इराण-इस्रायल युद्धाचा भारतीय शेतकऱ्यांवर परिणाम, खतांच्या किंमती वाढण्याची शक्यता, शेतकरी चिंतेत
इराण-इस्रायल युद्धामुळे आखाती देशांकडून होणाऱ्या खताच्या पुरवठ्याला धोका निर्माण झाला आहे. भारत खतासाठी परदेशांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे.
Iran Israel war : इराण-इस्रायल युद्धाचा मोठा परिणाम जगातील अनेक देशांवर होत आहे. आतापर्यंत, फक्त कच्च्या तेलाच्या आणि वायूच्या किमती वाढण्याबद्दल चर्चा सुरु होती. परंतू, अर्थतज्ज्ञांचे मते हे केवळ अर्धे चित्र आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेल वाहतूक थांबण्यापेक्षाही धोकादायक म्हणजे खत पुरवठा साखळीतील व्यत्यय. हे एक असे संकट आहे जे येत्या काही महिन्यांत जागतिक अन्न उत्पादन मंदावेल आणि महागाई नवीन पातळीवर जाण्याची शक्यता आहे. शेतीच्या गरजांसाठी आयातीवर मोठ्या प्रमाणात भारत अवलंबून आहे.
इराण-इस्रायल युद्धामुळे आखाती देशांकडून होणाऱ्या खताच्या पुरवठ्याला धोका निर्माण झाला आहे. भारत खतासाठी परदेशांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. खतांच्या कमतरतेमुळे देशातील शेतीचा खर्च वाढेल, उत्पादन कमी होईल आणि भविष्यात सर्व अन्नपदार्थांच्या किमती वाढण्याची शक्यता आहे.
धान्य उत्पादनावर परिणाम होणार
जगाची अन्न सुरक्षा आखाती देशांशी जोडलेली आहे. मध्य पूर्वेतील देश अनेकदा तेलक्षेत्रांची आठवण करून देतात, परंतु सौदी अरेबिया, कतार, ओमान आणि युएई हे युरिया, सल्फर आणि अमोनियाचे सर्वात मोठे जागतिक पुरवठादार आहेत. इराण हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा अमोनिया उत्पादक देश आहे. हे रसायन पिकांना पोषण देण्यासाठी महत्वाचे खत आहे. जर हे युद्ध असेच चालू राहिले तर या देशांमधून खतांचे उत्पादन आणि जहाजाद्वारे त्याची वाहतूक मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत होईल. नवीन शेती हंगामापूर्वी पुरवठा खंडित झाल्यास शेतकऱ्यांना पुरेशा खतांचा तुटवडा भासेल, ज्याचा थेट परिणाम धान्य उत्पादनावर होईल.
आंतरराष्ट्रीय बाजारात खतांचा तीव्र तुटवडा
या तणावाचा परिणाम जागतिक बाजारपेठेत आधीच जाणवू लागला आहे. शिपिंग मार्ग अस्थिर झाले आहेत आणि अनेक कारखान्यांमधील उत्पादन घटले आहे. युरोपमध्ये अमोनियाच्या किमती प्रति टन 725 डॉलरपर्यंत पोहोचल्या आहेत. मध्य पूर्वेत युरियाच्या किंमती गगनाला भिडत आहेत. जगातील सर्वात मोठा खत निर्यातदार रशिया ही तूट भरून काढेल अशी अपेक्षा होती, परंतु त्याची उत्पादन क्षमता मर्यादित आहे. दरम्यान, चीनने फॉस्फेट निर्यातीवर निर्बंध लादले आहेत आणि कतारचे सल्फर उत्पादन कमी झाले आहे. या घटकांमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात खतांचा तीव्र तुटवडा निर्माण झाला आहे.
भारतीय शेतकऱ्यांवर परिणाम
भारत दरमहा सुमारे 20 लाख टन खतांची गरज परदेशातून आयात करतो. आकडेवारीवरून असे दिसून येते की आपण म्युरेट ऑफ पोटॅश (एमओपी) साठी आयातीवर 100 टक्के आणि डीएपीसाठी 60 टक्क्यांपर्यंत अवलंबून आहोत. गेल्या आर्थिक वर्षात (2024-25) भारत सरकारने खत अनुदानावर अंदाजे 1.9 लाख कोटी रुपये खर्च केले. तज्ञांचा असा अंदाज आहे की मध्य पूर्वेकडून पुरवठा खंडित झाल्यामुळे युरियाच्या किमतीत 30 ते 40 टक्क्यांनी मोठी वाढ होऊ शकते. सरकारचा अनुदानाचा भार लक्षणीयरीत्या वाढेल किंवा शेतकऱ्यांचा शेती खर्च वाढेल. जर शेतकरी कमी खतांचा वापर करतील किंवा महागड्या खतांमुळे कमी उत्पन्न देणारी पिके निवडतील तर धान्य उत्पादनात घट होईल. जर कमी धान्य बाजारात पोहोचले तर अन्नधान्याच्या किमती गगनाला भिडतील.
महत्त्वाच्या बातम्या
