Box Office Collection: एखादा चित्रपट रिलीज झाला की सर्वात आधी चर्चा सुरू होते ती त्याच्या बॉक्स ऑफिस कलेक्शनची. पहिल्या दिवशी किती कमाई केली, वीकेंडला किती गल्ला केला, चित्रपट हिट ठरला की फ्लॉप, याचे आकडे दररोज समोर येतात. पण हे आकडे नेमके येतात कुठून? चित्रपटाने केलेली कमाई मोजतो कोण? आणि ग्रॉस कलेक्शन, नेट कलेक्शन आणि डिस्ट्रिब्यूटरचा शेअर यात नेमका फरक काय? चला, सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
चित्रपटाच्या कलेक्शनचा हिशोब कुठून सुरू होतो?
चित्रपटाची कमाई मोजण्याची प्रक्रिया थेट थिएटरपासून सुरू होते. देशभरातील सिंगल स्क्रीन थिएटर्स आणि मल्टिप्लेक्स चेनमध्ये किती तिकिटं विकली गेली आणि त्यातून किती पैसे जमा झाले, याची नोंद केली जाते.उदाहरणार्थ, PVR किंवा INOXसारख्या मल्टिप्लेक्समध्ये प्रत्येक शोमध्ये किती तिकिटं विकली गेली, तिकिटाची किंमत किती होती आणि त्या दिवसाचा एकूण महसूल किती झाला, याची माहिती उपलब्ध असते.हीच माहिती पुढे संबंधित डिस्ट्रिब्युटर्सना दिली जाते.
डिस्ट्रिब्युटर्सकडून जमा होतो देशभरातील डेटा
एखादा चित्रपट फक्त एका शहरात किंवा एका राज्यात रिलीज होत नाही. तो वेगवेगळ्या रीजनल सर्किट्समध्ये प्रदर्शित होतो. त्यामुळे त्या-त्या भागातील थिएटर नेटवर्ककडून दररोजच्या कमाईची माहिती गोळा केली जाते. डिस्ट्रिब्युटर्सकडे मुंबई, दिल्ली-यूपी, पंजाब, राजस्थान, बिहार, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र अशा विविध सर्किट्समधील कलेक्शनची माहिती जमा होते. यानंतर हा डेटा ट्रेड ॲनालिस्ट, स्टुडिओ आणि संबंधित इंडस्ट्रीतील संस्था एकत्रित करतात.
मग ट्रेड ॲनालिस्ट काय करतात?
इथे आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट येते. प्रत्येक थिएटरमधील आकडे नेहमीच तितक्या वेगाने किंवा पूर्णपणे उपलब्ध होतीलच असं नाही. विशेषतः काही सिंगल स्क्रीन थिएटर्समधील डेटा उशिरा मिळू शकतो.अशावेळी उपलब्ध आकडे, थिएटरची क्षमता, शोची संख्या आणि तिकिटांची विक्री यासारख्या माहितीच्या आधारे उर्वरित कलेक्शनचा अंदाज लावला जातो. यानंतर देशभरातील वेगवेगळ्या सर्किट्समधील आकडे एकत्र करून चित्रपटाच्या बॉक्स ऑफिस कलेक्शनचा अंतिम आकडा समोर आणला जातो.
ग्रॉस आणि नेट कलेक्शनमध्ये काय फरक?
बॉक्स ऑफिस कलेक्शनमध्ये ग्रॉस कलेक्शन आणि नेट कलेक्शन हे दोन शब्द वारंवार ऐकायला मिळतात.ग्रॉस कलेक्शन म्हणजे तिकिटांच्या विक्रीतून थिएटरमध्ये जमा झालेली एकूण रक्कम. यात लागू असलेले सरकारी कर समाविष्ट असतात.तर नेट कलेक्शन म्हणजे ग्रॉस कलेक्शनमधून संबंधित सरकारी कर वजा केल्यानंतर उरलेली रक्कम. त्यामुळे निर्माते आणि ट्रेडमध्ये चित्रपटाच्या कामगिरीचे विश्लेषण करताना नेट कलेक्शन महत्त्वाचे ठरते.
मग निर्मात्याच्या हातात किती पैसे जातात?
इथे येतो डिस्ट्रिक्यूटर शेअर. चित्रपटाच्या Net Collectionमधील संपूर्ण रक्कम निर्मात्याला मिळत नाही. थिएटर मालक आणि मल्टिप्लेक्स चेनसोबत झालेल्या करारानुसार कमाईतील ठराविक हिस्सा त्यांच्याकडे जातो. उरलेल्या रकमेतून निर्माते किंवा स्टुडिओला मिळणाऱ्या वाट्याला डिस्ट्रिक्यूटर शेअर म्हटलं जातं. म्हणजेच, एखाद्या चित्रपटाने 100 कोटींची कमाई केली, असं ऐकलं तर याचा अर्थ निर्मात्याच्या खात्यात थेट 100 कोटी रुपये जमा झाले, असा अजिबात होत नाही. तिकिटांची विक्री - थिएटरचा डेटा - डिस्ट्रिब्युटर्स - ट्रेड ॲनालिस्ट - ग्रॉस कलेक्शन आणि नेट कलेक्शन - डिस्ट्रिक्यूटर शेअर अशा टप्प्यांमधून चित्रपटाच्या बॉक्स ऑफिस कमाईचा हिशोब तयार होतो. म्हणूनच एखाद्या चित्रपटाच्या कमाईचा आकडा पाहताना तो Gross आहे की Net आणि त्यातून निर्मात्याला प्रत्यक्ष किती हिस्सा मिळतो, हे समजून घेणं तितकंच महत्त्वाचं आहे.