणजे नेफ्रोटिक सिंड्रोम, लघवीच्या मार्गातील संसर्ग (UTI), आणि ग्लोमेरुलोनेफ्रायटिस (किडनीमध्ये सूज येणे) तसेच पॉलीसिस्टिक किडनी डिसीज किंवा किडनीच्या रचनेतील दोषही कारणीभूत ठरू शकतात.

काही गंभीर प्रकरणांमध्ये किडनी पूर्णपणे काम करणे थांबवते, याला एंड-स्टेज किडनी डिसीज म्हणतात. त्यामुळे सुरुवातीची लक्षणे ओळखणे खूप महत्त्वाचे आहे.

पालकांनी लक्ष द्यावीत अशी लक्षणे :

डोळे, पाय किंवा घोट्यांभोवती सूज येणे
लघवीचे प्रमाण कमी होणे, गडद रंगाची लघवी, लघवीवाटे रक्त येणे किंवा वारंवार लघवी होणे
कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना सतत ताप येणे
भूक न लागणे आणि वाढ नीट न होणे
सतत थकवा किंवा अशक्तपणा
उच्च रक्तदाब (ब्लड प्रेशर वाढणे)

निदान आणि उपचार :

किडनीच्या समस्या तपासण्यासाठी डॉक्टर लघवीची तपासणी, रक्त तपासणी आणि अल्ट्रासाऊंड तपासणीचा सल्ला देतील. त्यानुसार औषधे, रक्तदाब नियंत्रण आणि संसर्गावर उपचार करा.

असा घ्या आहार

आहारातील मीठाचे प्रमाण नियंत्रित राखा.
डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार प्रथिनांचे सेवन करा.
प्रक्रिया केलेले (प्रोसेस्ड) पदार्थांचे सेवन टाळा.
भरपूर पाणी प्या.

जर आजार गंभीर टप्प्यात असेल तर रुग्णाला डायलिसिस किंवा किडनी ट्रान्सप्लांटची गरज भासू शकते. म्हणूनच, पालकांनी मुलांमध्ये आढळणाऱ्या किरकोळ लक्षणांकडेही दुर्लक्ष करू नका आणि वेळीच तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

- डॉ. सचिन गुप्ता, नेफ्रोलॉजिस्ट आणि ट्रान्सप्लांट फिजिशियन, एम्स हॉस्पिटल, डोंबिवली

महत्त्वाच्या बातम्या :

Health Tips : शहरी भारतातील लठ्ठपणा : वजन कमी करणे दिवसेंदिवस का कठीण होतंय? वाचा तज्ज्ञांचं मत

एबीपी माझा वेब टीम — Tue, 7 Apr 2026 11:06:47 +0530

Health Tips : सध्या वेगाने होणारे शहरीकरण, बसून राहण्याची सवय आणि बदललेली आहार पद्धत यामुळे शहरात राहणाऱ्या लोकांसाठी वजन नियंत्रण करणे अधिकाधिक कठीण होत आहे. त्यामुळे लठ्ठपणावर नियंत्रण ठेवणे आणि एकूण आरोग्य सुधारण्यासाठी आता तातडीने पावले उचलणे गरजेचे झाले आहे. या लेखात तज्ज्ञांनी दिलेल्या सोप्या टिप्सचा अवलंब करून जीवनमान सुधारता येऊ शकते.

शहरी भारतात लठ्ठपणा झपाट्याने वाढत आहे आणि तो मोठा सार्वजनिक आरोग्याचा प्रश्न बनत आहे. लहान मुलांपासून ते प्रौढ आणि ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत सर्वजण याचा सामना करत आहेत. जलद जीवनशैली, दीर्घ कामाचे तास आणि जास्त कॅलरी असलेले अन्न सहज उपलब्ध असल्याने निरोगी वजन राखणे कठीण झाले आहे. अनेकांना वाढलेले वजन कमी करणे आव्हानात्मक वाटते. लठ्ठपणा फक्त दिसण्यापुरता मर्यादित नसून, तो मधुमेह, हृदयविकार आणि उच्च रक्तदाब यांसारख्या गंभीर आजारांचा धोका वाढवतो. त्यामुळे वजन कमी करणे कठीण का होत आहे आणि त्यावर उपाय काय हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

वजन कमी करणे कठीण का होत आहे?

शहरातील अनेक लोक दिवसभर ऑफिसमध्ये बसून काम करतात, वाहतुकीत वेळ घालवतात आणि शारीरिक हालचाल कमी असते. त्यामुळे शरीराचा मेटाबॉलिझम कमी होतो आणि चरबी साचू लागते. बसून राहण्याची सवय वजन कमी होण्यास अडथळा ठरते.
अयोग्य आहार ही आणखी एक मोठी समस्या आहे. अनेकजण प्रोसेस्ड, पॅकेज्ड आणि हॉटेलमधील अन्न खातात, ज्यामध्ये साखर, अनारोग्यदायी फॅट्स आणि मीठ जास्त असते. यामुळे शरीरात अनावश्यक कॅलरीज वाढतात, पण पोषण मिळत नाही. वारंवार खाणे आणि अनियमित जेवणाच्या वेळेमुळेही मेटाबॉलिझम बिघडतो आणि वजन वाढते.
तणाव हा देखील वजन वाढण्यामागील महत्त्वाचा घटक आहे. कामाचा ताण, आर्थिक जबाबदाऱ्या आणि शहरी जीवनशैलीमुळे तणाव वाढतो. यामुळे भावनिक खाणे वाढते आणि हार्मोन्समध्ये बदल होऊन वजन वाढते.

अनियमित झोप, उशिरापर्यंत मोबाईल किंवा स्क्रीनचा वापर आणि शिफ्टमध्ये काम करणे यामुळे भूक आणि तृप्ती नियंत्रित करणारे हार्मोन्स बिघडतात, ज्यामुळे जास्त खाण्याची शक्यता वाढते.
तसेच, व्यायामासाठी कमी मोकळी जागा आणि वाढते प्रदूषण यामुळे लोक बाहेर जाऊन शारीरिक हालचाल करण्यास टाळाटाळ करतात. काही लोकांमध्ये आनुवंशिक कारणेही लठ्ठपणाला कारणीभूत ठरतात.

योग्य वजन कसे राखावे?

लठ्ठपणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी मोठे बदल करण्याची गरज नाही, तर छोटे पण नियमित बदल महत्त्वाचे आहेत.
शक्यतो घरचे, कमी तेलातील आणि संतुलित अन्न खा.
आहारात फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्यांचा समावेश करा.
दररोज किमान 45 मिनिटे शारीरिक हालचाल करा. (जसे की जलद चालणे)
योग, ध्यान किंवा छंदांच्या मदतीने तणाव कमी करा.
दररोज 7–8 तासांची चांगली झोप घ्या.
पुरेसे पाणी प्या.
क्रॅश डायट टाळा आणि हळूहळू, टिकाऊ बदल करा.

आता वेळ आली आहे अतिरिक्त वजन कमी करण्याची, लठ्ठपणावर नियंत्रण ठेवण्याची आणि त्यातून होणाऱ्या हृदय, किडनी, लिव्हरचे आजार तसेच स्ट्रोकसारख्या गंभीर समस्यांपासून स्वतःचे संरक्षण करण्याची. दररोज ठराविक दिनचर्या पाळा, स्वतःवर नियंत्रण ठेवा, निरोगी आहार घ्या आणि वजन कमी करण्यासाठी सातत्य ठेवा.

- डॉ. शशांक शाह, बॅरिएट्रिक सर्जन, अपोलो स्पेक्ट्रा रूग्णालय पुणे

हे ही वाचा :

World Health Day 2026: काय सांगता! धुम्रपान न करणाऱ्यांचे फुफ्फुस सुद्धा धोक्यात? कारण जाणून व्हाल थक्क, तज्ज्ञ सांगतात...

एबीपी माझा वेब टीम — Tue, 7 Apr 2026 10:33:17 +0530

World Health Day 2026: सध्या हवेच्या प्रदूषणाचा फुफ्फुसांवर गंभीर परिणाम होत आहे. अनेकांना घसा खवखवणे, वेदना, खोकला आणि श्वास घेताना घरघर (व्हीजिंग) अशा तक्रारी जाणवत आहेत. वाढते हवेचे प्रदूषण फुफ्फुसांच्या आरोग्यावर शांतपणे परिणाम करत आहे आणि धूम्रपान न करणाऱ्या लोकांनाही श्वसनविकारांचा धोका वाढवत आहे, हे जाणून तुम्हाला आश्चर्य वाटेल. पुणे येथील अपोलो स्पेक्ट्रा रूग्णालयाचे ईएनटी तज्ज्ञ, डॉ. अभिजित मंत्री यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

धुम्रपान न करणाऱ्यांचे फुफ्फुससुद्धा धोक्यात? चिंतेचा विषय (World Health Day 2026)

जड वाहतूक, बांधकाम आणि औद्योगिक कामांमुळे हवेचे प्रदूषण चिंतेचा विषय बनला आहे. आता जे लोक कधीच धूम्रपान करत नाहीत, त्यांनाही खराब हवेच्या गुणवत्तेमुळे फुफ्फुसांचे आजार होत आहेत. प्रदूषित हवेमधील अतिसूक्ष्म घातक कण फुफ्फुसांच्या आत खोलवर जाऊन त्वरित लक्षणे न दिसता दीर्घकाळ नुकसान करू शकतात. त्यामुळे जागरूकता आणि प्रतिबंध खूप महत्त्वाचे आहेत.

नॉन-स्मोकर्स का धोक्यात आहेत?

धूम्रपान न करणारे लोकही दररोज प्रदूषित हवेला सामोरे जातात—प्रवास करताना, कामाच्या ठिकाणी किंवा घरातही. PM2.5 सारखे सूक्ष्म कण, विषारी वायू आणि धूळ श्वसनमार्गाला त्रास देतात आणि हळूहळू फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी करतात. दीर्घकाळ प्रदूषणाच्या संपर्कात राहिल्यास दमा, क्रॉनिक ब्रॉन्कायटिस आणि अगदी फुफ्फुसांचा कर्करोग होण्याचा धोका वाढतो.लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि आधीपासून काही आजार असलेले रुग्ण अधिक संवेदनशील असतात. पण धूम्रपान न करणारे निरोगी प्रौढही खराब हवेच्या गुणवत्तेमुळे श्वसनाच्या समस्यांना बळी पडू शकतात. घरात अगरबत्तीचा वापर, स्वयंपाकाचा धूर, कमी वायुवीजन (व्हेंटिलेशन) आणि सेकंड-हँड स्मोकमुळे घरातील हवेची गुणवत्ता खराब होऊन फुफ्फुसांना हानी पोहोचू शकते. खोकला, श्वास लागणे, घरघर किंवा वारंवार श्वसनाचे इन्फेक्शन ही लक्षणे दिसल्यास ती दुर्लक्षित करू नयेत. जर तुम्ही धूम्रपान करत नसाल तरीही. त्यामुळे फुफ्फुसांचे संरक्षण करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

या महत्त्वाच्या गोष्टींचे पालन करा..

फुफ्फुसांचे संरक्षण करण्यासाठी काही साध्या सवयी महत्त्वाच्या आहेत

• आपल्या परिसरातील AQI (Air Quality Index) तपासा आणि हवा खराब असल्यास बाहेर जाणे टाळा
• जास्त प्रदूषणाच्या वेळेत (सकाळ-संध्याकाळ) बाहेरील कामे टाळा
• बाहेर पडताना मास्कचा वापर करा
• बाहेरील हवा खराब असल्यास खिडक्या बंद ठेवा
• घरात एअर प्युरीफायरचा वापर केल्यास हवा सुधारते
• झाडे घरात आणि बाहेर लावा—ती नैसर्गिक एअर प्युरीफायर आहेत
• दररोज ४५ मिनिटे व्यायाम करा (गरज असल्यास घरातच)
• अँटिऑक्सिडंटयुक्त संतुलित आहार घ्या
• जंक, प्रोसेस्ड आणि डबाबंद अन्न टाळा
• पुरेसे पाणी प्या
• सेकंड-हँड स्मोकपासून दूर राहा

लक्षात घ्या...

सकाळी आणि संध्याकाळी वाऱ्याचा प्रवाह कमी असल्याने प्रदूषण जास्त असते, याची नोंद घ्या.
फुफ्फुसांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.
नियमित आरोग्य तपासणी आणि फुफ्फुसांची कार्यक्षमता तपासणे (लंग फंक्शन टेस्ट)
यामुळे समस्या लवकर ओळखता येतात.

हेही वाचा :

Health: सावधान! नॉन-स्टिक भांड्यांवरील एक लहान स्क्रॅचही 'कॅन्सर' चं कारण ठरतंय? आरोग्यासाठी धोक्याची घंटा, तज्ज्ञांचा इशारा..

एबीपी माझा वेब टीम — Tue, 7 Apr 2026 07:48:48 +0530

Health: अनेकदा स्वयंपाकासाठी लोक विविध प्रकारची भांडी वापरतात. काही जण लोखंडी आणि स्टीलची भांडी वापरतात, तर इतर ॲल्युमिनियम, प्लास्टिक किंवा नॉन-स्टिक भांडी वापरतात. जर तुम्ही नॉन-स्टिक भांडी वापरत असाल, तर आताच सावध व्हा. कारण आरोग्य तज्त्रांच्या मते, चांगल्या आरोग्यासाठी योग्य भांडी निवडणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. नॉन-स्टिक भांड्यावर असलेला एक लहानशा ओरखडाही कर्करोगासाठी कारणीभूत ठरू शकतो. कारण रसायनयुक्त भांड्यांमध्ये स्वयंपाक केल्याने हानिकारक रसायने तुमच्या अन्नात मिसळू शकतात, ज्यामुळे कर्करोग आणि वंध्यत्वाचा धोका वाढतोय. काय सांगतात तज्ज्ञ...

नॉन-स्टिक कुकवेअरवरील एका साध्या ओरखड्यामुळेही कॅन्सरचा धोका...

तज्ज्ञांच्या मते, नॉन-स्टिक कुकवेअरचा संबंध अशा विषारी 'फॉरएव्हर केमिकल्स'शी (कायमस्वरूपी रसायनांशी) जोडला गेला आहे, जो मानवी शरीरात विघटित होत नाहीत. अपोलो हॉस्पिटल्स समूहाच्या संयुक्त व्यवस्थापकीय संचालक आणि FICCI च्या माजी अध्यक्षा संगीता रेड्डी यांनी, नॉन-स्टिक कुकवेअरवर पडलेल्या एका साध्या ओरखड्यामुळेही निर्माण होऊ शकणाऱ्या संभाव्य आरोग्य धोक्यांविषयी चिंता व्यक्त केली आहे.

नॉन-स्टिक भांड्यावरील एक ओरखडा...प्लास्टिकसारखंच नुकसान करतो... - तज्ज्ञ

एकीकडे आपण आपल्या कुटुंबाचे आरोग्य सुदृढ ठेवण्याचा प्रयत्न करतो. यासाठी प्लास्टिकच्या भांड्यांचा अनेकजण वापर करत नाही. मात्र, नॉन-स्टिक पॅनवरील एक साधा ओरखडा नेमके तेच काम करत असल्याची धक्कादायक माहिती तज्ज्ञ देत आहे. त्यात तुम्ही दररोज शिजवत असलेल्या अन्नामध्ये हजारो, किंबहुना लाखो अदृश्य प्लास्टिक कण सोडत असल्याचं त्यांनी X वरील एका पोस्टमध्ये म्हटलं आहे.

You would never knowingly serve plastic to your family.
And yet, a simple scratch on a non-stick pan may be doing exactly that releasing thousands, even millions, of invisible particles into the food we cook every day.

This isn’t a distant environmental issue. It’s in our… pic.twitter.com/0Lfu3Ff4OC
— Dr. Sangita Reddy (@drsangitareddy) April 6, 2026

कर्करोग, हार्मोनल असंतुलन, वंध्यत्व, रोगप्रतिकारशक्तीचे विकार...

रेड्डी पुढे म्हणाल्या, "ही समस्या आपल्या स्वयंपाकघरात आहे. आपल्या दैनंदिन जीवनात आहे. नॉनस्टिकच्या या कणांमध्ये PFAS असू शकते, ज्यांना अनेकदा "कायमस्वरूपी रसायने" (forever chemicals) म्हटले जाते, जी मानवी शरीरात विघटित होत नाहीत. "या रसायनांचा संबंध कर्करोग, हार्मोनल असंतुलन, वंध्यत्व आणि रोगप्रतिकारशक्तीच्या विकारांशी वाढत चालला आहे," असे त्यांनी नमूद केले.

ही रसायने जगभरातील जवळजवळ प्रत्येकाच्या रक्तप्रवाहात आढळतात - डॉ. रेड्डी...

डॉ. रेड्डी यांनी या रसायनांच्या संपर्काचा आरोग्यावर कसा गंभीर परिणाम होतो याकडेही लक्ष वेधले. "आपल्यापैकी बहुतेक जण आधीच याच्या संपर्कात आले आहेत. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की ही रसायने जगभरातील जवळजवळ प्रत्येकाच्या रक्तप्रवाहात आढळतात," असे त्या म्हणाल्या. ग्लोबल सेंटर फॉर एन्व्हायर्नमेंटल रेमेडिएशनच्या संशोधकांनी 2022 मध्ये केलेल्या एका अभ्यासानुसार, टेफ्लॉन-कोटेड भांड्याच्या पृष्ठभागावरील एका ओरखड्यामुळे तब्बल 9000 हून अधिक सूक्ष्म आणि नॅनोकण बाहेर पडू शकतात.

लहानशा ओरखड्यातून हजारो हानिकारक कण बाहेर पडू शकतात..

तज्ज्ञ सांगतात, पूर्वी 2013 पर्यंत टेफ्लॉन-कोटेड भांडी ही PFOA (परफ्लुरोऑक्टॅनोइक ॲसिड) वापरून बनवली जात होती, परंतु एका महत्त्वपूर्ण अभ्यासात याच्या उच्च पातळीच्या संपर्कामुळे मूत्रपिंड आणि कर्करोगाचा धोका वाढतो असे समोर आले. आज, टेफ्लॉन नवीन पिढीतील PFAS रसायने वापरून तयार केले जाते, ज्यापैकी काही रसायनांचा संबंध अशाच प्रकारच्या आरोग्यविषयक समस्यांशी जोडला गेला आहे. संशोधकांच्या मते, नॉन-स्टिक कोटिंगला पडलेल्या एका लहानशा ओरखड्यातून हजारो संभाव्य हानिकारक कण बाहेर पडू शकतात आणि जास्त वापरलेल्या भांड्यांमध्ये स्वयंपाक करताना हा आकडा लाखोपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे.

आपण स्वयंपाकासाठी काय वापरतो याचा पुनर्विचार करण्याची हीच वेळ'

डॉ रेड्डी म्हणाल्या, "हा प्रश्न भीतीचा नाही. हा जागरूकतेचा प्रश्न आहे. कारण आरोग्य केवळ रुग्णालयांमध्येच घडत नाही, तर ते दररोज घरात, आपण घेत असलेल्या निवडी आणि काळजीमधून घडते." डॉक्टरांनी लोकांना त्यांच्या स्वयंपाकाच्या पद्धती आणि साहित्याचा पुनर्विचार करण्याचा सल्ला दिला. त्या म्हणतात "लोकांनी स्वयंपाकासाठी वापरत असलेल्या भांड्यांचा पुनर्विचार करण्याची वेळ आली आहे. स्टेनलेस स्टील किंवा कास्ट आयर्नसारख्या अधिक सुरक्षित साहित्याकडे वळणे हा आपल्या आरोग्यासाठीचा एक अत्यंत प्रभावी प्रतिबंधात्मक निर्णय ठरू शकतो," असे त्या म्हणाल्या.

हेही वाचा :

Cancer : फक्त सिगारेट-दारूच नाही, तर तुमच्या 'या' 5 छोट्या सवयींमुळेही वाढू शकतो कॅन्सरचा धोका; तज्ज्ञांचा इशारा

Child Health: पालकांनो सावधान! वाढता स्क्रीन टाईम मुलांसाठी ठरतोय गंभीर आजारांचे कारण, 5 ते 16 वयोगटातील मुलांसाठी तज्ज्ञांचा इशारा..

एबीपी माझा वेब टीम — Thu, 2 Apr 2026 13:23:54 +0530

Child Health: आजच्या डिजिटल युगात मुलांमध्ये मोबाईल, टॅब, टीव्ही आणि इतर स्क्रीनचा वापर झपाट्याने वाढत असून यामुळे लठ्ठपणा, झोपेच्या समस्या, खाण्याचे विकार, डोळ्यांवर ताण आणि वर्तणुकीतील बदल यांसारख्या समस्या वाढत असल्याचा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. याबाबत डॉ. कोचुरानी अब्राहम ( बालरोग एंडोक्राइनोलॉजिस्ट, अंकुरा महिला व बाल रुग्णालय, पुणे) यांनी महत्त्वाची दिली. ऑनलाइन क्लासेस, मोबाईल गेम्स, सोशल मीडिया आणि डिजिटल उपकरणांची सहज उपलब्धता यामुळे 5 ते 16 वयोगटातील मुले दिवसातून अनेक तास स्क्रीनसमोर घालवत आहेत. पालकांची व्यस्त दिनचर्या आणि मुलांना शांत ठेवण्यासाठी मोबाईल देण्याची सवय यामुळेही स्क्रीनवर अवलंबित्व वाढत आहे.

....त्यामुळे मुलांचे वजन झपाट्याने वाढते.

डॉ. अब्राहम सांगतात की, जास्त वेळ स्क्रीनसमोर बसल्यामुळे मुलांमध्ये शारीरिक हालचाल कमी होते, सतत काहीतरी खात एकाच जागी बसण्याची सवय लागते आणि त्यामुळे वजन झपाट्याने वाढते. अनेक मुले दिवसभरात 3 ते 4 तास मोबाईल वापरत बसतात, व्यायाम टाळतात आणि त्यामुळे लठ्ठपणासारख्या आजारास बळी पडतात. स्क्रीन पाहून जेवल्यामुळे आपण काय खातोय, किती खातोय याकडे त्यांचे लक्ष जात नाही आणि त्यामुळे खाण्याचे विकार तसेच पचनाच्या समस्या वाढतात. वाढत्या स्क्रीन टाईममुळे खेळणे, कुटुंबासोबत वेळ घालवण्याचे प्रमाण कमी झाले असून याकडे पालकांनी दुर्लक्ष करू नका.

वाढत्या स्क्रीन टाईमचा परिणाम मुलांच्या मेंदूच्या विकासावर...

त्या पुढे सांगतात की, वाढत्या स्क्रीन टाईमचा परिणाम मुलांच्या मेंदूच्या विकासावर, लक्ष केंद्रीत करण्याच्या क्षमतेवर आणि भावनिक नियंत्रणावर होतो. अशा मुलांमध्ये ब्रेन फॉग, विसरभोळेपणा, एकाग्रतेचा अभाव, गोंधळ, चिडचिड, अस्वस्थता, चिंता, एकटेपणा अशा समस्या वाढतात. सोशल मीडियाचा अति वापर केल्याने मुले स्वतःची तुलना इतरांशी करू लागतात आणि आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो.

पालकांनो...अशी घ्या काळजी...

पालकांनी मुलांसाठी ठराविक दिनक्रम पाळावा, रोजचा स्क्रीन टाइम 1 ते 2तासांपर्यंत मर्यादित ठेवावा आणि वाचन, खेळ, चित्रकला, नृत्य, संगीत किंवा नवीन भाषा शिकणे यांसारख्या उपक्रमांना प्रोत्साहन द्यावे. कुटुंबाने एकत्र स्क्रीन-फ्री वेळ घालवणे, घरात एकत्र बसून बैठे खेळ खेळणे, शैक्षणिक चित्रपट पाहणे आणि पालकांनी स्वतः स्क्रीन वापरावर नियंत्रण ठेवून मुलांसमोर आदर्श ठेवणे गरजेचे आहे.

हेही वाचा :

Cancer : फक्त सिगारेट-दारूच नाही, तर तुमच्या 'या' 5 छोट्या सवयींमुळेही वाढू शकतो कॅन्सरचा धोका; तज्ज्ञांचा इशारा

तोंडातील जखमांकडे दुर्लक्ष ठरेल घातक; हेड-नेक कॅन्सरची सुरुवातीची लक्षणे कोणती? आजारावर कसे मात कराल?

भाग्यश्री कांबळे — Mon, 30 Mar 2026 16:36:46 +0530

Head and neck cancer symptoms: मुंबई - तोंडात किंवा घशामध्ये (Oral Cancer) झालेली जखम, गाठ किंवा आवाजात झालेला बदल याकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. मात्र हीच लक्षणे हेड आणि नेक कॅन्सरची (Head and Neck cancer) सुरुवातीची लक्षणं असू शकतात, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.

भारतात सर्व कॅन्सर रुग्णांपैकी अंदाजे 26 % ते 30 % रुग्णांना हेड आणि नेक कॅन्सर असल्याची माहिती आहे. ज्याचे प्रमुख कारण तंबाखू, गुटखा, बीडी, सिगारेट आणि इतर सवयींशी संबंधित आहे. हे प्रमाण इतर कर्करोगांच्या तुलनेत अधिक आहे. जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) अंतर्गत IARC – Global Cancer Observatory नुसार, जगभरात सुमारे 9.3 ते 9.5 लाख नवीन हेड आणि नेक कॅन्सरची प्रकरणे नोंदवली गेली आहेत. देशात दरवर्षी सुमारे 10 ते 12 लाख नवीन कर्करोगाचे रुग्ण आढळतात. यापैकी जवळपास 30 टक्के कर्करोग हे हेड ॲण्ड नेक कर्करोगाचे असतात. तंबाखू, गुटखा, धूम्रपान, दारूचे व्यसन तसेच काही विषाणुजन्य संसर्ग ही या कॅन्सरची प्रमुख कारणं मानली जातात. विशेष म्हणजे हा कॅन्सर सुरुवातीच्या टप्प्यात ओळखला गेल्यास पूर्णपणे बरा होण्याची शक्यता अधिक असते.

तज्ज्ञांच्या मते, तोंडात तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ बरी न होणारी जखम, गालाच्या आत पांढरे किंवा लाल चट्टे, पाणी किंवा पदार्थ गिळताना त्रास होणे, सतत घसा दुखणे, मानेला गाठ येणे किंवा आवाजात बदल होणे ही लक्षणे आढळल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे. याबाबत माहिती देताना डॉ. प्रथमेश पै (प्रमुख - हेड ॲण्ड नेक कॅन्सर विभाग, ग्लेनईगल्स हॅास्पीटल, मुंबई) म्हणाले, बहुतेक रुग्ण डॉक्टरांकडे येण्यास विलंब करतात. सुरुवातीच्या टप्प्यात आढळलेला हेड-नेक कॅन्सर 80 ते 90 टक्के प्रकरणांमध्ये यशस्वीरीत्या बरा होऊ शकतो. त्यामुळे तोंडातील कोणत्याही जखमेकडे दुर्लक्ष करु नका.

चेंबूर येथील झेन मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटलमधील सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. तनवीर अब्दुल मजीद यांनी तंबाखूच्या सवयींबाबत इशारा देताना सांगितले की,तंबाखू आणि दारूच्या व्यसनांमुळे हेड ॲण्ड नेक कॅन्सरचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. जनजागृती, नियमित तपासणी आणि सवयींमध्ये बदल हेच या कॅन्सरपासून संरक्षणाचे प्रभावी मार्ग आहेत.

हेड आणि नेक कॅन्सरचा धोका टाळता येऊ शकतो, यासाठी योग्य जीवनशैली आणि वेळोवेळी आरोग्य तपासणी करणे गरजेचे आहे. तंबाखू, गुटखा, खैनी, मावा, सुपारी,बीडी आणि सिगारेटचे सेवन हे या कॅन्सरला कारणीभूत घटक आहे. तंबाखूजन्य पदार्थांचे सेवन टाळणे हा प्रतिबंधाचा पहिला आणि प्रभावी उपाय आहे. दारूचे सेवन पूर्णपणे बंद करणे, तंबाखू आणि दारू, सुपारी यांचा एकत्रितरित्या वापर हा हेड ॲण्ड नेक कॅन्सरचा धोका अनेक पटींनी वाढवतो, असेही डॉ. पै यांनी स्पष्ट केले.

मौखिक स्वच्छता राखणे आणि नियमित दंत तपासणी करून घेणे हेही प्रतिबंधाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. संतुलित आणि पोषक आहार, विशेषतः फळे व हिरव्या भाज्यांचा समावेश केल्यास शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते. तोंडात किंवा घशात झालेली कोणतीही जखम, गाठ किंवा असामान्य बदल हे 2 ते 3 आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ दिसून आल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता त्वरित तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य राहिल. विशेषतः पुर्वी तंबाखू सेवन करत असलेल्या व्यक्तींनी नियमित आरोग्य तपासणी करून घेण्याचा सल्ला डॉ. तनवीर यांनी दिला आहे.

जागतिक कर्करोग दिनानिमित्त तज्ज्ञांनी नागरिकांना आवाहन केले आहे की, कॅन्सरची भीती बाळगण्याऐवजी जागरूक राहावे, वेळेवर तपासणी करून घ्यावी आणि तंबाखूमुक्त जीवनशैली स्वीकारावी. लवकर निदान झाल्यास उपचार सुलभ होतात आणि रुग्णांचे जीवनमानही सुधारते.

Neem Study : कडुनिंब कॅन्सरवर उपाय ठरू शकतो, नव्या संशोधनातून आशादायक संकेत

एबीपी माझा ब्युरो — Sun, 29 Mar 2026 16:51:42 +0530

मुंबई : आपल्या घराजवळ सहज सापडणारे कडुनिंब (Neem) आता गंभीर आजारांवरही उपाय ठरू शकतो का? अशा चर्चांना नव्या संशोधनामुळे उधाण आलं आहे. स्वादुपिंडाचा कर्करोग (Pancreatic Cancer) सारख्या अत्यंत धोकादायक आजारावर कडुनिंबामधील गेडुनिन (Gedunin) नावाचा नैसर्गिक घटक परिणामकारक ठरू शकतो, असे संकेत वैज्ञानिक अभ्यासातून मिळाले आहेत. मात्र तज्ज्ञांनी याबाबत सावधगिरी बाळगण्याचंही आवाहन केलं आहे.

Neem Research Findings : कडुनिंबातील घटक कॅन्सर पेशींवर परिणाम

संशोधनात असं दिसून आलंय की ‘गेडुनिन’ हा घटक कॅन्सर पेशींच्या वाढीस कारणीभूत ठरणाऱ्या ‘सोनिक हेजहॉग सिग्नलिंग’ (Sonic Hedgehog Pathway) या प्रक्रियेत हस्तक्षेप करतो. त्यामुळे कॅन्सर पेशींची वाढ थांबवणं, त्यांचा प्रसार कमी करणं आणि पेशींना नष्ट होण्यासाठी (apoptosis) प्रवृत्त करणं शक्य होऊ शकतं. विशेष म्हणजे पारंपरिक केमोथेरपीच्या तुलनेत याचे साइड इफेक्ट्स कमी असू शकतात, असा अंदाज संशोधकांनी व्यक्त केलाय.

Pancreatic Cancer Challenge : स्वादुपिंडाचा कर्करोग इतका धोकादायक का?

स्वादुपिंडाचा कर्करोग हा वेगाने वाढणारा आणि लवकर पसरू शकणारा आजार असल्यामुळे त्यावर उपचार करणं कठीण ठरतं. बहुतांश रुग्णांमध्ये हा आजार उशिरा लक्षात येतो. त्यामुळे जगभरातील संशोधक या आजारासाठी नवीन आणि प्रभावी उपचार शोधत आहेत. अशा परिस्थितीत कडुनिंबासारख्या नैसर्गिक घटकांवर होणारं संशोधन महत्त्वाचं मानलं जातंय.

Medical Disclaimer : अजूनही संशोधन प्राथमिक टप्प्यात

तज्ज्ञांनी स्पष्ट केलंय की, कडुनिंब हा कॅन्सरवरील इलाज नाही. सध्या हे संशोधन प्रयोगशाळा आणि प्री-क्लिनिकल स्तरावर आहे. मानवांवर चाचण्या होणं बाकी आहे. त्यामुळे कोणताही निष्कर्ष काढण्याआधी आणि कडुनिंबाचा औषध म्हणून वापर करण्याआधी डॉक्टरांचा सल्ला घेणं अत्यावश्यक आहे.

Neem Benefits : कडुनिंबाचे इतर आरोग्यदायी फायदे

कडुनिंबाचे फायदे फक्त कॅन्सरपुरते मर्यादित नाहीत. शतकानुशतके भारतीय आयुर्वेदात त्याचा वापर केला जातो.

अँटीबॅक्टेरियल गुणधर्मामुळे संसर्गावर नियंत्रण
त्वचेसाठी उपयुक्त, मुरुम आणि एक्झिमावर फायदा
रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास मदत
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास उपयोगी

Health Advice : कडुनिंब वापरताना घ्या काळजी

कडुनिंब सहज उपलब्ध असला तरी त्याचा अति वापर टाळणं गरजेचं आहे. विशेषतः गंभीर आजारांवर स्वतःहून उपचार करण्याचा प्रयत्न धोकादायक ठरू शकतो. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कोणतीही औषधी पद्धत वापरू नये, असा सल्ला तज्ज्ञ देत आहेत.