Health Tips : लहान वयात वाढतेय लठ्ठपणाची समस्या; वाडिया रुग्णालयात तीन वर्षांत 300 बालरुग्णांची नोंद

Health News: स्ट्रोकचा धोका टाळण्यासाठी प्रतिबंध महत्त्वाचा! 'ही' प्राथमिक लक्षणं वेळीच ओळखा, तज्ज्ञ सांगतात..

एबीपी माझा वेब टीम — Fri, 30 Oct 2026 10:38:01 +0530

Health News: स्ट्रोकची समस्या आता गंभीर स्वरूप घेऊ लागली आहे. ही एक मेंदूशी संबंधित गंभीर वैद्यकीय स्थिती असून, वेळेत उपचार न मिळाल्यास रुग्णाला कायमस्वरूपी अपंगत्व येऊ शकते किंवा एखाद्याला अमूल्य जीव देखील गमवावा लागू शकतो. त्यामुळे स्ट्रोकची लक्षणे वेळीच ओळखणे आणि त्याचा धोका कमी करण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना आखणे गरजेचे आहे. स्ट्रोकचा प्रतिबंध करताना ज्यांना यापूर्वी स्ट्रोक झालेला नाही, अशा व्यक्तींनी स्ट्रोकचा धोका टाळण्यासाठी काळजी घेणे आणि ज्यांना आधीच स्ट्रोक किंवा ट्रान्झिएंट इस्केमिक अटॅक (टीआयए) येऊन गेला आहे, त्यांनी पुन्हा स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यासाठी उपचार घेणे, या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. खारघर, नवी मुंबई येथील मेडिकव्हर हॉस्पिटल्सचे न्यूरोलॉजिस्ट आणि संचालक - न्यूरोसायन्सेस (महाराष्ट्र) डॉ. पवन ओझा यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

स्ट्रोकचा प्राथमिक पातळीवर प्रतिबंध कसा कराल? (Health News)

डॉक्टर सांगतात, ज्या व्यक्तींना यापूर्वी स्ट्रोक आलेला नाही, त्यांच्यामध्ये स्ट्रोकचा भविष्यातील धोका कमी करण्यासाठी केलेल्या उपाययोजनांना प्राथमिक प्रतिबंध म्हणतात. यासाठी जीवनशैलीत योग्य बदल करणे गरजेचे आहे. मानसिक ताणतणाव नियंत्रित ठेवणे, प्रदूषणाचा संपर्क शक्य तितका कमी करणे, पुरेशी झोप घेणे आणि नियमित व्यायाम करणे यामुळे आरोग्य चांगले राखण्यास मदत होते. त्याचबरोबर उच्च रक्तदाब, रक्तातील साखर आणि कोलेस्ट्रॅालची पातळी नियंत्रणात ठेवणे गरजेचे आहे. धूम्रपानाची व्यसन असल्यास ते सोडणेही महत्त्वाचे आहे. या उपायांमुळे स्ट्रोकचा धोका वाढवणाऱ्या घटकांवर नियंत्रण ठेवता येते. त्यामुळे नियमित आरोग्य तपासणी करणे आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आवश्यक उपचार घेणे गरजेचे आहे.

दुय्यम प्रतिबंधाकडे दुर्लक्ष करू नका

ज्या व्यक्तींना यापूर्वी स्ट्रोक किंवा ट्रान्झिएंट इस्केमिक अटॅक (टीआयए) आला आहे, त्यांच्यामध्ये पुन्हा स्ट्रोक होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी केलेल्या उपाययोजनांना दुय्यम प्रतिबंध म्हणतात. टीआयएला सामान्यतः मिनी स्ट्रोक असेही म्हटले जाते. यामध्ये मेंदूच्या एखाद्या भागाला होणारा रक्तपुरवठा काही काळासाठी खंडित होतो. त्यामुळे स्ट्रोकसारखी लक्षणे दिसतात; मात्र ती काही वेळाने कमी होऊ शकतात. लक्षणे कमी झाली म्हणजे धोका टळला, असे समजू नये. टीआयए हा भविष्यात स्ट्रोक होण्याचा महत्त्वाचा इशारा असू शकतो. त्यामुळे अशी लक्षणे दिसल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे.

यापूर्वी स्ट्रोक झालेल्या रुग्णांनी डॉक्टरांनी लिहून दिलेली औषधे नियमित आणि योग्य मात्रेत घेणे महत्त्वाचे आहे. पुन्हा स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यासाठी रुग्णाच्या स्थितीनुसार रक्ताच्या गुठळ्या तयार होण्यास प्रतिबंध करणारी औषधे, कोलेस्ट्रॅाल कमी करणारी स्टॅटिन्स आणि रक्तदाब तसेच मधुमेह नियंत्रित ठेवणारी औषधे दिली जाऊ शकतात. काही रुग्णांना डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार जीवनसत्त्वांची पूरक औषधांचीही आवश्यकता भासब शकते.

हृदयविकार असलेल्या रुग्णांनी विशेष काळजी घ्यावी

डॉक्टर सांगतात, विशेषतः वयोवृद्ध रुग्णांमध्ये अॅट्रियल फिब्रिलेशन (हृदयाचे ठोके अनियमित होण्याचा एक प्रकार) किंवा हृदयाशी संबंधित इतर समस्या आढळू शकतात. अशा स्थितींमध्ये हृदयात रक्ताच्या गुठळ्या तयार होण्याचा धोका वाढू शकतो. या गुठळ्या मेंदूपर्यंत पोहोचल्यास स्ट्रोक येऊ शकतो. अशा रुग्णांना डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार रक्त गोठण्याची प्रक्रिया रोखणारी औषधे (अँटिकोॲग्युलंट्स) द्यावी लागू शकतात. अपिक्साबॅन किंवा डॅबिगॅट्रॅन यांसारखी औषधे काही रुग्णांसाठी वापरली जातात. मात्र, कोणते औषध द्यायचे हे रुग्णाची वैद्यकीय स्थिती आणि स्ट्रोकचा धोका लक्षात घेऊन डॉक्टर ठरवतात.

काही रुग्णांना औषधे दीर्घकाळ सुरू ठेवण्याची गरज वाटत नाही आणि अशावेळी ते डॉक्टरांना न सांगता औषधे बंद करतात. असे करणे धोकादायक ठरू शकते. रक्ताच्या गुठळ्या होण्यापासून बचाव करणारी औषधे स्वतःहून बंद करू नयेत किंवा त्या औषधांच्या मात्रेतही बदल करू नये. औषधांबाबत कोणतीही शंका असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

मानेतील रक्तवाहिन्यांमधील अडथळा ओळखणेही तितकेच महत्त्वाचे

मेंदूला रक्तपुरवठा करणाऱ्या मानेतील रक्तवाहिन्यांमध्ये काही वेळा अरुंदपणा किंवा अडथळे निर्माण होतात. यामुळे स्ट्रोकचा धोका वाढू शकतो. असे अडथळे शोधण्यासाठी कॅरोटिड डॉप्लर अल्ट्रासाऊंड ही तपासणी केली जाऊ शकते. ध्वनिलहरींच्या मदतीने केली जाणारी ही तपासणी मानेतील रक्तवाहिन्यांमधील रक्तप्रवाह आणि संभाव्य अडथळ्यांची माहिती देते.

रक्तवाहिनीतील अडथळ्याची तीव्रता आणि रुग्णाला जाणवणारी लक्षणे यानुसार उपचार ठरवले जातात. काही रुग्णांना औषधोपचार पुरेसे ठरू शकतात, तर काहींना अडथळा कमी करण्यासाठी स्टेंट बसवण्यासारख्या वैद्यकीय प्रक्रियेची आवश्यकता भासू शकते.

स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यासाठी प्राथमिक आणि दुय्यम प्रतिबंधाबाबत जनजागृती करणे आवश्यक आहे. योग्य जीवनशैली, रक्तदाब आणि मधुमेहावर नियंत्रण, नियमित आरोग्य तपासणी तसेच डॉक्टरांनी दिलेल्या औषधांचे योग्य पालन यामुळे स्ट्रोकचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते. स्ट्रोकची लक्षणे दिसल्यास वेळ न दवडता तातडीने वैद्यकीय मदत घेणे महत्त्वाचे आहे. वेळीच उपचार मिळाल्यास एखाद्याचा जीव वाचवण्याबरोबरच कायमस्वरूपी अपंगत्वाचा धोका कमी करण्यासही मदत होऊ शकते.

(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)

हेही वाचा :

Weekly Horoscope: तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीनपैकी 5 राशी श्रीमंतीच्या मार्गावर! नोव्हेंबरचा पहिलाच आठवडा आयुष्यात यू-टर्न आणणार! दिवाळीचा योगायोग, साप्ताहिक राशीभविष्य..

Child Health: पालकांनो..तुमचं मुल शाळेतून आल्यावरही सतत थकतंय? अभ्यासाव्यतिरिक्तही 'ही' कारणं? तज्ज्ञ सांगतात...

एबीपी माझा वेब टीम — Thu, 29 Oct 2026 09:02:33 +0530

Child Health: आपण अनेकदा पाहतो. शाळेतून मुल घरी आल्यानंतर अगदी थकल्यासारखे दिसतात. घरी आल्यानंतर मुलांना थकवा जाणवणे स्वाभाविक आहे. मात्र, मूल रोजच थकून घरी येत असेल, खेळण्याचा उत्साह कमी झाला असेल किंवा थोड्याशा कामानेही त्याला थकवा जाणवत असेल, तर पालकांनी याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. पुरेशी झोप न होणे, जेवणाचे वेळापत्रक न पाळणे, आहारातून आवश्यक पोषक घटक न मिळणे किंवा अभ्यासाचा मानसिक ताण यामुळे मुलांना थकवा जाणवू शकतो. काही वेळा हा थकवा एखाद्या आरोग्यविषयक समस्येचेही लक्षण असू शकतो. त्यामुळे मुलाच्या थकव्यामागचे कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. खराडी, पुणे येथील मदरहुड हॉस्पिटलचे नवजात शिशू आणि बालरोगतज्ज्ञ डॉ. जगदीश काथवटे यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे. जाणून घ्या..

मुलांना सतत थकवा येण्यामागची कारणं कोणती? (Child Health)

अपूर्ण झोप : मुलांच्या शारीरिक वाढीसाठी, शैक्षणिक विकासासाठी आणि भावनिक आरोग्यासाठी पुरेशी व शांत झोप आवश्यक असते. रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल किंवा टीव्ही पाहणे, झोपेच्या अनियमित वेळा किंवा रात्री वारंवार जाग येणे यामुळे मुलांना दिवसभर थकवा जाणवू शकतो.

पौष्टिक आहाराचा अभाव : नाश्ता करणे टाळणे, वेळेवर जेवण न करणे किंवा आहारात लोह, प्रथिने आणि इतर आवश्यक पोषक घटकांची कमतरता असणे यामुळे मुलांची ऊर्जा कमी होऊ शकते. विशेषतः लोहाच्या कमतरतेमुळे रक्तक्षय होऊन थकवा जाणवू शकतो.

शरीरात पाण्याची कमतरता : शाळेतील अभ्यास आणि खेळात व्यस्त असताना अनेक मुले पुरेसे पाणी पिण्याकडे दुर्लक्ष करतात. विशेषतः उन्हाळ्यात किंवा शारीरिक हालचालींनंतर शरीरात पाण्याची कमतरता निर्माण झाल्यास थकवा जाणवू शकतो.

अभ्यास आणि इतर उपक्रमांचा वाढलेला ताण : शाळा, शिकवणी, खेळ आणि विविध उपक्रम यांमुळे मुलांचे वेळापत्रक खूप व्यस्त होऊ शकते. पुरेशी विश्रांती आणि मोकळा वेळ न मिळाल्यास त्यांना थकवा जाणवू शकतो.

मानसिक ताण : परीक्षेचा दबाव, अभ्यासातील अडचणी, मित्रमैत्रिणींशी होणारे मतभेद किंवा शाळेतील इतर समस्या यांचाही मुलांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. अशा वेळी मुलांमध्ये चिडचिडेपणा, उदासीनता, एकटे राहण्याची इच्छा किंवा सतत थकल्यासारखे वाटणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

आरोग्यविषयक समस्या : काही वेळा सतत जाणवणारा थकवा हा रक्तक्षय, थायरॉईडचे विकार, संसर्ग, झोपेशी संबंधित समस्या किंवा इतर आजारांचे लक्षण असू शकतो. त्यामुळे थकवा दीर्घकाळ टिकत असल्यास त्यामागील कारण शोधणे आवश्यक आहे.

पालकांनी कोणत्या गोष्टींकडे लक्ष द्यावे?

डॉक्टर सांगतात, मुलाला थकवा नेमका कधी आणि दिवसातून किती वेळा जाणवतो, याकडे पालकांनी लक्ष घ्यावे. दररोज शाळेतून आल्यानंतरच थकवा जाणवतो की सुट्टीच्या दिवशीही मूल सुस्त असते, याचे निरीक्षण करावे. त्याचबरोबर मुलाच्या झोपण्याच्या आणि उठण्याच्या वेळा, आहाराच्या सवयी, पाणी पिण्याचे प्रमाण आणि खेळण्यासाठी मिळणारा वेळ याकडे लक्ष द्यावे.

मुलाच्या भुकेत, वजनात, एकाग्रतेत, स्वभावात किंवा शाळेतील कामगिरीत काही बदल झाले आहेत का, हेही पाहावे. मुलाशी मोकळेपणाने संवाद साधून शाळेतील वातावरण, मित्रमैत्रिणी, परीक्षा किंवा इतर कोणत्या गोष्टींचा त्याला ताण येत आहे का, हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करावा.

याशिवाय वारंवार डोकेदुखी, चक्कर येणे, धाप लागणे, अनावश्यक सुस्ती किंवा वारंवार संसर्ग होणे अशी लक्षणे दिसत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

कधी घ्यावा तज्ज्ञांचा सल्ला

दिवसभराच्या धावपळीनंतर अधूनमधून थकवा जाणवणे ही सामान्य बाब आहे. मात्र, मुलाला अनेक आठवडे सतत थकवा जाणवत असेल, त्याचा शाळेतील सहभाग किंवा दैनंदिन कामांवर परिणाम होत असेल अथवा थकव्याबरोबर इतर लक्षणे दिसत असतील, तर बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. डॉक्टर मुलाची झोप, आहार, शारीरिक वाढ, दैनंदिन हालचाली आणि एकूण आरोग्याची तपासणी करून आवश्यकतेनुसार पुढील चाचण्या सुचवू शकतात. मुलाला थकवा येतो म्हणून स्वमर्जीने औषधोपचार, जीवनसत्त्वांचा समावेश असलेली औषधे देणे टाळावे. कोणतेही पूरक औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच द्यावे. मुलांमध्ये वारंवार जाणवणाऱ्या थकव्याकडे वेळीच लक्ष दिल्यास त्यामागील कारण ओळखणे आणि योग्य उपचार करणे शक्य होते. त्यामुळे मुलाच्या थकव्याला केवळ अभ्यासाचा ताण समजून दुर्लक्ष करण्याऐवजी त्याच्या झोपेच्या, आहाराच्या आणि मानसिक आरोग्याच्या गरजा समजून घेणे गरजेचे आहे.

हेही वाचा :

Shani Sade Sati: 2027 वर्ष शनि गाजवणार, 'या' राशींनी मोठे निर्णय घेताना सांभाळून! मोठा राशीबदल, साडेसातीच्या गणितातही बदल; तुमची रास?

Health News: गॅस, पोटफुगीसाठी स्वतःहून औषधं घेता? थांबा! डॉक्टरांनी दिला महत्त्वाचा इशारा

abp majha web team — Tue, 27 Oct 2026 16:56:35 +0530

Health: पोट फुगणे, जेवणानंतर जडपणा जाणवणे, गॅस होणे किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये बदल होणे अशा तक्रारी अनेकांना जाणवतात. या त्रासांपासून लवकर आराम मिळावा म्हणून काही जण स्वतःहून पाचक औषधे, पाचक एन्झाइम्स किंवा प्रोबायोटिक्स घेण्यास सुरुवात करतात. औषधांच्या दुकानात सहज उपलब्ध असलेल्या या उत्पादनांचा वापर करण्यापूर्वी त्यांची गरज आणि मर्यादा समजून घेणे आवश्यक आहे. पचनाच्या प्रत्येक समस्येवर एकच औषध उपयोगी पडते असे नाही, त्यामुळे लक्षणांमागील कारण शोधणे महत्त्वाचे असल्याचे गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजी तज्ज्ञ डॉ. प्रसाद भाटे, वरीष्ठ पोटविकार तज्ज्ञ सांगतात.

प्रोबायोटिक्स म्हणजे नेमके काय?

प्रोबायोटिक्स म्हणजे पुरेशा प्रमाणात घेतल्यास आरोग्याला फायदा होऊ शकणारे जिवंत सूक्ष्मजीव. आतड्यांमधील सूक्ष्मजीवांचे संतुलन आणि पचनसंस्थेचे कार्य यामध्ये त्यांची भूमिका असू शकते. काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये, उदाहरणार्थ विशिष्ट प्रकारच्या जुलाबांमध्ये, निवडक प्रोबायोटिक्सचा फायदा होऊ शकतो. मात्र, सर्व प्रोबायोटिक्सचे परिणाम सारखे नसतात. त्यांचा उपयोग कोणत्या त्रासासाठी केला जात आहे, त्यातील सूक्ष्मजीवांचा प्रकार कोणता आहे आणि व्यक्तीची प्रकृती कशी आहे, यावर त्यांचा परिणाम अवलंबून असतो. पोट फुगणे किंवा गॅस होणे यासाठी प्रत्येकाने प्रोबायोटिक्स घ्यावेत असे नाही. काही व्यक्तींमध्ये ते घेतल्यानंतर सुरुवातीला गॅस किंवा पोट फुगण्याचा त्रास वाढू शकतो. गंभीर आजार असलेल्या किंवा रोगप्रतिकारशक्ती कमी असलेल्या व्यक्तींनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अशी उत्पादने घेणे टाळावे.

पाचक औषधे घेण्यापूर्वी काळजी आवश्यक

पाचक एन्झाइम्स, अॅसिडिटीवरील औषधे आणि बद्धकोष्ठतेसाठी वापरली जाणारी औषधे यांचे कार्य वेगवेगळे असते. प्रत्येक अपचनासाठी पाचक एन्झाइम्सची आवश्यकता नसते. काही व्यक्तींना विशिष्ट एन्झाइम्सची कमतरता असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने त्यांचा उपयोग होऊ शकतो. त्याचप्रमाणे अॅसिडिटीवरील औषधे वारंवार घेण्यामागील कारणही तपासणे गरजेचे आहे. औषधे दीर्घकाळ स्वतःहून घेतल्यास मूळ आजाराचे निदान उशिरा होण्याची शक्यता असते.सतत पोटदुखी, वजन अनपेक्षितपणे कमी होणे, शौचातून रक्त जाणे, वारंवार उलट्या होणे किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये दीर्घकाळ बदल होणे अशी लक्षणे असल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी.

पचनाच्या आरोग्यासाठी काय करावे?

नियमित वेळेत जेवणे, अन्न सावकाश चावून खाणे, आहारात भाज्या, फळे आणि तंतुमय पदार्थांचा योग्य समावेश करणे, पुरेसे पाणी पिणे आणि नियमित व्यायाम करणे या सवयी पचनासाठी उपयुक्त ठरतात. कोणते पदार्थ खाल्ल्यानंतर त्रास वाढतो, याची नोंद ठेवल्यास कारण शोधण्यास मदत होऊ शकते.पचनाच्या तक्रारी वारंवार होत असल्यास केवळ औषधांवर अवलंबून न राहता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य निदानानंतर आवश्यक तेवढेच उपचार घेणे आणि जीवनशैलीत बदल करणे, हा पचनसंस्थेचे आरोग्य जपण्याचा अधिक योग्य मार्ग आहे.

Pregnancy Problems: गर्भावस्थेत सतत विसरभोळेपणा जाणवतोय? वस्तू कुठे ठेवता आठवतच नाही? असं का होतं? यावर उपाय काय? तज्ज्ञ सांगतात...

भाग्यश्री कांबळे — Tue, 27 Oct 2026 14:49:48 +0530

Pregnancy Problems: गर्भावस्थेत (Pregnancy) घरातील एखादी वस्तू कुठे ठेवली हे आठवत नाही, डॉक्टरांकडे जायला विसरणे किंवा एखादे काम करताना मध्येच पुढे काय करायचे होते हे लक्षात येत नाही, असे काही महिलांच्या बाबतीत घडते. या काळात विसरभोळेपणा वाढल्याचे किंवा एखाद्या गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करणे कठीण जात असल्याचे जाणवू शकते. गर्भावस्थेदरम्यान (Pregnant Women) होणाऱ्या या बदलांना ‘प्रेग्नन्सी ब्रेन’ (Pregnancy Brain) असे म्हटले जाते. हार्मोन्समधील बदल, अपुरी झोप, शारीरिक थकवा आणि मानसिक ताण यामुळे असे होऊ शकते. मात्र, हा त्रास सतत जाणवत असेल किंवा दैनंदिन कामांमध्ये अडथळा (Health Tips) येत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.

गर्भावस्थेत एकाग्रता आणि स्मरणशक्तीवर का होतो परिणाम? (Pregnancy Forgetting things problem Symptoms and tips)

हार्मोन्समधील बदल : गर्भधारणेदरम्यान इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन यांसारख्या हार्मोन्सच्या पातळीत मोठे बदल होतात. या बदलांचा मानसिक स्थिती, झोप आणि मेंदूच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे काही महिलांना नेहमीपेक्षा जास्त विसरभोळेपणा जाणवतो किंवा एखाद्या कामावर लक्ष केंद्रित करणे कठीण जाते.

अपुरी झोप : गर्भावस्थेत वारंवार लघवीला जाणे, छातीत जळजळ होणे, शारीरिक अस्वस्थता किंवा झोपण्यासाठी आरामदायी स्थिती न मिळणे यामुळे झोपेसंबंधी अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो. पुरेशी आणि गाढ झोप न मिळाल्यास स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि विचार करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो.

मानसिक स्थितीत बदल : बाळाच्या जन्माची तयारी, डॉक्टरांने भेट देणे, तपासण्या, घरातील नियोजन आणि बाळाच्या आरोग्याची काळजी वाटणे अशा अनेक गोष्टी गर्भवती महिलेच्या मनात सुरू असतात. एकाच वेळी अनेक गोष्टींचा विचार करावा लागत असल्याने दैनंदिन कामांवर लक्ष केंद्रित करणे कठीण होऊ शकते.

मानसिक ताण आणि भावनिक बदल : गर्भधारणा, प्रसूती, आर्थिक नियोजन, नोकरी आणि पालकत्वाची जबाबदारी यांविषयी मनात चिंता भासू शकते. अशा विचारांमध्ये मन गुंतल्यामुळे लक्ष विचलित होऊ शकते आणि काही गोष्टी विसरण्याचे प्रमाण वाढू शकते.

शारीरिक थकवा : विशेषतः गर्भावस्थेच्या पहिल्या आणि तिसऱ्या तिमाहीत अनेक महिलांना अधिक थकवा जाणवतो. शरीरातील ऊर्जा कमी झाल्यास काम करण्याची क्षमता आणि एकाग्रताही कमी होऊ शकते.

कसा असतो गर्भावस्थेतील विसरभोळेपणा?

प्रत्येक महिलेला हा अनुभव सारखाच येतो असे नाही. काही महिलांना किरकोळ गोष्टी विसरण्याचा त्रास होतो, तर काहींना कामावर लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येते.

•एखादी वस्तू कुठे ठेवली आहे हे आठवत नाही.
•डॉक्टरांकडे जाणे किंवा एखादे महत्त्वाच्या कामाचा विसर पडतो.
•संभाषण सुरू असताना काय बोलायचे होते हे अचानक आठवत नाही.
•एखाद्या कामावर दीर्घकाळ लक्ष केंद्रित करणे कठीण जाते.
•नेहमीपेक्षा जास्त वेळा आठवण करून देण्याची गरज भासते.
•विचार करण्याची गती मंदावल्यासारखी वाटते किंवा लक्ष वारंवार विचलित होते.

विसरभोळेपणा कमी करण्यासाठी काय करावे?

गर्भावस्थेदरम्यान काही साध्या सवयींचा अवलंब केल्यास दैनंदिन कामांचे नियोजन करणे आणि एकाग्रता टिकवणे सोपे होऊ शकते.

•झोपेला प्राधान्य द्या : झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ नियमित ठेवा. शक्य असल्यास दिवसभरात थोडी विश्रांती घ्या.
•कामांची नोंद ठेवा : डॉक्टरांकडे जाणे, औषधे आणि महत्त्वाच्या कामांची नोंद मोबाईलमध्ये किंवा वहीत करून ठेवा.
•एकावेळी एकच काम करा : अनेक कामे एकाच वेळी करण्याऐवजी एका कामावर लक्ष केंद्रित करा.
•वस्तू ठरावीक ठिकाणी ठेवा : चाव्या, मोबाईल, कागदपत्रे आणि इतर गरजेच्या वस्तू नेहमी एकाच ठिकाणी ठेवा.
•पौष्टिक आहार घ्या : नियमित आणि संतुलित आहाराचे सेवन करा. शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ देऊ नका.
•तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने शारीरिक हालचाल करा : डॉक्टरांनी परवानगी दिल्यास चालणे किंवा गर्भावस्थेसाठी योग्य व्यायाम करा.
•कामाच्या दरम्यान विश्रांती घ्या : मानसिकदृष्ट्या थकवणारे काम करताना अधूनमधून छोटे ब्रेक घ्या.
•तणावाकडे दुर्लक्ष करू नका : चिंता किंवा मानसिक ताण सतत जाणवत असल्यास डॉक्टरांशी मोकळेपणाने बोला.

गर्भावस्थेतील विसरभोळेपणामागे केवळ हार्मोन्समधील बदल कारणीभूत असतात असे नाही. विसर पडणाचा त्रास तीव्र असेल, अचानक वाढला असेल किंवा त्यामुळे दैनंदिन जीवनावर लक्षणीय परिणाम होत असेल, तर स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

सतत थकवा जाणवणे, चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा इतर लक्षणे असल्यास रक्तक्षय (ॲनिमिया), थायरॉईडचे विकार, झोपेच्या समस्या किंवा इतर आरोग्यविषयक कारणांची तपासणी आवश्यक ठरू शकते. लक्षणांनुसार डॉक्टर योग्य तपासण्या सुचवू शकतात.

गर्भावस्थेदरम्यान होणारा विसरभोळेपणा किंवा एकाग्रतेचा अभाव हा अनेक महिलांसाठी एक वेगळा अनुभव असू शकतो. हार्मोन्समधील बदल, अपुरी झोप, शारीरिक थकवा आणि मानसिक ताण यांचा त्यामागे वाटा असू शकतो. अधूनमधून एखादी गोष्ट विसरणे सहसा चिंतेचे कारण नसते. मात्र, पुरेशी विश्रांती घेणे, नियमित दिनचर्येचे पालन करणे आणि कामांचे अचुक नियोजन करणे उपयुक्त ठरते. विसरभोळेपणा तीव्र किंवा सतत जाणवत असल्यास त्याला गर्भावस्थेचा सामान्य भाग समजून दुर्लक्ष न करता वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे.

डॉ. सुरभी सिद्धार्थ(प्रसूती आणि स्त्रीरोग तज्ञ, मदरहुड हॉस्पिटल, खारघर)

महत्त्वाच्या इतर बातम्या:

Shraddha Kapoors Eetha: प्रतिक्षा संपली! श्रद्धा कपूरच्या 'ईठा' चित्रपटाबाबत मोठी अपडेट, कधी होणार ट्रेलर रिलीज? तारीख समोर

Women Health: नवमातांनो लक्ष द्या.. स्तनपानामुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी होतो? योग्य मार्गदर्शनाची आवश्यकता, तज्ज्ञ सांगतात..

एबीपी माझा वेब टीम — Mon, 26 Oct 2026 15:32:40 +0530

Women Health: हे तर आपल्या सर्वांना माहित आहे की, बाळाच्या जन्मानंतर त्याचे पोषण आणि निरोगी वाढ यासाठी स्तनपानाला विशेष महत्त्व असते. स्तनपानामुळे बाळाला आवश्यक पोषक घटक मिळतात आणि त्याची रोगप्रतिकारशक्ती विकसित होण्यास मदत होते. मात्र, स्तनपानाचे फायदे केवळ बाळापुरते मर्यादित नाहीत. आईच्या आरोग्याच्या दृष्टीनेही स्तनपान महत्त्वाचे असून, त्यामुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे स्तनपानाबाबत जागरूकता निर्माण करण्यासोबतच नवमातांना स्तनपानासाठी योग्य मार्गदर्शन आणि आवश्यक सहकार्य मिळणे गरजेचे आहे. तळेगाव दाभाडे येथील टीजीएच कॅन्सर सेंटरचे सर्जिकल ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. विवेक बांडे यांनी याबाबत महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

महिलांच्या शरीरात अनेक नैसर्गिक संप्रेरकात्मक बदल (Women Health)

स्तनपानाच्या काळात महिलांच्या शरीरात अनेक नैसर्गिक संप्रेरकात्मक बदल घडतात. या काळात इस्ट्रोजेन या संप्रेरकाची पातळी तुलनेने कमी राहू शकते. इस्ट्रोजेनच्या दीर्घकालीन संपर्काचा स्तनाच्या कर्करोगाच्या काही प्रकारांशी संबंध असल्याने स्तनपानामुळे या कर्करोगाचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते. याशिवाय, स्तनपानादरम्यान स्तनांच्या पेशींमध्ये होणारे नैसर्गिक बदलही या संरक्षणात्मक परिणामामागील एक संभाव्य कारण मानले जाते. विविध संशोधनांमध्ये स्तनपानाचा एकूण कालावधी आणि स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका यांच्यातील संबंध दिसून आला आहे. म्हणजेच, एकूण स्तनपानाचा कालावधी वाढल्यास स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी असण्याशी त्याचा संबंध आढळतो. तथापि, स्तनपान केल्याने स्तनाचा कर्करोग होणारच नाही, असे नाही. महिलांचे वय, कौटुंबिक इतिहास, आनुवंशिकता, संप्रेरकांशी संबंधित घटक आणि जीवनशैली यांसारख्या अनेक बाबींवर स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका अवलंबून असतो.

बाळाला जन्मानंतर पहिले सहा महिने केवळ स्तनपान..

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या शिफारशीनुसार, बाळाला जन्मानंतर पहिले सहा महिने केवळ स्तनपान द्यावे. त्यानंतर बाळाच्या वयानुसार योग्य पूरक आहार सुरू करून दोन वर्षे किंवा त्यापुढेही स्तनपान सुरू ठेवता येते. मात्र, काही महिलांना स्तनपान करताना वेदना होणे, दूध पुरेसे येत नसल्याची चिंता किंवा बाळाला दूध पाजण्यात अडचणी अशा समस्या जाणवू शकतात. अशा वेळी डॉक्टर किंवा स्तनपान समुपदेशकांचा सल्ला घेतल्यास योग्य मदत मिळू शकते.

आईच्या दीर्घकालीन आरोग्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची बाब, डॉक्टर सांगतात...

याविषयी डॉ. विवेक बांडे सांगतात, स्तनपान ही केवळ बाळाच्या पोषणाची प्रक्रिया नसून आईच्या दीर्घकालीन आरोग्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची बाब आहे. स्तनपानामुळे स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे नवमातांना स्तनपानासाठी प्रोत्साहन देणे, त्यांना योग्य मार्गदर्शन करणे आणि आवश्यक ते सहकार्य उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे. त्याचबरोबर महिलांनी स्तनांच्या आरोग्याबाबत जागरूक राहणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.”

नियमित आरोग्य तपासणी आणि लक्षणांकडे वेळीच लक्ष द्या...

डॉ. विवेक बांडे सांगतात, स्तनपानाचे महत्त्व समजून घेणे, नवमातांना कुटुंबीयांकडून सहकार्य मिळणे आणि स्तनांच्या आरोग्याबाबत जागरूक राहणे या बाबी महत्त्वाच्या आहेत. स्तनात गाठ जाणवणे, स्तनाग्रांमध्ये बदल होणे किंवा इतर असामान्य लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. स्तनपानाचे अनेक फायदे असले, तरी नियमित आरोग्य तपासणी आणि लक्षणांकडे वेळीच लक्ष देणेही तितकेच आवश्यक आहे.

हेही वाचा :

Weekly Horoscope: तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीन..आजपासून ऑक्टोबरचा नवा आठवडा आयुष्यात यू-टर्न आणणारा! 5 राशी श्रीमंतीच्या मार्गावर, साप्ताहिक राशीभविष्य..

Vastu Tips : रात्री शांत झोप हवीय? बेडची चुकीची दिशा तर कारण नाही ना? झोपण्यापूर्वी 'ही' गोष्ट नक्की तपासा...वास्तूशास्त्रात म्हटलंय...

एबीपी माझा वेब टीम — Thu, 22 Oct 2026 12:19:38 +0530

Vastu Tips : वास्तुशास्त्र आणि विज्ञान या दोन्ही गोष्टी मान्य करतात की, चुकीच्या दिशेला डोके ठेवून झोपल्यास आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो. यामुळे मानसिक तणाव वाढतो, परिणामी झोप लागणं कठीण होतं. वास्तुशास्त्रानुसार (Vastu Shastra), चुकीच्या दिशेला ठेवलेल्या पलंगावर झोपल्याने नकारात्मक ऊर्जेच्या पातळीत मोठी वाढ होते. अनेकदा मनात एक प्रकारची अस्वस्थता आणि भीती जाणवत राहते. अशा वेळी, आपला पलंग योग्य दिशेला ठेवणं गरजेचं आहे. यामुळे मानसिक तणाव कमी होण्यास मदत होते आणि रात्रीची शांत झोप मिळते. वास्तुशास्त्रानुसार पलंग ठेवण्यासाठी कोणती दिशा योग्य आहे, हे जाणून घेऊयात.

पलंग ठेवण्याची योग्य दिशा

वास्तुशास्त्रानुसार, झोपताना तुमचं डोकं दक्षिण किंवा पूर्व दिशेला तर, पाय उत्तर किंवा पश्चिम दिशेला असतील अशा प्रकारे तुमच्या बेडरूममधील पलंग ठेवला पाहिजे जर तुम्ही तुमचा पलंग अशा पद्धतीने ठेवला, तर तुम्हाला जाणवणाऱ्या झोपेशी संबंधित समस्या कमी होतील.

दक्षिण दिशेला डोकं ठेवून झोपणं योग्य

वास्तूनुसार, झोपताना डोके दक्षिण दिशेला असणे सर्वोत्तम मानले जाते. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिल्यास, या दिशेला डोके ठेवून झोपल्यामुळे शरीरातील रक्ताभिसरण संतुलित राहण्यास मदत होते, ज्यामुळे गाढ झोप लागते आणि तणाव कमी होतो.

पूर्व दिशेलासुद्धा डोकं करुन झोपू शकता

दक्षिणेव्यतिरिक्त, पूर्वेकडे डोके करून झोपणे देखील अत्यंत उत्तम मानले जाते. असे म्हटले जाते की, या दिशेला डोके करून झोपल्याने एकाग्रता आणि स्मरणशक्ती वाढते.

चुकूनही 'या' दिशेला ठेवू नका पलंग

झोपताना कधीही आपले डोके उत्तरेकडे करून झोपू नये. वास्तुशास्त्राच्या दृष्टीनेच नव्हे, तर वैज्ञानिक दृष्टिकोनातूनही हे चुकीचं आहे. वैज्ञानिक आणि वास्तुतज्ज्ञांच्या मते, जेव्हा तुम्ही डोके उत्तरेकडे करून झोपता, तेव्हा पृथ्वीचा उत्तर ध्रुव आणि मानवी शरीरातील चुंबकीय ध्रुव एकमेकांना दूर ढकलतात ज्यामुळे मेंदूवर मोठा ताण निर्माण होतो. यामुळे निद्रानाश, सतत होणारी डोकेदुखी, वाईट स्वप्न आणि हृदयाशी संबंधित आजारांचा धोका वाढू शकतो. तसेच, पश्चिमेकडे डोके करून झोपणं अशुभ मानलं जातं; यामुळे आळस येतो.

बेडरुममध्ये पलंग ठेवताना 'या' गोष्टींची काळजी घ्या

बेडला कधीही दरवाजाच्या समोर ठेवू नये.
बेडवर कधीच औषधं ठेवून झोपू नका
बेडचे डोक्याकडील टोक दक्षिण किंवा पूर्व भिंतीच्या दिशेला असावे. याव्यतिरिक्त, पलंगाच्या इतर तीन बाजूंना काही जागा मोकळी सोडली पाहिजे.
तुमच्या बेडखाली कोणतीही अनावश्यक वस्तू ठेवू नका, कारण त्यामुळे झोप लागणे कठीण होऊ शकते.
बेडच्या समोर आरसा ठेवू नये.

इतर महत्त्वाच्या बातम्या :

Surya Gochar 2026 : 24 ऑक्टोबरपासून 'या' 4 राशींचं नशीब सोन्यासारखं चमकणार! सूर्याच्या नक्षत्र परिवर्तनाने सुरू होणार सुवर्णकाळ, पदरात पडणार पुण्याचं फळ

Child Health: पालकांनो लक्ष द्या..गरज नसतानाही मुलांना प्रोटीन सप्लिमेंट्स दिलं जातंय? तज्ज्ञांनी दिली महत्त्वाची माहिती...

एबीपी माझा वेब टीम — Wed, 21 Oct 2026 11:13:53 +0530

Child Health: आजकाल मुलांच्या आहारात प्रथिनांचे प्रमाण वाढवण्याकडे अनेक पालकांचा कल दिसतो. मुलांची उंची वाढावी, शरीराची चांगली वाढ व्हावी आणि त्यांना पुरेशी ताकद मिळावी, यासाठी दूध, अंडी, पनीर यांसोबत प्रोटीन पावडर आणि प्रथिनयुक्त पदार्थही दिले जातात. मात्र, मुलांना खरंच अतिरिक्त प्रथिनांची गरज असते का, की घरच्या संतुलित आहारातूनच त्यांची गरज पूर्ण होऊ शकते? हे समजून घेणे गरजेचे आहे. पुणे येथील मदरहुड हॉस्पिटलच्या आहारतज्ज्ञ आणि पोषणतज्ज्ञ, डॉ. इंशारा मुस्तफा यांनी याबाबत महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

मुलांना पुरेशी प्रथिने मिळत आहेत का? (Child Health)

सुपरमार्केटमध्ये खरेदीसाठी गेल्यावर किंवा सोशल मीडियावर नजर टाकल्यावर प्रथिनयुक्त पदार्थांची जाहिरात मोठ्या प्रमाणात दिसते. प्रोटीन बार, शेक, पावडर, कुकीज आणि नाश्त्याचे धान्य अशा अनेक पदार्थांना आरोग्यदायी पर्याय म्हणून निवडले जाते. पालकांनाही आपल्या मुलांना सर्वोत्तम आहार द्यायचा असतो. प्रथिने मुलांच्या वाढीसाठी, स्नायूंच्या विकासासाठी तसेच शारीरिक बळकटीसाठी आवश्यक असल्याचे ऐकल्यानंतर त्यांच्या मनात मुलांना पुरेशी प्रथिने मिळत आहेत का, असा प्रश्न निर्माण होतो.

मुलांच्या प्रत्यक्ष पोषणविषयक गरजा लक्षात घेणे महत्त्वाचे...

याबाबत डॉ. मुस्तफा सांगतात, बहुतांश निरोगी मुलांना संतुलित आणि विविध पदार्थांचा समावेश असलेल्या आहारातून पुरेशी प्रथिने मिळू शकतात. मुलांना गरजेपेक्षा अधिक प्रथिने देणे आवश्यक नाही. विशेषतः मूत्रपिंडाशी संबंधित आजार असलेल्या मुलांमध्ये अतिरिक्त प्रथिनांमुळे मूत्रपिंडांवरील भार वाढू शकतो. त्यामुळे बाजारातील जाहिराती किंवा सध्याचे आहारविषयक ट्रेंड पाहून निर्णय घेण्याऐवजी मुलांच्या प्रत्यक्ष पोषणविषयक गरजा लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.

मुलांच्या वाढीसाठी प्रथिनांची गरज

डॉ. मुस्तफा सांगतात, शरीरातील पेशी आणि ऊतींची निर्मिती व दुरुस्तीसाठी आहारातील प्रथिने महत्त्वाची भूमिका बजावतात. मुलांची शारीरिक वाढ, स्नायूंचा विकास, हार्मोन्सची निर्मिती आणि रोगप्रतिकारक शक्तीचे योग्य कार्य यासाठीही प्रथिने आवश्यक असतात. मात्र, प्रत्येक मुलाची प्रथिनांची गरज सारखी नसते. मुलाचे वय, शरीराचे वजन, वाढीचा वेग आणि शारीरिक हालचालींचे प्रमाण यानुसार त्याची प्रथिनांची गरज ठरते. त्यामुळे सर्व मुलांना सारख्याच प्रमाणात प्रथिने देणे योग्य ठरत नाही.

मुलांना दररोज किती प्रथिनांची गरज असते?

ICMR-NIN 2020 अभ्यासानुसार सादर केलेल्या अहवालानुसार , विविध वयोगटांतील मुलांची दररोजची प्रथिनांची गरज साधारणपणे पुढीलप्रमाणे असते.

* 1 ते 3 वर्षे: दररोज सुमारे 12.5 ग्रॅम
4 ते 6 वर्षे: दररोज सुमारे 16 ग्रॅम
7 ते 9 वर्षे: दररोज सुमारे 23 ग्रॅम
10 ते 12 वर्षे: दररोज सुमारे 32 ते 33 ग्रॅम
किशोरवयीन मुले: वाढीच्या वेगानुसार प्रथिनांची गरज वाढते. मुलगा किंवा मुलगी, वय आणि शारीरिक विकास यानुसार हे प्रमाण बदलते.

घरातील नेहमीच्या आहारातूनही प्रथिनांची गरज पूर्ण करता येते - डॉक्टर

डॉ. मुस्तफा सांगतात, मुलांच्या आहारात प्रामुख्याने तांदूळ, गहू यांसारख्या धान्यांचा समावेश असेल आणि प्रथिनांचे इतर स्रोत मर्यादित असतील, तर आहारातील प्रथिनांचे प्रमाण आणि गुणवत्ता याकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे. अशा आहारात शरीराला आवश्यक अमिनो ॲसिड्स पुरेशा प्रमाणात मिळण्यासाठी धान्ये, कडधान्ये आणि दूध यांचा योग्य समतोल राखणे उपयुक्त ठरते. मुलांच्या वजनाच्या प्रत्येक किलोग्रॅममागे सुमारे एक ग्रॅम प्रथिनांचे गरज असते. धान्ये, कडधान्ये आणि दूध यांचे साधारण ३:१:२.५ असे प्रमाणही प्रथिनांची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी सुचवले आहे. मुलांना पुरेशी प्रथिने मिळवून देण्यासाठी महागडे प्रोटीन पावडर किंवा खास प्रथिनयुक्त म्हणून विकले जाणारे पदार्थ खरेदी करणे गरजेचे नाही. घरातील नेहमीच्या आहारातूनही प्रथिनांची गरज पूर्ण करता येते.

डाळी, कडधान्ये, दूध, दही, पनीर, अंडी, मासे, चिकन, सोयाबीन, विविध कडधान्यांपासून तयार केलेले पदार्थ, सुका मेवा आणि बिया हे प्रथिनांचे चांगले स्रोत आहेत. मुलांच्या आवडीनुसार आणि वयानुसार या पदार्थांचा संतुलित आहारात समावेश करता येतो. प्रत्येक जेवणात किती प्रथिने आहेत, याचाच विचार केला जाऊ लागतो तेव्हा समस्या निर्माण होऊ शकते. घरातील नेहमीच्या जेवणातूनही मुलांना अनेक पदार्थांद्वारे प्रथिने मिळत असतात. त्यामुळे मूल खेळते, धावते, अंगाने बारीक आहे किंवा त्याचे स्नायू पुरेसे विकसित झालेले नाहीत, अशा कारणांमुळे त्याला अतिरिक्त प्रथिने किंवा पूरक आहाराची देण्याची गरज असेलच असे नाही.

पालकांनो.. अशी घ्या काळजी...

मुलांच्या खाण्यापिण्याबाबत सतत प्रथिनांचा आग्रह धरल्यास त्यांच्या मनात अन्नाविषयी आणि स्वतःच्या शरीराविषयी चुकीच्या कल्पना निर्माण होऊ शकतात. लहानपणापासूनच काही पदार्थ केवळ प्रथिनांनी समृद्ध असल्यामुळे चांगले आणि इतर पदार्थ कमी महत्त्वाचे आहेत, अशी भावना निर्माण होणे टाळले पाहिजे. मुलांच्या वाढीसाठी केवळ प्रथिनेच नव्हे, तर कर्बोदके, आरोग्यदायी स्निग्ध पदार्थ, जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि तंतुमय पदार्थही आवश्यक असतात. संतुलित आहाराऐवजी केवळ प्रथिनयुक्त पदार्थांवर भर दिल्यास इतर महत्त्वाच्या पोषक घटकांची कमतरता निर्माण होऊ शकते. मुलांचे शरीर अजून विकसित होत असल्याने त्यांच्या आहाराच्या गरजा प्रौढांच्या व्यायामविषयक सवयी किंवा सोशल मीडियावरील शरीरयष्टीविषयक कल्पनांनुसार ठरवू नये.

एकूण आहार आणि खाण्याच्या सवयींकडे लक्ष द्या

पालकांनी आपल्या मुलांच्या ताटातील प्रथिनांच्या प्रमाणापेक्षा, ते संतुलित आहाराचे सेवन करत आहे का, याकडे लक्ष द्यावे. मुलांच्या जेवणात धान्य किंवा इतर कर्बोदकयुक्त पदार्थ, प्रथिनांचे स्रोत, भाज्या, फळे आणि आरोग्यदायी स्निग्ध पदार्थ यांचा समावेश असावा. मुलांना सकस आणि विविध प्रकारचे पदार्थ खाण्याची सवय लावावी. एखादा पदार्थ केवळ प्रथिनांनी समृद्ध असल्यामुळेच तो चांगला आहे, अशी धारणा त्यांच्या मनात निर्माण होणार नाही याची काळजी घ्यावी.मुलांच्या भुकेत होणारे बदलही सामान्य असतात. एखाद्या दिवशी मूल भरपूर जेवते, तर दुसऱ्या दिवशी त्यांची जेवणाची इच्छा देखील नसते. त्यामुळे एका वेळच्या जेवणावरून लगेच निष्कर्ष काढण्याऐवजी काही दिवसांतील एकूण आहार आणि खाण्याच्या सवयींकडे लक्ष देणे योग्य राहील.

प्रोटीन पावडर प्रत्येक मुलासाठी आवश्यक आहे का?

विविध पदार्थांचा समावेश असलेला संतुलित आहार घेणाऱ्या बहुतांश निरोगी मुलांना नियमितपणे प्रोटीन पावडर देण्याची गरज नसते. मात्र, मुलाची वाढ योग्य प्रकारे होत नसेल, त्याचा आहार अत्यंत मर्यादित असेल, त्याला विशिष्ट पोषणविषयक गरज असेल किंवा काही वैद्यकीय समस्या असतील, तर पूरक आहाराचा विचार केला जाऊ शकतो. अशा वेळी बालरोग तज्ज्ञ किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे. केवळ जाहिराती, सोशल मीडियावरील माहिती किंवा इतर मुलांच्या आहाराचे अनुकरण करून प्रोटीन पावडर देण्याचा निर्णय घेऊ नये. मुलांच्या योग्य वाढीसाठी केवळ अधिक प्रथिनयुक्त आहार देण्यापेक्षा त्यांच्या वयानुसार, गरजेनुसार आणि आवडीनुसार संतुलित आहार देणे अधिक गरजेचे आहे.

हेही वाचा :

October Horoscope 2026: मेष, वृषभ, मिथुन, कर्क, सिंह, कन्या..ऑक्टोबरचे शेवटचे 10 दिवस नशीब पालटणारे! 5 राशी श्रीमंतीच्या मार्गावर, पैसा, नोकरी, प्रेम... राशीभविष्य..

(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा कवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)

Women Health: महिलांनो..मेनोपॉज नंतर तुमची इस्ट्रोजेन पातळी कमी झाली नाही ना? हृदयाच्या आरोग्यावरही होतो 'असा' परिणाम, तज्ज्ञ सांगतात...

एबीपी माझा वेब टीम — Sun, 18 Oct 2026 12:09:23 +0530

Women Health: महिलांनो... तुम्हाला हे माहितीय का? रजोनिवृत्तीनंतर महिलांच्या शरीरात विविध बदल होतात. मासिक पाळी थांबणे हा त्यातील एक महत्त्वाचा बदल असला, तरी या काळात इस्ट्रोजेन या संप्रेरकाची पातळी कमी झाल्यामुळे त्याच्या हृदयाच्या आरोग्यावरही परिणाम होऊ शकतो. कोलेस्ट्रॉल आणि रक्तदाब वाढणे, पोटाभोवती चरबी जमा होणे यामुळे देखील हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे रजोनिवृत्तीनंतर महिलांनी हृदयाच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष देणे आणि नियमित तपासण्या करणे गरजेचे आहे. याबाबत मुंबई येथील कार्डियाक सर्जन, बिपीनचंद्र भामरे यांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

प्रश्न 1 : रजोनिवृत्तीचा आणि हृदयाच्या आरोग्याचा परस्परसंबंध आहे का?

उत्तर : रजोनिवृत्तीच्या काळात इस्ट्रोजेन संप्रेरकाची पातळी कमी होते. इस्ट्रोजेनचा रक्तवाहिन्यांचे कार्य, कोलेस्ट्रॉलची पातळी आणि चयापचयाच्या काही प्रक्रियांशी संबंध असतो. रजोनिवृत्तीनंतर काही महिलांमध्ये खराब कोलेस्ट्रॉलचे (एलडीएल) प्रमाण वाढणे, रक्तदाब वाढणे, पोटाभोवती चरबी जमा होणे आणि इन्सुलिन प्रतिरोध वाढणे असे बदल दिसू शकतात. या घटकांमुळे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. मात्र, हा धोका केवळ इस्ट्रोजेन कमी झाल्यामुळेच वाढतो असे नाही. वय, आनुवंशिकता, आहार, शारीरिक हालचाली आणि इतर आजारांचाही त्यावर परिणाम होतो.

प्रश्न 2 : इस्ट्रोजेनमुळे हृदयाचे संरक्षण कसे होते?

उत्तर : इस्ट्रोजेन रक्तवाहिन्यांचे कार्य सुरळीत राहण्यास मदत करते. त्याचबरोबर वाढत्या कोलेस्ट्रॉलचा चयापचया आरोग्यावरही परिणाम होतो. रजोनिवृत्तीनंतर या संप्रेरकाची पातळी कमी झाल्यावर रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉल आणि शरीरातील चरबीच्या वितरणात बदल होऊ शकतात. हे बदल एकत्रितपणे हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आजारांचा धोका वाढवू शकतात. हे लक्षात असू द्या, इस्ट्रोजेनची पातळी कमी होणे म्हणजे प्रत्येक महिलेला हृदयविकार होईलच, असे नाही.

प्रश्न 3 : रजोनिवृत्तीनंतर हृदयविकाराचा धोका वाढलाय याची काही विशेष लक्षणं दिसतात का?

उत्तर : उच्च रक्तदाब आणि वाढलेले कोलेस्ट्रॉल यांसारख्या समस्यांना सुरुवातीला अनेकदा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे नसतात. त्यामुळे केवळ शरीरातील बदलांवरून हृदयाच्या आरोग्याचा अंदाज बांधता येत नाही. छातीत दडपण किंवा वेदना, चालताना अथवा जिने चढताना धाप लागणे, असामान्य थकवा, घाम, मळमळणे किंवा हात, पाठ, मान आणि जबड्यात वेदना ही हृदयविकाराची संभाव्य लक्षणे असू शकतात. महिलांमध्ये ही लक्षणे कधी कधी नेहमीपेक्षा वेगळ्या स्वरूपातही दिसतात. अशी लक्षणे अचानक जाणवल्यास तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.

प्रश्न 4 : रजोनिवृत्तीनंतर महिलेचे वजन आणि पोटावरील चरबी वाढते का? याचा तिच्या हृदयावर काय परिणाम होतो?

उत्तर : रजोनिवृत्तीच्या काळात शरीरातील चरबीचे वितरण बदलून पोटाभोवती चरबी वाढण्याची शक्यता असते. त्याचबरोबर वयानुसार स्नायूंची बळकटी कमी होणे, झोपेच्या सवयीत झालेले बदल आणि शारीरिक हालचाली मंदावणे यांचाही वजनावर परिणाम होऊ शकतो. पोटाभोवती जास्त चरबी जमा झाल्यास मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि कोलेस्ट्रॉलच्या समस्यांचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवणे, नियमित व्यायाम करणे आणि संतुलित आहाराचे सेवन करणे गरजेचे आहे.

प्रश्न 5 : रजोनिवृत्तीनंतर हृदयाचे आरोग्य जपण्यासाठी कोणत्या तपासण्या कराव्यात?

उत्तर : रक्तदाब, रक्तातील कोलेस्ट्रॉल आणि रक्तातील साखरेची नियमित तपासणी करणे गरजेचे आहे. वजन आणि कंबरेचा घेर यावरही लक्ष ठेवावे. वय, कौटुंबिक इतिहास, मधुमेह, उच्च रक्तदाब, धूम्रपान आणि इतर जोखमींचा विचार करून डॉक्टर आवश्यक तपासण्या आणि त्यांची वारंवारता ठरवू शकतात. छातीत दुखणे किंवा धाप लागणे अशी लक्षणे असल्यास नियमित तपासणीच्या वेळेची वाट न पाहता तातडीने डॉक्टरांकडे जावे.

प्रश्न 6 : हृदयाचे आरोग्य चांगले राहण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावेत?

उत्तर : रोजच्या जीवनात काही साधे बदल केल्याने हृदयविकाराचा धोका कमी करण्यास मदत होऊ शकते. आहारात भाज्या, फळे, संपूर्ण धान्ये, डाळी आणि कडधान्यांचा समावेश करावा. मीठ, साखर, तळलेले पदार्थ आणि प्रक्रिया केलेल्या अन्नपदार्थांचे अतिरिक्त सेवन टाळावे. डॉक्टरांनी सल्ल्याने दर आठवड्याला किमान १५० मिनिटे मध्यम तीव्रतेचा व्यायाम करण्याचे करावा. चालणे, सायकलिंग करणे आणि स्ट्रेंथ ट्रेनिंग फायदेशीर ठरू शकते. पुरेशी झोप, तणावाचे व्यवस्थापन आणि धूम्रपान टाळणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे.

प्रश्न 7 : रजोनिवृत्तीच्या लक्षणांसाठी हार्मोन थेरपी घेतल्याने हृदयविकार टाळता येतो का?

उत्तर : हार्मोन थेरपीचा मुख्य उद्देश रजोनिवृत्तीमुळे हार्मोन्समध्ये चढउतार झाल्याने दिसून येणारी त्रासदायक लक्षणे कमी करणे हा आहे. हृदयविकार टाळण्यासाठी किंवा त्यावर उपचार म्हणून हार्मोन थेरपी सुरू करण्याची शिफारस सर्वसाधारणपणे केली जात नाही. या उपचाराचे फायदे आणि संभाव्य धोके हे महिलेचे वय, रजोनिवृत्तीनंतरचा कालावधी, वैद्यकीय इतिहास आणि इतर जोखमींवर अवलंबून असतात. त्यामुळे हार्मोन थेरपी घ्यायची की नाही, याचा निर्णय स्त्रीरोगतज्ज्ञांच्या सल्ल्याने वैयक्तिक पातळीवर घ्यावा.

प्रश्न 8 : रजोनिवृत्तीनंतर महिलांनी हृदयाच्या आरोग्याबाबत काय काळजी घ्यावी?

उत्तर : रजोनिवृत्ती हा नैसर्गिक टप्पा असला, तरी या काळात आरोग्याकडे दुर्लक्ष करू नये. रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉल आणि रक्तातील साखरेवर लक्ष ठेवणे, नियमित शारीरिक हालचाल करणे आणि संतुलित आहार घेणे या सवयी दीर्घकाळ हृदयाचे आरोग्य जपण्यास मदत करतात. हृदयविकार केवळ पुरुषांचा किंवा वृद्ध महिलांचाच आजार आहे, असा समज चुकीचा आहे. स्वतःच्या आरोग्याबाबत जागरूक राहणे आणि गरजेनुसार वेळेवर वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे.

रजोनिवृत्तीनंतर महिलांच्या शरीरात होणारे बदल केवळ मासिक पाळीपुरते मर्यादित नसतात, तर त्याचा परिणाम हृदयाच्या आरोग्यावरही होऊ शकतो. इस्ट्रोजेनची पातळी कमी झाल्यामुळे कोलेस्ट्रॉल, रक्तदाब आणि हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे या वयात महिलांनी नियमित आरोग्य तपासणी करणे, आहारात योग्य बदल करणे आणि शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय राहणे आवश्यक आहे. छातीत दुखणे, धाप लागणे किंवा असामान्य थकवा जाणवणे यांसारख्या लक्षणांतडे दुर्लक्ष करू नका..

हेही वाचा :

Weekly Lucky Zodiac Signs: पुढचे 7 दिवस गेमचेंजर, 5 राशी श्रीमंतीच्या मार्गावर! अष्टमी-नवमी-दसऱ्याचा पॉवरफुल योग, पैसा, नोकरी, प्रेम फळफळणार...

(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा कवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)

Health Tips : सावधान! सणासुदीच्या काळात डोळ्यांचा मेकअप करताय? तर घ्या काळजी, संवेदनशील डोळ्यांसाठी 5 महत्त्वाच्या टिप्स

एबीपी माझा वेब टीम — Fri, 16 Oct 2026 15:26:58 +0530

Health Tips for Sensitive Eyes: नवरात्रीच्या सुरुवातीच्या काही रात्रींनंतर डोळ्यांना खाज येणे, डोळ्यांतून पाणी येणे किंवा पापण्यांना सूज येणे अशा तक्रारी घेऊन येणाऱ्या रुग्णांची संख्या वाढताना दिसते. यामागे अनेकदा डोळ्यांच्या मेकअपसाठी वापरली जाणारी सौंदर्यप्रसाधने कारणीभूत असतात. ग्लिटर, गडद आयलायनर, मस्कारा आणि काजळ यांसारखी उत्पादने अनेक तास डोळ्यांवर (Sensitive Eyes) राहतात. त्यातच उष्णता, धूळ आणि गरब्यादरम्यान होणारी धावपळ यांमुळे डोळ्यांवर अधिक ताण येतो. ज्यांचे डोळे संवेदनशील (Health Tips) आहेत, त्यांना याचा त्रास सर्वप्रथम जाणवू शकतो. अशातच सणांचा आनंद घेताना डोळ्यांचे आरोग्य जपण्यासाठी काही गोष्टी अतिशय महत्वाच्या असून या संदर्भात डॉ. मीनल कान्हेरे ( कन्सल्टंट कॉर्निया, मोतीबिंदू आणि रिफ्रॅक्टिव्ह सर्जन
डॉ अग्रवालस् आय हॉस्पिटल, चेंबूर) यांनी माहिती देत पाच गोष्टी लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे असल्याचे सांगितलं आहे. काय आहेत या संवेदनशील डोळ्यांसाठी 5 महत्त्वाच्या टिप्स, आपण जाणून घेऊया.

Health Tips for Sensitive Eyes: 1. नवीन सौंदर्यप्रसाधने वापरण्यापूर्वी त्यांची चाचणी करा

नवीन मेकअप प्रॉडक्ट वापरायचे असल्यास कार्यक्रमाच्या एक-दोन दिवस आधी त्याची चाचणी घ्या. कार्यक्रमाच्या दिवशीच नवीन उत्पादन वापरणे टाळा. त्यासाठी थोडेसे उत्पादन कानामागील त्वचेवर किंवा हाताच्या आतील बाजूला लावून 24 ते 48 तास निरीक्षण करा. त्वचेवर लालसरपणा, खाज किंवा सूज जाणवल्यास ते उत्पादन डोळ्यांजवळ वापरू नका.

शक्यतो सुगंधविरहित (Fragrance-free), अॅलर्जीचा धोका कमी असलेली (Hypoallergenic) आणि नेत्रतज्ज्ञांनी तपासलेली (Ophthalmologist-tested) उत्पादने निवडा. कारण सौंदर्यप्रसाधनांमधील सुगंध आणि काही प्रिझर्व्हेटिव्ह्जमुळे डोळ्यांना अॅलर्जी होऊ शकते.

2. डोळ्यांच्या आतील कडेवर काजळ लावणे टाळा

खालच्या पापणीच्या आतील कडेवर काजळ लावण्याची सवय अनेक वर्षांपासून प्रचलित आहे; मात्र ही सवय डोळ्यांच्या आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. डोळ्यांतील अश्रू लवकर वाळू नयेत यासाठी आवश्यक असणारे तेल तयार करणाऱ्या ग्रंथी पापणीच्या आतील कडेवर उघडतात. या ठिकाणी काजळ किंवा इतर मेकअपचे कण साचल्यास या ग्रंथी बंद होऊ शकतात. त्यामुळे पापण्यांवर गाठी येणे, सूज निर्माण होणे आणि डोळे कोरडे पडणे अशा समस्या उद्भवू शकतात. काजळातील काही कण डोळ्यांच्या पृष्ठभागावरही जाऊ शकतात. त्यामुळे डोळ्यांच्या आतील कडेऐवजी बाहेरील पापण्यांच्या केसांच्या रेषेवर आयलायनर लावणे अधिक योग्य ठरते. शक्य असल्यास लिक्विड आयलायनरचा वापर करा. गरब्यादरम्यान घामामुळे काजळ पसरून डोळ्यांत जाण्याची शक्यताही असते.

3. ग्लिटर आणि कृत्रिम पापण्या वापरताना विशेष काळजी घ्या

ग्लिटरचा अगदी लहान कणही डोळ्यांच्या पारदर्शक बाह्य पटलावर (कॉर्निया) ओरखडा निर्माण करू शकतो. यामुळे तात्काळ वेदना होऊ शकतात आणि काही प्रकरणांमध्ये गंभीर कॉर्नियल इन्फेक्शनचाही धोका असतो. त्यामुळे केवळ डोळ्यांसाठी तयार केलेली उत्पादनेच वापरा. हस्तकलेसाठी वापरले जाणारे ग्लिटर डोळ्यांच्या मेकअपसाठी सुरक्षित नसते. सैल पावडर स्वरूपातील आयशॅडोऐवजी क्रीम किंवा प्रेस्ड आयशॅडो वापरणे अधिक योग्य ठरते. कृत्रिम पापण्या (False Eyelashes) लावताना लेटेक्सविरहित अॅडहेसिव्ह निवडा आणि ते पापण्यांच्या केसांच्या मुळांवर लागू देऊ नका.

कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरणाऱ्यांनी मेकअप करण्यापूर्वी लेन्स लावाव्यात आणि मेकअप काढण्यापूर्वी त्या काढून ठेवाव्यात. गरब्यादरम्यान डोळ्यांत कोरडेपणा, जळजळ किंवा काहीतरी अडकल्यासारखे वाटल्यास लेन्स काढून टाका.

4. मेकअपची उत्पादने इतरांसोबत शेअर करू नका

मैत्रिणींसोबत काजळाची पेन्सिल किंवा मस्कारा शेअर करणे ही साधी गोष्ट वाटू शकते; परंतु यामुळे डोळ्यांचा संसर्ग, विशेषतः कंजंक्टिव्हायटिस (डोळे येणे), एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरू शकतो. त्यामुळे प्रत्येकाने स्वतःची मेकअप उत्पादने वापरावीत. काजळ किंवा आयलायनरच्या पेन्सिली वापरण्यापूर्वी स्वच्छ आणि योग्य पद्धतीने शार्प करा.

सामान्यतः मस्कारा उघडल्यानंतर तीन महिन्यांनी आणि लिक्विड आयलायनर सहा महिन्यांनी बदलणे योग्य ठरते. उत्पादन सुकले असेल किंवा त्याच्या गुणवत्तेत बदल झाला असेल, तर ते वापरणे थांबवा. ते पुन्हा वापरण्यासाठी त्यात पाणी किंवा लाळ मिसळू नका. यामुळे बॅक्टेरियाचा संसर्ग होण्याचा धोका वाढू शकतो.

5. झोपण्यापूर्वी डोळ्यांचा मेकअप पूर्णपणे काढा

गरबा किंवा उत्सवामुळे रात्री उशीर झाला तरी झोपण्यापूर्वी डोळ्यांचा मेकअप काढणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. रात्रभर मेकअप डोळ्यांवर राहिल्यास पापण्यांवरील तेलग्रंथी बंद होऊ शकतात आणि डोळ्यांच्या पृष्ठभागावर जळजळ होऊ शकते. मेकअप काढण्यापूर्वी हात स्वच्छ धुवा. त्यानंतर स्वच्छ कापसाच्या पॅडवर सुगंधविरहित मेकअप रिमूव्हर घेऊन डोळ्यांच्या आतील कोपऱ्यापासून बाहेरील बाजूकडे हलक्या हाताने पुसा. डोळे चोळणे टाळा. डोळ्यांत धूळ किंवा ग्लिटरचा कण गेल्यास स्वच्छ पाण्याने डोळे धुवा. त्रास कायम राहिल्यास स्वतःहून कोणतेही औषध वापरण्याऐवजी नेत्रतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?

डोळ्यांतील लालसरपणा बराच वेळ कायम राहणे, वेदना होणे, प्रकाश सहन न होणे, धूसर दिसणे, डोळ्यांतून स्त्राव येणे किंवा पापण्यांना सूज येणे अशी लक्षणे दिसल्यास नेत्रतज्ज्ञांकडून तपासणी करून घ्या. यावेळी आधीपासून असलेले आय ड्रॉप्स किंवा घरगुती उपाय स्वतःहून वापरू नका. योग्य वेळी वैद्यकीय सल्ला घेतल्यास संभाव्य गुंतागुंत टाळता येऊ शकते.

सणांचा आनंद घेताना डोळ्यांची थोडीशी काळजी घेतली, तर उत्सव संपल्यानंतरही तुमची दृष्टी निरोगी ठेवण्यास मदत होईल. त्यामुळे मेकअपसोबतच डोळ्यांच्या आरोग्यालाही प्राधान्य द्या आणि सुरक्षितपणे सण साजरे करा!

इतर महत्वाच्या बातम्या

Health Tips : लहान वयात वाढतेय लठ्ठपणाची समस्या; वाडिया रुग्णालयात तीन वर्षांत 300 बालरुग्णांची नोंद

Health Tips : लहान वयात वाढतेय लठ्ठपणाची समस्या; वाडिया रुग्णालयात तीन वर्षांत 300 बालरुग्णांची नोंद

एबीपी माझा वेब टीम — Fri, 16 Oct 2026 11:50:17 +0530

Health Tips : लहान मूल गोंडस दिसतंय, त्याचं वजनही छान वाढतंय, असं म्हणत अनेकदा पालक मुलांच्या वाढत्या वजनाकडे आनंदाने पाहतात. मात्र, हेच वाढतं वजन भविष्यात आरोग्याच्या समस्यांना निमंत्रण देऊ शकतं, याची जाणीव अनेकदा होत नाही. चुकीच्या आहाराच्या सवयी, मैदानी खेळांचा अभाव आणि वाढता स्क्रीन टाइम यामुळे मुलांमध्ये लठ्ठपणाचे (Obesity) प्रमाण वाढत आहे. मुंबईतील बाई जेरबाई वाडिया बाल रुग्णालयात गेल्या तीन वर्षांत लठ्ठपणाने ग्रस्त सुमारे 300 मुलांची नोंद झाली असून, दरवर्षी सरासरी 100 मुले उपचारासाठी येत आहेत. बालपणातील लठ्ठपणा भविष्यात अनेक आरोग्यसमस्यांना निमंत्रण देऊ शकतो. त्यामुळे मुलांच्या वाढत्या वजनाकडे वेळीच लक्ष देणे गरजेचे आहे.

लठ्ठपणामुळे मुलांमध्ये टाइप-2 मधुमेह, उच्च रक्तदाब, कोलेस्ट्रॅालची पातळी वाढणे, यकृतामध्ये चरबी साठणे, झोपेत श्वास घेण्यास अडथळे येणे आणि सांधेदुखी अशा समस्या उद्भवू शकतात. किशोरवयीन मुलींमध्ये वाढलेले वजन आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्समुळे मासिक पाळी अनियमित होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे या लक्षणांकडे केवळ वयात येण्याच्या प्रक्रियेचा भाग म्हणून दुर्लक्ष करू नये, असे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.

जगभरात गेल्या तीन दशकांत लहान मुलांमधील लठ्ठपणाचे प्रमाण वाढले आहे. 2022 मधील अंदाजानुसार, भारतात 5 ते 19 वर्षे वयोगटातील सुमारे 3.4 टक्के मुले आणि किशोरवयीन मुलं लठ्ठपणाने प्रभावित होती. राष्ट्रीय आकडेवारीनुसार, पाच वर्षांखालील मुलांमध्ये सुमारे 2.7 टक्के, 5 ते 9 वर्षे वयोगटातील 4.2 टक्के आणि 10 ते 19 वर्षे वयोगटातील 5 टक्के मुलांमध्ये अतिरिक्त वजन किंवा लठ्ठपणाची समस्या आढळते. शहरीकरण, बैठी जीवनशैली आणि बदलत्या आहाराच्या सवयी यामुळे काही समुदायांमध्ये हा धोका अधिक असू शकतो.

बाई जेरबाई वाडिया बाल रुग्णालयाच्या वैद्यकीय संचालक आणि पेडिएट्रीक-एंडोक्रायनोलॅाजिस्ट डॉ. सुधा राव यांनी सांगितले, वाडिया बाल रुग्णालयाच्या बाल-एंडोक्रायनोलॅाजी विभागात गेल्या तीन वर्षांत लठ्ठपणाने प्रभावित सुमारे 300 मुले आणि किशोरवयीन रुग्ण उपचारासाठी आले आहेत. दरवर्षी सरासरी 100 मुलांची नोंद होते. म्हणजेच बाह्यरुग्ण विभागात येणाऱ्या रुग्णांमध्ये दररोजच्या कामकाजात लठ्ठपणाशी संबंधित समस्या सातत्याने समोर येत आहेत.

आमच्या वैद्यकीय अनुभवात 80 टक्क्यांहून अधिक मुलांमध्ये जीवनशैलीशी संबंधित लठ्ठपणा दिसून येतो. या मुलांमध्ये लठ्ठपणा मागे कोणतेही स्पष्ट हार्मोनल किंवा आनुवंशिक कारण आढळत नाही. त्यामुळे प्रत्येक लठ्ठ मुलाला हार्मोनल विकार आहे, असे समजणे चुकीचे आहे. संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल, पुरेशी झोप आणि संपूर्ण कुटुंबाने एकत्रितपणे जीवनशैलीत केलेले बदल हे उपचाराचे प्रमुख आधार आहेत.

काही मुलांमध्ये लठ्ठपणामागे इतर वैद्यकीय कारणे असू शकतात. अगदी लहान वयातच लठ्ठपणाची समस्या निर्माण होते, वजन खूप वेगाने किंवा अनपेक्षितपणे वाढते, अपेक्षेप्रमाणे उंची न वाढणे, विकासाशी संबंधित अडचणी किंवा शरीराच्या ठेवणीत असामान्य बदल दिसणे ही लक्षणे असल्यास सखोल वैद्यकीय तपासणी आवश्यक ठरू शकते.

डॉ. राव यांनी पुढे सांगितले, लठ्ठपणाशी संबंधित गुंतागुंत बालपणातच सुरू होऊ शकते. इन्सुलिन रेझिस्टन्समुळे पुढे प्री-डायबिटीज किंवा टाइप-2 मधुमेहाचा धोका वाढू शकतो. उच्च रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉल मधील असंतुलन, यकृतामध्ये चरबी साठणे आणि झोपेत श्वास घेण्यास अडथळे येणे या समस्या उद्भवू शकतात. किशोरवयीन मुलींमध्ये वाढलेले वजन आणि इन्सुलिन रेझिस्टन्समुळे मासिक पाळी अनियमित होऊ शकते किंवा काही काळ बंदही होऊ शकते. यासोबतच पीसीओएस म्हणजे अंडाशयांशी संबंधित हार्मोनल समस्या उद्भवण्याची शक्यता असते. या लक्षणांमध्ये वयानुसार आपोआप सुधारणा दिसून येतील, असे समजून दुर्लक्ष करणे चुकीचे आहे.

मुलांचे वजन कमी करण्यासाठी त्यांच्यावर आहारासंबंधी खुप बंधन घालणे किंवा त्यांना वजनावरून दोष देणे योग्य नाही. त्याऐवजी संपूर्ण कुटुंबाने आरोग्यदायी सवयी स्वीकारणे गरजेचे आहे. घरगुती आणि संतुलित आहार, फळे आणि भाज्यांचा समावेश, गोड पेये आणि हवाबंद डब्यातील पदार्थांचे मर्यादित सेवन, दररोज शारीरिक हालचाल, मनोरंजनासाठी स्क्रीनसमोर घालवला जाणारा वेळ कमी करणे आणि पुरेशी झोप यावर भर द्यायला हवा. मुलांच्या दिनचर्येत सहजपणे पाळता येतील असे बदल केल्यास त्यांचा दीर्घकालीन फायदा होऊ शकतो.

“पालक, शाळा आणि आरोग्यतज्ज्ञ या सर्वांची यामध्ये महत्त्वाची भूमिका आहे. मुलांचे वजन कमी करणे एवढाच यामागील उद्देश नसून त्यांची निरोगी वाढ सुनिश्चित करणे आणि भविष्यात मधुमेहासारख्या आजारांचा धोका कमी करणे हे अधिक महत्त्वाचे आहे. लहान वयातील लठ्ठपणा टाळता येऊ शकतो आणि त्यावर उपचारही शक्य आहेत. त्यासाठी वेळीच समस्या ओळखणे, आवश्यक तपासण्या करणे आणि कुटुंबाचा योग्य आधार मिळणे अत्यंत गरजेचे आहे.

मुलांमधील लठ्ठपणाचे वेळेत निदान आणि योग्य उपचार करता यावेत, यासाठी वाडिया बाल रुग्णालयात दर शनिवारी दुपारी 2 ते 5 या वेळेत लठ्ठपणासाठी स्वतंत्र बाह्यरुग्ण विभाग सुरू करण्यात आला आहे. तसेच लठ्ठपणा आणि मेटाबॉलिक सिंड्रोम म्हणजेच चयापचयाशी संबंधित विकार यांच्यातील संबंधांचा अभ्यास करण्यासाठी रुग्णालयात संशोधनही सुरू आहे.

वाडिया ग्रुप ऑफ हॉस्पिटल्सच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. मिनी बोधनवाला यांनी सांगितले, मुलांमधील लठ्ठपणा कडे हा एक शारीरीक दोष किंवा ती एक लाजिरवाणी बाब म्हणून न पाहता, योग्य वेळी त्याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. मुलांना आणि त्यांच्या कुटुंबियांना संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल, पुरेशी झोप आणि वेळीच वैद्यकीय मार्गदर्शन यांचे महत्त्व समजावून सांगण्याचा आम्ही प्रयत्न करत आहोत. लहानपणापासूनच आहाराच्या चांगल्या सवयी लावल्यास मुलांना भविष्यात अधिक निरोगी आयुष्य जगण्यास मदत होऊ शकते.

इतर महत्त्वाच्या बातम्या :