SEBI New Mutual Fund Rules : भारतीय म्युच्युअल फंड क्षेत्रात सध्या एक मोठा आणि ऐतिहासिक बदल पाहायला मिळत आहे. भांडवली बाजार नियंत्रक संस्था 'सेबी' (SEBI) ने २६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी 'लाइफ सायकल फंड्स' (Life Cycle Funds) नावाच्या एका संपूर्ण नवीन म्युच्युअल फंड श्रेणीची घोषणा केली होती. या नवीन नियमनाला प्रतिसाद देत भारतातील आघाडीच्या मालमत्ता व्यवस्थापन कंपन्यांनी (AMCs) जून २०२६ च्या पहिल्याच आठवड्यात आपापले मसुदे (Draft Filing) सेबीकडे मंजुरीसाठी सादर केले आहेत.
सेबीच्या या नवीन निर्णयामुळे आतापर्यंत चालत आलेल्या जुन्या सोल्यूशन्स-आधारित (उदा. पारंपरिक निवृत्ती फंड आणि मुलांचे शिक्षण निधी) योजना बंद होणार असून, त्यांच्या जागी अधिक गतिशील (Dynamic) आणि स्वयंचलित मालमत्ता वाटप प्रणाली सुरू होणार आहे.
'लाइफ सायकल फंड' म्हणजे काय?
लाइफ सायकल फंड हा एक प्रकारचा ओपन-एंडेड (Open-ended) म्युच्युअल फंड आहे, ज्याचा परिपक्वता कालावधी (Maturity Year) आधीच निश्चित केलेला असतो.
पारंपरिक हायब्रिड फंडांमध्ये शेअर्स (Equity) आणि कर्ज रोखे (Debt) यांचे प्रमाण नेहमी स्थिर असते, परंतु लाईफ सायकल फंड तसे नसतात. हे फंड एका विशिष्ट 'ग्लाइड पथ' (Glide Path) धोरणाचा अवलंब करतात. याचा अर्थ असा की, जशी जशी या फंडाची परिपक्वता तारीख (Target Date) जवळ येते, तसा तसा पोर्टफोलिओमधील जोखीम कमी करण्यासाठी फंड व्यवस्थापक समभागांमधील (इक्विटी) गुंतवणूक कमी करून ती सुरक्षित कर्ज (Debt) किंवा निश्चित-उत्पन्न मालमत्तेत वळवतो.
सेबीने हा बदल का केला?
यापूर्वी निवृत्ती किंवा मुलांच्या भविष्यासाठी असणाऱ्या योजनांमध्ये लवचिकता कमी होती. गुंतवणूकदारांना त्यांच्या उद्दिष्टानुसार आणि वयानुसार अधिक संरचित पर्याय मिळावा, म्हणून सेबीने ही स्वतंत्र श्रेणी बाजारात आणली आहे. नियमांनुसार, या फंडांचा कालावधी ५ वर्षांपासून ३० वर्षांपर्यंत निश्चित असावा लागेल आणि योजनेच्या नावातच परिपक्वतेचे वर्ष जाहीर करणे बंधनकारक असेल.
पश्चिमेकडील देशांमध्ये प्रचंड लोकप्रिय
ही संकल्पना जागतिक बाजारासाठी नवीन नाही. अमेरिका आणि युरोपियन देशांमध्ये हे फंड 'टार्गेट डेट फंड्स' (Target Date Funds) या नावाने कमालीचे लोकप्रिय आहेत. एका उद्योग अहवालानुसार, अमेरिकेत टार्गेट डेट फंडांद्वारे व्यवस्थापन अंतर्गत मालमत्ता (AUM) २०२५ मध्ये तब्बल $४.८ ट्रिलियन पर्यंत वाढली होती, ज्यामध्ये मागील वर्षाच्या तुलनेत २०.३% ची जोरदार वाढ नोंदवली गेली. गेल्या दशकात या क्षेत्राचा वार्षिक वृद्धी दर ११.९% राहिला आहे.
झेरोधा आणि आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियलची पहिली पावले
सेबीच्या अधिकृत वेबसाइटवरील माहितीनुसार, जून २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात एकूण ५ वैयक्तिक योजनांचे मसुदे मंजुरीसाठी सादर करण्यात आले आहेत:
| मालमत्ता व्यवस्थापन कंपनी (AMC) | योजनांचे नाव | मसुदा दाखल केल्याची तारीख | गुंतवणूक दृष्टिकोन |
| झेरोधा म्युच्युअल फंड | १. झेरोधा लाइफ सायकल फंड २०३६ २. झेरोधा लाइफ सायकल फंड २०४१ | ०५ जून २०२६ | निष्क्रिय (Passive Approach) : कमी खर्चात इंडेक्स फंड आणि ईटीएफ (ETF) द्वारे गुंतवणूक. |
| आयसीआयसीआय प्रूडेंशियल | १. आयसीआयसीआय प्रु. लाइफ सायकल फंड २०३१ २. आयसीआयसीआय प्रु. लाइफ सायकल फंड २०३६ ३. आयसीआयसीआय प्रु. लाइफ सायकल फंड २०४१ | ०८ जून २०२६ | सक्रिय (Active Approach) : फंड व्यवस्थापकाद्वारे बाजार स्थितीनुसार सक्रिय व्यवस्थापन. |
५ वैयक्तिक योजनांचा सखोल अभ्यास आणि त्यांचे बेंचमार्क
१. झेरोधा लाइफ सायकल फंड २०३६ : पुढील १० वर्षांचे (२०३६ पर्यंत) आर्थिक उद्दिष्ट असणाऱ्यांसाठी हा फंड आहे. याचा बेंचमार्क ५०% निफ्टी २०० TRI, ४०% क्रिसिल १०-वर्षीय गिल्ट इंडेक्स आणि ५-५% भौतिक सोने व चांदी निर्देशांकावर आधारित असेल.
२. झेरोधा लाइफ सायकल फंड २०४१ : १५ वर्षांचा दीर्घ कालावधी असणाऱ्या तरुण गुंतवणूकदारांसाठी हा फंड आहे. सुरुवातीला यात इक्विटीचे प्रमाण जास्त असेल. याचा बेंचमार्क ६५% निफ्टी २०० TRI, २५% क्रिसिल गिल्ट इंडेक्स आणि ५-५% सोने-चांदी असा असेल.
३. आयसीआयसीआय प्रूडेंशियल लाइफ सायकल फंड २०३१ : २०२१ ते २०३१ अशा ५ वर्षांच्या कालावधीसाठी हा फंड असून तो 'खूप उच्च' (Very High) जोखीम श्रेणीत येतो. याचा बेंचमार्क ५०% निफ्टी २०० TRI, ४५% निफ्टी कंपोजिट डेट इंडेक्स, ३% सोने आणि २% चांदीच्या दरावर आधारित आहे.
४. आयसीआयसीआय प्रूडेंशियल लाइफ सायकल फंड २०३६ : १० वर्षांच्या कालावधीसाठी सक्रिय व्यवस्थापन शैली असणारा हा फंड आहे. यात ६५% निफ्टी २०० TRI, ३०% निफ्टी कंपोजिट डेट इंडेक्स, ३% सोने आणि २% चांदीचे वजन असेल.
५. आयसीआयसीआय प्रूडेंशियल लाइफ सायकल फंड २०४१ : १५ वर्षांची दीर्घ गुंतवणूक विंडो देणारा हा फंड असून तो इक्विटी, कर्ज साधने, InvITs, REITs आणि गोल्ड-सिल्व्हर ETF मध्ये सक्रियपणे मालमत्ता पुनर्संतुलन (Rebalancing) करेल. याचा बेंचमार्क ६५% निफ्टी २०० TRI आणि ३०% निफ्टी डेट इंडेक्स असा संमिश्र असेल.
गुंतवणूकदारांसाठी पुढील दिशा काय?
झेरोधा आणि आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल ही केवळ सुरुवात आहे. येत्या काही महिन्यांत इतरही अनेक फंड हाऊसेस २०३१ पासून ते २०५६ पर्यंतच्या वेगवेगळ्या लक्ष्य वर्षांचे मसुदे घेऊन बाजारात उतरतील. सर्वसामान्य गुंतवणूकदारांसाठी हा एक 'आर्थिक ऑटोपायलट' (Financial Autopilot) अनुभव ठरणार आहे, जिथे वयानुसार पोर्टफोलिओ स्वतःहून बदलत जाईल.