BLOG : महाराष्ट्रातील २९ महानगरपालिकांसाठी मतदान पार पडलं. अवघ्या २४ तासांत निकाल लागून चित्र स्पष्ट झालेलं असेल. अशातच एक्झिट पोल्सनं संमिश्र कल दाखवले. या निकालांच्या अनुषंगाने उपस्थित होणाऱ्या विश्लेषणात्मक प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा हा प्रयत्न करुया.
१. मुंबईत 'किंगमेकर' कोण ठरणार?
मुंबई महानगरपालिकेत स्पष्ट बहुमतासाठी ११४ जागांची आवश्यकता आहे. बहुतांश एक्झिट पोल्सनी भाजपप्रणित महायुतीला आघाडीवर दाखवत आहे. मात्र जर हा आकडा अपुरा पडला, तर सत्तेच्या चाव्या छोट्या पक्षांच्या किंवा अपक्षांच्या हाती जातील. अशा वेळी, राज ठाकरे (मनसे) किंवा शरद पवार गट यांच्या भूमिकेकडे सर्वांचे लक्ष असेल. सत्तेच्या समीकरणात अपक्षांना सोबत घेऊन 'किंगमेकर' होण्याची संधी कोणाला मिळते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
२. 'ठाकरे-मनसे' युतीचा प्रयोग यशस्वी होणार का?
उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे यांनी अनेक वर्षांनंतर एकत्र येत 'मराठी माणूस' आणि 'ठाकरे' ब्रँडच्या नावावर मतं मागितली. एक्झिट पोल्सनुसार, या युतीला मराठी आणि मुस्लिम मतदारांकडून चांगला प्रतिसाद मिळाल्याचा अंदाज आहे. जर युतीनं मुंबई, ठाणे आणि नाशिकमध्ये अपेक्षेपेक्षा चांगली कामगिरी केली, तर हे सिद्ध होईल की 'ठाकरे' आडनाव आणि भावनिक आवाहन आजही मतदारांवर प्रभाव टाकते.
३. एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेनेचे अस्तित्व काय?
निवडणूक आयोगानं 'धनुष्यबाण' चिन्ह आणि 'शिवसेना' नाव दिल्यानंतर मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची ही पहिलीच मोठी निवडणूक आहे. हा निकाल शिंदे गटाचं राजकीय अस्तित्व आणि जनाधार ठरवेल. ठाणे आणि कल्याण-डोंबिवलीसारख्या बालेकिल्ल्यात शिंदे गटाची कामगिरी कशी होते, यावर महायुतीतील त्यांचं स्थान अवलंबून असेल.
४. अजित पवार यांच्या राष्ट्रवादीची ताकद वाढणार?
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेस अजित पवार गट आपला पारंपरिक गड राखण्यात यशस्वी होतो का, हे महत्त्वाचे आहे. महायुतीचा भाग असूनही, काही ठिकाणी झालेल्या चुरशीच्या लढतींमुळे अजित पवारांना आपली ताकद वाढवण्याची संधी मिळेल की भाजपच्या विस्तारापुढे त्यांना नमावे लागेल, हे निकालातून स्पष्ट होईल.
५. भाजपचे 'नंबर १' चे स्थान धोक्यात आहे का?
भाजपसाठी मुंबई जिंकणं हे अत्यंत महत्त्वाचं आहे. एक्झिट पोल्समध्ये भाजपने महिला आणि तरुण मतदारांमध्ये मोठी आघाडी घेतल्याचं दिसून येत आहे. जर निकाल अपेक्षेप्रमाणे लागले, तर भाजपचे राज्यातील स्थान अधिक मजबूत होईल. मात्र, सत्तेत असूनही मुंबईसारख्या शहरात पुन्हा अपक्षांवर अवलंबून राहावे लागले, तर पक्षांतर्गत नेतृत्वावर प्रश्नचिन्ह उभे राहू शकतं.
६. काँग्रेस आणि शरद पवार गटाचे 'कमबॅक' होणार?
काँग्रेस आणि शरद पवार गट (SP) यांनी अनेक ठिकाणी स्वतंत्रपणे किंवा आघाडीत निवडणूक लढवली आहे. मुंबईत जरी त्यांचे स्थान दुय्यम असले तरी, सोलापूर, कोल्हापूर किंवा अमरावतीसारख्या शहरांमध्ये त्यांची कामगिरी कशी होते, यावर राज्याच्या राजकारणातील त्यांची पुढील भूमिका ठरेल.
७. बंडखोरीचा फटका कोणाला?
भिवंडी, नवी मुंबई आणि इतर काही ठिकाणी तिकीट वाटपावरून झालेली बंडखोरी ही सर्वच प्रमुख पक्षांसाठी डोकेदुखी ठरली आहे. या बंडखोर उमेदवारांनी कोणत्या पक्षाची मतं खाल्ली आणि त्याचा फायदा कोणाला झाला, हे उद्याच्या निकालात स्पष्ट होईल.
८. 'धनुष्यबाण' विरुद्ध 'मशाल': मतदारांचा कौल कोणाकडे?
ही निवडणूक चिन्हांवर लढली गेली. निवडणूक आयोगानं दिलेल्या निर्णयाला मतदारांनी स्वीकारले की नाकारले, हे निकालातून समजेल. ठाकरे गटानं हा मुद्दा भावनिक पातळीवर नेला होता, तर शिंदे गटाने कायदेशीर बाजू मांडली. निकालावरच भविष्यातील शिवसेना कोणाची, हे अधोरेखित होईल.
९. 'लाडकी बहीण' योजनेचा प्रभाव पडणार का?
महायुतीच्या 'लाडकी बहीण' आणि ठाकरे-मनसेच्या मालमत्ता कर माफी/अनुदान यांसारख्या लोकप्रिय आश्वासनांचा मतदारांवर किती परिणाम झाला, हे पाहणे महत्त्वाचं ठरेल. एक्झिट पोलनुसार, महिला मतदारांनी भाजपला झुकते माप दिले आहे, ज्यामुळे या योजनांचा परिणाम दिसून आल्याचे म्हटले जाऊ शकते.
१०. मुंबईत मराठी मतांचे विभाजन थांबले का?
मनसे आणि ठाकरे गट एकत्र आल्यामुळे मराठी मतांचे विभाजन टळेल आणि त्याचा थेट फटका भाजपला बसेल, असा अंदाज होता. मात्र, काही एक्झिट पोल्सनी भाजपलाही मराठी मतदारांचा पाठिंबा असल्याचे म्हटले आहे. त्यामुळे मराठी मते खरोखरच एकत्रित झाली की जातीय आणि प्रादेशिक अस्मिता अजूनही कायम आहे, हे निकालातून स्पष्ट होईल.
११. मुस्लिम आणि दलित मतांची भूमिका काय?
मुंबई आणि उपनगरांमध्ये मुस्लिम आणि दलित मतदार मोठ्या प्रमाणात आहेत. या मतांचे ध्रुवीकरण वंचित बहुजन आघाडी, एमआयएम किंवा काँग्रेसच्या बाजूने झाले की त्यांनी ठाकरे-मनसे युतीला पाठिंबा दिला, हे अनेक प्रभागांमध्ये निर्णायक ठरेल.
१२. बोगस मतदानाच्या आरोपांचे सावट निकालावर पडणार?
उद्धव ठाकरे यांनी मतदानाच्या दिवशी 'शाई पुसली जात असल्याचा' आणि 'निवडणूक आयोग सत्ताधाऱ्यांच्या दबावाखाली असल्याचा' गंभीर आरोप केला होता. जर निकाल ठाकरे गटाच्या अपेक्षेच्या विरोधात गेले, तर हा मुद्दा न्यायालयात किंवा राज्याच्या राजकारणात आणखी तापण्याची शक्यता आहे.
१३. स्थानिक विरुद्ध राष्ट्रीय मुद्दे
मतदारांनी आपल्या दैनंदिन जीवनातील नागरी समस्यांवर पाणी, रस्ते, कचरा यावर मतदान केलं की धार्मिक ध्रुवीकरणाच्या मुद्द्यांवर मतदान केलं, हेही निकालातून स्पष्ट होईल. मुंबईच्या पायाभूत सुविधा मेट्रो, कोस्टल रोडवर भाजपनं भर दिला होता, तर विरोधकांनी स्थानिक प्रश्नांना हात घातला होता.